Adhyaya 278

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ “പുരുവംശവർണ്ണനം” എന്ന 277-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 278-ാം അധ്യായം—“സിദ്ധ ഔഷധങ്ങൾ”—ആരംഭം. അഗ്നി പറഞ്ഞു: യമൻ സുശ്രുതനോട് പറഞ്ഞ ആയുർവേദം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; ദേവ ധന്വന്തരിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തിയ സാരം, ‘മൃതസഞ്ജീവനി’ എന്ന ജീവൻ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന തത്ത്വം।

Verse 2

सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्

സുശ്രുതൻ പറഞ്ഞു: എനിക്ക് ആയുർവേദം ഉപദേശിക്കൂ—മനുഷ്യൻ, കുതിര, ആന എന്നിവയുടെ രോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന വിജ്ഞാനം; കൂടാതെ സിദ്ധയോഗങ്ങളും (ഔഷധപ്രയോഗങ്ങൾ) സിദ്ധമന്ത്രങ്ങളും, ‘മൃതസഞ്ജീവനി’യായി മരിച്ചവർക്കും ജീവൻ മടക്കിനൽകുന്നവയും।

Verse 3

धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्

ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: രോഗിയുടെ ശക്തി സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് വൈദ്യൻ ജ്വരബാധിതനെ ലംഘനം (ഉപവാസം/ലഘുആഹാരം) കഴിഞ്ഞ് ഭക്ഷിപ്പിക്കണം. ‘വിശ്വ’ (ഉണക്ക ഇഞ്ചി) ചേർത്ത ലാജമണ്ഡം (അരിപ്പൊടി കഞ്ഞിവെള്ളം) നൽകണം; ദാഹവും ജ്വരവും ശമിപ്പാൻ തിളപ്പിച്ച വെള്ളം കുടിപ്പിക്കണം.

Verse 4

मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं

മുസ്ത, പർപ്പട, ഉശീര, ചന്ദനം, ഉദീച്യ, നാഗരം (ഉണക്ക ഇഞ്ചി) എന്നിവ ചേർത്ത്—ആറ് ദിവസം കഴിഞ്ഞാൽ—നിശ്ചയമായി (രോഗിക്ക്) തിക്തക കഷായം കുടിപ്പിക്കണം.

Verse 5

स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु ततस्तञ्च विरेचयेत् जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः

മോരിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ദോഷവ്യാധിയുള്ള രോഗിക്ക് ആദ്യം സ്നേഹനം നടത്തണം; തുടർന്ന് വിരേചനം ചെയ്യണം. ചികിത്സാനന്തര ആഹാരമായി പഴയ ഷഷ്ടിക അരി, നീവാര അരി, രക്തശാലി അരി, ലഘുവായ പ്രമോദകങ്ങൾ (കേക്ക്) എന്നിവ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 6

तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः

ഇത്തരം തയ്യാറാക്കലുകൾ ജ്വരങ്ങളിൽ ഉചിതം; അതുപോലെ യവത്തിന്റെ സംസ്‌കൃത രൂപങ്ങളും, മുദ്ഗം, മസൂർ, ചണകം, കുലത്ഥം—കുഷ്ഠം ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയവ—പ്രശംസനീയമാണ്.

Verse 7

पक्वदोषन्त्विति ञ आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे

പക്വദോഷാവസ്ഥയുള്ള ജ്വരത്തിൽ വിദഗ്ധർ ആടകീ-നാരകാദി ഗണം, കൂടാതെ കർക്കോടകവും കറ്റോൽവകവും നിർദേശിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഫലസഹിത നിംബം, പടോലം, പർപ്പടം, ദാഡിമം (മാതളം) ജ്വരത്തിൽ ഹിതകരം.

Verse 8

अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्

വ്യാധി അധോഗതമായി നീങ്ങുമ്പോൾ വമനം ശസ്തം; ഊർധ്വഗതമായി നീങ്ങുമ്പോൾ വിരേചനം. അതുപോലെ രക്തപിത്തത്തിൽ ശുണ്ഠി ഒഴിവാക്കിയ ഷഡംഗ തയ്യാറാക്കൽ പാനീയമായി നൽകണം.

Verse 9

शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः

ശക്തു (സത്തു), ഗോതമ്പ്, ലാജാ (പൊങ്ങിച്ച അരി), കൂടാതെ യവം, ശാലി അരി, മസൂർ; കുഷ്ഠം ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ ചണകം, മുദ്ഗം—ഇവ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ. ഗോതമ്പ് ആധാരമായ ഭക്ഷണം ഹിതകരം.

