Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 21

दूष्यमहामात्रमटवीं परग्रामं वा हन्तुं कान्तारव्यवहिते वा देशे राष्ट्रपालमन्तपालं वा स्थापयितुं नागरस्थानं वा कुपितमवग्राहितुं सार्थातिवाह्यं प्रत्यन्ते वा सप्रत्यादेयमादातुं फल्गुबलं तीक्ष्णयुक्तं प्रेषयेत् ॥ कZ_०५.१.२१ ॥

dūṣyamahāmātram aṭavīṃ paragrāmaṃ vā hantuṃ kāntāravyavahite vā deśe rāṣṭrapālam antapālaṃ vā sthāpayituṃ nāgarasthānaṃ vā kupitam avagrāhituṃ sārthātivāhyaṃ pratyante vā sapratyādeyam ādātuṃ phalgubalaṃ tīkṣṇayuktaṃ preṣayet.

To kill a treacherous high officer—whether while attacking a forest-tract or an enemy village, or while installing a provincial governor or frontier-warden in a remote, wilderness-separated region, or while pacifying an enraged city-quarter, or while seizing recoverable dues from a frontier caravan-route—the king should dispatch a small force reinforced with ‘sharp’ agents.

दूष्य-महामात्रम्a corrupt (culpable) high officer
दूष्य-महामात्रम्:
TypeNoun
Rootदूष्य; महा+मात्र
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘महामात्र’ विशेष्य, ‘दूष्य’ विशेषण
अटवीम्a forest tract
अटवीम्:
TypeNoun
Rootअटवी
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
पर-ग्रामम्an enemy/foreign village
पर-ग्रामम्:
TypeNoun
Rootपर; ग्राम
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘पर’ उपपद-विशेषण
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
हन्तुम्to kill/destroy
हन्तुम्:
TypeVerb
Rootहन्
Formतुमुन् (infinitive), परस्मैपदी; अर्थः—हननं कर्तुम्
कान्तार-व्यवहितेseparated by wilderness (in a remote/intervening forest)
कान्तार-व्यवहिते:
TypeAdjective
Rootकान्तार; वि+अव+धा (व्यवहित)
Formपुं/नपुंसक (देशे इति सापेक्षम्), एकवचन, सप्तमी; ‘कान्तार’ उपपदेन ‘व्यवहित’ विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
देशेin a region/territory
देशे:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी
राष्ट्र-पालम्a governor of the realm/province
राष्ट्र-पालम्:
TypeNoun
Rootराष्ट्र; पाल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
अन्त-पालम्a frontier-guard/warden
अन्त-पालम्:
TypeNoun
Rootअन्त; पाल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
स्थापयितुम्to appoint/install
स्थापयितुम्:
TypeVerb
Rootस्था (स्थापयति)
Formणिच्-प्रत्ययान्त धातु (causative) + तुमुन् (infinitive)
नागर-स्थानम्a city post/urban station
नागर-स्थानम्:
TypeNoun
Rootनगर; स्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
कुपितम्angered/rebellious
कुपितम्:
TypeAdjective
Rootकुप् (कुपित)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘नागरस्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अवग्राहितुम्to subdue/bring under control
अवग्राहितुम्:
TypeVerb
Rootअव+ग्रह्
Formतुमुन् (infinitive)
सार्थ-अतिवाह्यम्a caravan/convoy to be escorted or moved
सार्थ-अतिवाह्यम्:
TypeNoun
Rootसार्थ; अति+वह् (अतिवाह्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘अतिवाह्य’ = वहनीय/परिवहनीय (to be conveyed)
प्रत्यन्तेin the frontier region
प्रत्यन्ते:
TypeNoun
Rootप्रत्यन्त
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
स-प्रत्यादेयम्together with what is to be recovered/claimed back
स-प्रत्यादेयम्:
TypeAdjective
Rootस; प्रति+आ+दा (प्रत्यादेय)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘आदातुम्’ इत्यस्य कर्मविशेषणम्
आदातुम्to take/collect
आदातुम्:
TypeVerb
Rootआ+दा
Formतुमुन् (infinitive)
फल्गु-बलम्a small/light (possibly covert) force
फल्गु-बलम्:
TypeNoun
Rootफल्गु; बल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘बल’ विशेष्य, ‘फल्गु’ विशेषणम्
तीक्ष्ण-युक्तम्equipped with sharp/elite agents (or sharp means)
तीक्ष्ण-युक्तम्:
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण; युज् (युक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘बलम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्रेषयेत्should dispatch/send
प्रेषयेत्:
TypeVerb
Rootप्र+इष्
Formलोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ् (optative), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन; आदेशार्थे
D
dūṣya-mahāmātra
R
rāṣṭrapāla (provincial governor)
A
antapāla (frontier warden)
T
tīkṣṇāḥ (sharp agents)
S
sārtha (caravan/merchants)

FAQs

It provides legitimate movement orders and operational cover, reduces suspicion, and ensures the target is exposed in controlled environments (remote routes, disturbed zones, frontier posts).

A light unit is easier to conceal and maneuver, while specialized agents execute decisive action without requiring large mobilization that would signal intent.