Mantra 89

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

चन्द्रमा अप्स्व१न्तरा सुपर्णो धावते दिवि। न वो हिरण्यनेमयः पदं विन्दन्ति विद्युतो वित्तं मे अस्य रोदसी

IAST Transliteration

candramā́ apsv àntárā supárṇo dhā́vate diví | ná vo hiraṇya-némayaḥ padáṃ víndanti vidyúto vittáṃ mé asyá ródasī

English Translation (Griffith/Whitney)

The Moon, within the waters, the fair-winged, speedeth in the heaven. Your golden-rimmed lightnings find not the track: for me, of this, the two Worlds are the possession (and witness).

Translation

ചന്ദ്രൻ ജലങ്ങളിൽ അന്തർലീനനായി, സുപർണൻ (സുന്ദരചിറകുള്ളവൻ) ആയി, ആകാശത്തിൽ വേഗം സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹേ വിദ്യുതുകളേ, നിങ്ങളുടെ സ്വർണവലയമുള്ള മിന്നലുകൾ പാത കണ്ടെത്തുന്നില്ല; ഇതിൽ എനിക്ക് ഈ രണ്ടു ലോകങ്ങൾ—ദ്യൗയും പൃഥ്വിയും—സ്വത്തും (സാക്ഷിയും) ആകുന്നു.

Word by Word

• चन्द्रमा: the moon
• चन्द्रमा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस् (प्रातिपदिक) < चन्द्र

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• अन्तरा: within, in between
• अन्तरा: अधिकरण (स्थानवाचक) / सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)

• सुपर्णः: the fair-winged one (bird; epithet)
• सुपर्णः: कर्तृ (चन्द्रमाः इति विशेषण/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• धावते: runs, speeds
• धावते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धाव्

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: द्यौ/दिव्)

• न: not
• न: (वाक्य-निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• वः: of you / your
• वः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• हिरण्यनेमयः: (those) with golden rims (gold-rimmed)
• हिरण्यनेमयः: कर्तृ
• Type: Adjective/Noun
• Root: हिरण्यनेमि (प्रातिपदिक; हिरण्य + नेमि)

• पदम्: the track/footprint; place
• पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• विन्दन्ति: find
• विन्दन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (विन्दति)

• विद्युतः: lightnings
• विद्युतः: कर्तृ (विन्दन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विद्युत् (प्रातिपदिक)

• वित्तम्: found; obtained
• वित्तम्: (वाक्य-प्रत्यय/विधेय) / कर्म (यदि ‘विन्दन्ति’ से जोड़ा जाए)
• Type: Noun (past participial) / Adjective
• Root: विद् → वित्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; क्त-प्रत्यय)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• अस्य: of this, of him
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार; यहाँ ‘द्यावापृथिवी’ के रूप में)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘रोदस्’ से) अथवा ‘रोदस्’ (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (cosmic-protective verse stratum; specific ṛṣi not fixed from excerpt)

Devata: Candramas / Rodasī (Heaven-and-Earth) with apotropaic force against hostile agencies

Chandas: Mixed/irregular; requires scansion

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Threat implied (lightning/pursuit) → concealment in waters → calm assurance under cosmic witness.","listener_experience":"A chill of danger that resolves into cool safety and invisibility; steadiness from feeling ‘held’ by Heaven and Earth.","intensity":7}