Verse 10

साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं

അതിസാരത്തിന് നെയ്യും പാലും ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ മരുന്നും, തേനും ആടലോടകത്തിൻ്റെ നീരും, പഴയ ശാലി അരിയുടെ ചോറും കഴിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.

Verse 11

अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा

ശരീരസ്രോതസ്സുകളെ തടസ്സപ്പെടുത്താത്തതും പാച്ചോറ്റിത്തൊലി ചേർത്തതുമായ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. ഗുൽമരോഗത്തിൽ വാതം വർദ്ധിക്കാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം.

Verse 12

वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ

ഉദരരോഗമുള്ളവർ പാലിൽ ചേർത്ത വാട്യവും (ബാർലി വിഭവം) നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത വാസ്തുക്കയും (ചീര) കഴിക്കണം. ഗോതമ്പ്, ശാലി അരി, കയ്പ്പുള്ളവ എന്നിവ ഇവർക്ക് നല്ലതാണ്.

Verse 13

गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः

ഗോതമ്പ്, ശാലി അരി, ചെറുപയർ, കരിങ്ങാലി, കടുക്ക, പഞ്ചകോലം, ജാംഗല മാംസം, വേപ്പ്, നെല്ലിക്ക, പടവലം എന്നിവ (നല്ലതാണ്).

Verse 14

मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं

കുഷ്ഠരോഗികൾക്ക് മാതളനാരങ്ങ നീര്, പിച്ചകം, ഉണങ്ങിയ മുള്ളങ്കി, ഇന്തുപ്പ് എന്നിവയും കുടിക്കാൻ കരിങ്ങാലി വെള്ളവും ഉത്തമമാണ്.

Verse 15

मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः

പേയ (തണുത്തളവുള്ള കഞ്ഞി) തയ്യാറാക്കാൻ മസൂർ പരിപ്പും മുദ്ഗം (പച്ചമൂങ്ങ)യും യോജ്യം; പഴയ ശാലി അരിയും ഭക്ഷ്യമാണ്. വേപ്പും പർപ്പടകവും ചേർന്ന ശാകങ്ങൾ ഹിതകരം; ജാങ്ഗല (വറ്റൽഭൂമി) ജീവികളുടെ മാംസരസം/ശോർബയും പഥ്യം.

Verse 16

विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः

വിഡംഗം, മുളക്, മുഷ്ട, കുഷ്ഠം, ലോധ്രം, സുവർച്ചികാ, മനഃശിലാ—ഇവയോടൊപ്പം വാലേയ മൂത്രത്തിൽ അരച്ച് തയ്യാറാക്കിയാൽ അത് കുഷ്ഠം (ദീർഘകാല ചർമ്മരോഗം) നശിപ്പിക്കുന്ന യോഗമാകുന്നു.

Verse 17

अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः

മേഹ (പ്രമേഹ) ബാധിതർക്കു അപൂപ (പക്വാന്നം), കുല്മാഷ (വറുത്ത പയർവർഗം), യവാദി ആഹാരങ്ങൾ ഹിതകരം. യവാന്നത്തിന്റെ വിഭിന്നരൂപങ്ങൾ, മുദ്ഗം, കുലത്ഥം, പഴയ ശാലി അരിയും പഥ്യം.

Verse 18

तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च

കയ്പും വരണ്ടതുമായ ശാകങ്ങൾ, കയ്പുള്ള പച്ച ഇലക്കറികളും; കൂടാതെ തൈലങ്ങൾ—എള്ളെണ്ണ, ശിഗ്രു (മുരിങ്ങ) എണ്ണ, വിഭീതക എണ്ണ, ഇംഗുദീ എണ്ണ—ഉപയോഗയോഗ്യം.

