Sutra 23
Devanagari script
यात्राविहारगतो वा दूष्यमहामात्रान्दर्शनायाह्वयेत् ॥ कZ_०५.१.२३ ॥
Transliteration
yātrāvihāragato vā dūṣyamahāmātrān darśanāyāhvayet.
Translation
അല്ലെങ്കിൽ യാത്രയിലോ വിനോദത്തിലോ ഇരിക്കുമ്പോൾ ദ്രോഹിയായ മഹാമാത്രന്മാരെ ദർശനത്തിനായി (സമ്മുഖത്തിനായി) വിളിപ്പിക്കാം.
Word by Word
यात्राjourney; (in Arthaśāstra) royal expedition/campaign
यात्रा:
TypeNoun
Rootया
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (आकारान्त)
विहारrecreation; outing; (here) royal tour/inspection outing
विहार:
TypeNoun
Rootविहृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (अकारान्त)
गतःhaving gone; having proceeded
गतः:
TypeParticiple
Rootगम्
Formकृत्-प्रत्यय (क्त), भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
दूष्यcorrupt/culpable (persons)
दूष्य:
TypeNoun/Adjective
Rootदूष्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (यकारान्त)
महामात्रान्high officials; senior officers
महामात्रान्:
TypeNoun
Rootमहामात्र
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (अकारान्त)
दर्शनायfor seeing/meeting; for an audience/inspection
दर्शनाय:
TypeNoun (Verbal noun)
Rootदृश्
Formतुमुन्-प्रायोजनार्थ? (अर्थतः ‘दर्शन’), चतुर्थी एकवचन (अकारान्त); प्रयोजन-द्योतक दत्तिव (for the purpose of)
आह्वयेत्should summon; should call (them)
आह्वयेत्:
TypeVerb
Rootआह्वा
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Entities Mentioned
D
dūṣya-mahāmātrāḥ (treacherous high officers)R
rājā (implied)FAQs
It normalizes movement and gatherings, allowing the king to control location, security layers, and access without signaling a purge.