Mantra 1

Sukta 139

Sanskrit (Devanagari)

सौभाग्यवर्धनम्। न्यस्तिका रुरोहिथ सुभगंकरणी मम । शतं तव प्रतानास्त्रयस्त्रिंशन्नितानाः ॥ तया सहस्रपर्ण्या हृदयं शोषयामि ते

IAST Transliteration

saúbhāgyavardhánam | nyastikā́ ruróhitha subhágaṃkaraṇī́ máma | śatáṃ táva pratā́nās tráyas triṃśán nitānā́ḥ || táyā sahasraparṇyā́ hṛ́dayaṃ śoṣayāmi te ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Increase of good fortune. O Nyastikā, grow thou forth, fortune-making for me. A hundred are thy spreadings, three-and-thirty thy planted shoots. With thee, O thousand-leaved, I make thy heart to wither (to pine) within thee.

Translation

സൗഭാഗ്യവർധനം. ഹേ ന്യസ്തികാ, നീ മുളച്ച് വളരുക; എനിക്ക് സൗഭാഗ്യം വരുത്തുന്നവളാകുക. നിന്റെ വ്യാപ്തികൾ നൂറ്; നിന്റെ നട്ട തളിരുകൾ മുപ്പത്തിമൂന്ന്. ഹേ സഹസ്രപർണീ, നിന്നോടൊപ്പം ഞാൻ നിന്റെ ഹൃദയം നിനക്കുള്ളിൽ തന്നേ ഉണങ്ങിപ്പോകുമാറാക്കുന്നു (അകത്ത് ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു).

Word by Word

• न्यस्तिका: O Nyastikā (a charm/herb), / the Nyastikā plant
• न्यस्तिका: सम्बोधन (प्रायः) / कर्म
• Type: Noun
• Root: न्यस्तिका (प्रातिपदिक; न्यस्- ‘to place down’ से व्युत्पन्न, ‘न्यस्त’ + -इका) अथवा औषधि-नाम

• रुरोहिथ: you have grown / you sprang up
• रुरोहिथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रुह् (धातु) ‘अङ्कुरित/उद्भवित होना, उगना’

• सुभगंकरणी: O maker of good fortune
• सुभगंकरणी: सम्बोधन (प्रायः) / कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुभगंकरणी (प्रातिपदिक; सुभग + करणी ‘making’)

• मम: of me / my
• मम: सम्बन्ध (genitive) / अधिकार-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: विशेषण (संख्या) / कर्म-सम्बन्ध
• Type: Noun (numeral)
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रतानाः: spreads, extensions
• प्रतानाः: कर्तृ/विषय (वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: प्रतान (प्रातिपदिक) ‘विस्तार, फैलाव, तन्तु/शाखा’

• त्रयः: three
• त्रयः: विशेषण (संख्या)
• Type: Noun (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• त्रिंशत्: thirty
• त्रिंशत्: विशेषण (संख्या)
• Type: Noun (numeral)
• Root: त्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)

• नितानाः: fibres/threads; offshoots
• नितानाः: कर्तृ/विषय (वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: नितान (प्रातिपदिक) ‘तन्तु/रेशा/शाखा; फैलाव’

• तया: with that (herb/charm)
• तया: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सह: together with
• सह: सहकारक (सह-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)

• सहस्रपर्ण्या: with the ‘thousand-leaved’ (plant)
• सहस्रपर्ण्या: करण (सह के साथ)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सहस्रपर्णी (प्रातिपदिक; ‘thousand-leaved’—औषधि/लता-नाम)

• हृदयम्: the heart
• हृदयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)

• शोषयामि: I dry up / I cause to wither
• शोषयामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शुष् (धातु) ‘सूखना’ → णिच् शोषय- ‘सुखाना/शोषित करना’

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (plant-charm corpus)

Devata: Nyastikā / Sahasraparṇī as personified herb-power (oṣadhi-devatā)

Chandas: Mixed; predominantly Anuṣṭubh-like cadence (rubric + two verse-units)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From hopeful invocation → swelling abundance → subtle coercion of the ‘heart’.","listener_experience":"A sense of verdant charm and attraction; wonder at the plant’s many forms.","intensity":6}