Verse 19

मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां

രാജയക്ഷ്മ (ക്ഷയം) ബാധിതർക്കു മുദ്ഗം, യവം, ഗോധൂമം എന്നിവയുള്‍പ്പെടെയുള്ള ധാന്യങ്ങളും, മഴക്കാലം മുഴുവൻ സംഭരിച്ച ധാന്യവും ഹിതകരം. ഭക്ഷണത്തിൽ ജാങ്ഗല ജീവികളുടെ മാംസരസം/ശോർബയും ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 20

कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः

കുലത്ഥവും മുദ്ഗവും (പച്ചമൂങ്ങ) രാസ്ന, ഉണക്കമുള്ളങ്കി, ജാംഗല (ശുഷ്കവന്യ) മൃഗമാംസം എന്നിവയോടൊപ്പം പാകം ചെയ്ത വിഭവം; അല്ലെങ്കിൽ പൂപം (പുവ) അല്ലെങ്കിൽ വിസ്കര (ലഘു വന്യപക്ഷി) നന്നായി সিদ্ধമാക്കി തൈരും ദാഡിമം (മാതളം) ചേർത്ത് സംസ്കരിച്ചതും—ചികിത്സാഹാരമായി പ്രശസ്തം।

Verse 21

मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं

മാതുലംഗരസം, ക്ഷൗദ്രം (തേൻ), ദ്രാക്ഷ, വ്യോഷം (ത്രികടു) മുതലായവ ചേർത്ത് സംസ്കരിച്ച യവം, ഗോതമ്പ്, ശാലി അരി എന്നിവയുടെ അന്നം ശ്വാസ-കാസരോഗിയ്ക്ക് നൽകണം।

Verse 22

दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः

ദശമൂലം, വലാ, രാസ്ന, കുലത്ഥം എന്നിവ ചേർത്ത് ഉപസാധിച്ച പേയ (കഞ്ഞി), പൂപരസം (പൂപത്തിന്റെ സാരം/സൂപ്പ്), ക്വാഥം (കഷായം)—ഇവ ശ്വാസവും ഹിക്കയും (ഇക്കിളി) ശമിപ്പിക്കുന്ന ഔഷധാഹാരങ്ങളാണ്।

Verse 23

शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्

ഉണക്കമുള്ളങ്കി, കുലത്ഥം, ഔഷധമൂലങ്ങൾ, ജാംഗല (വന്യ) മൃഗമാംസ-രസം/സൂപ്പ് എന്നിവയോടൊപ്പം യവം, ഗോതമ്പ്, ശാലി അരി എന്നിവയുടെ നന്നായി ജീർണ്ണമായ അന്നം സ്വീകരിക്കണം; കൂടാതെ ഉശീര (വെട്ടിവേർ) സഹിതം സേവിക്കണം।

Verse 24

सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ

ശോഥം (വീക്കം) ഉള്ളവൻ ഗുഡം ചേർത്ത പഥ്യാ (ഹരീതകി) കഴിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഗുഡത്തോടൊപ്പം നാഗരം (ഉണക്കഇഞ്ചി/ചുക്ക്) സ്വീകരിക്കണം. തക്രം (മോര്)യും ചിത്രകവും—ഇരുവരും—ഗ്രഹണീ രോഗനാശകങ്ങൾ।

Verse 25

पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च

പഴയ യവം, ഗോതമ്പ്, ശാലി അരി; ജാംഗല (വറ്റൽഭൂമി) വിഭാഗത്തിലെ ജീവികളുടെ മാംസരസം; കൂടാതെ മുദ്ഗം, ആമലകി, ഖർജൂര, മുന്തിരിവറ്റൽ, ബദരി (ഇലന്തപ്പഴം)—ഇവയെല്ലാം പഥ്യാഹാരമായി പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 26

मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् तक्रारिष्टाश् च शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्

വാതരോഗികൾക്ക് സ്ഥിരമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തേൻ, നെയ്യ്, പാൽ, ശക്രം (ബലവർധക പാനം), വേപ്പും പർപ്പടകവും, വൃഷ (വാസാ), കൂടാതെ മോര്‍-അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള അരിഷ്ടങ്ങൾ (കിണ്വിത ഔഷധങ്ങൾ) ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു।

Verse 27

हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा

ഹൃദ്രോഗികൾക്ക് വിരേചനം (ശോധനം) ചെയ്യണം; ഹിക്ക (ഹിക്കപ്പ്) ഉള്ളവർക്ക് പിപ്പലി ഹിതകരം. മോര്‍, ആവലാല (പുളിച്ച കഞ്ഞി) എന്നിവയും സൈന്ധവ ലവണവും തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ കലക്കി സേവിക്കണം।

Verse 28

मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः

മദാത്യയം (അതിനശ) ശമിപ്പാൻ മുക്താ, സൗവർചല മുതലായവ ചേർത്ത് സംസ്കരിച്ച മദ്യം ശസ്തം. ക്ഷതമുള്ള പുരുഷൻ തേനും പാലും ചേർത്ത ലാക്ഷാ കുടിക്കണം।

Verse 29

भद्राविष्टाश्चेति ख सदामये इति ञ दमात्यये इति ट क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः

പാഠഭേദങ്ങൾ: ‘ഭദ്രാവിഷ്ടാശ്ച’—(ഖ), ‘സദാമയേ’—(ഞ), ‘ദമാത്യയേ’—(ട). ക്ഷയം മാംസരസം ആഹാരമായി സ്വീകരിക്കുകയും ജഠരാഗ്നിയെ സംരക്ഷിച്ച് വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താൽ ജയിക്കാം; ഭക്ഷണത്തിൽ ചുവന്ന ശാലി അരി, നീവാര, കലമ മുതലായ ധാന്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണം।

Verse 30

यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा

അർശസ്‌ (മൂലവ്യാധി) ബാധിതർക്കു യവാന്നവികൃതി, മാഷ (ഉഴുന്ന്), ശാകം, സൗവർചല (കറുത്ത ഉപ്പ്), ശടീ, പഥ്യാ എന്നിവ ഹിതകരം; അതുപോലെ മണ്ഢ (അരിപ്പൊടി കഞ്ഞിവെള്ളം)യും തക്ര (മോര്)വും വെള്ളത്തോടൊപ്പം സേവിക്കുന്നത് ഗുണകരം।

Verse 31

मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्

മുസ്താ നിരന്തരം ഉപയോഗിക്കുകയും ചിത്രകവും ഹരിദ്രയും ചേർത്ത ലേപം പുരട്ടുകയും ചെയ്യുക; യവാന്നവികൃതി; കൂടാതെ ശാലി അരി, വാസ്തൂക (ബത്തുവാ) സൗവർചലയോടൊപ്പം—ഇവ ഹിതകരമായ ഉപായങ്ങൾ।

Verse 32

त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः

മൂത്രകൃച്ഛ്രം (മൂത്രമൊഴിക്കുമ്പോൾ കഷ്ടം) ഉള്ളപ്പോൾ ത്രപുഷ (ചുരക്ക), ഏർവാരു (വെള്ളരിക്ക) ഗോധൂമം (ഗോതമ്പ്) എന്നിവ പാൽ, ഇക്ഷുരസം, ഘൃതം എന്നിവയോടെ സ്വീകരിക്കുന്നത് ശ്രേയസ്കരം; പാനത്തിനായി മണ്ഢ, സുരാ മുതലായ പാനീയങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।

Verse 33

लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च

ലാജാ (പൊരിച്ച അരി), ശക്തു (വറുത്ത ധാന്യപ്പൊടി)യും ക്ഷൗദ്രം (തേൻ)യും; കൊഴുപ്പില്ലാത്ത മാംസം, പരൂഷകഫലം; കൂടാതെ വാർതാക (വഴുതന), കുലാവ (കാട) ശിഖിൻ (മയിൽ) എന്നിവയുടെ വിഭവങ്ങൾ, യോജ്യമായ പാനകങ്ങൾ—ഇവ ഛർദ്ദി-നാശകങ്ങൾ।

Verse 34

शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता

ശാലി അരി വെള്ളവും പാലും ചേർത്ത് വേവിച്ച അന്നം—അല്ലെങ്കിൽ വെറും ചൂടുവെള്ളത്തിൽ വേവിച്ചാലും—തൃഷ്ണ ശമിപ്പിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ മുസ്തയും ശർക്കരയും ചേർത്ത ചെറിയ ഗുളിക വായിൽ പിടിച്ചാൽ ദാഹം കുറയും।

Verse 35

यवान्नविकृतिः पूपं शुष्कमूलकजन्तथा शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्

യവമണ്ഡത്തിൽ നിന്നുള്ള വിഭവം, യവപൂപം (കേക്ക്), അതുപോലെ ഉണക്കിയ മൂലകം; കൂടാതെ ശാകവിഭവങ്ങൾ—പ്രത്യേകിച്ച് പടോലയും വೇತ್ರാഗ്രവും (കരിമ്പ്/ബേത്‌യുടെ কোমല അഗ്രം)—ഉരുസ്തംഭം (തുടയിലെ കടുപ്പം) നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 36

मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः

മുദ്ഗം, കുല്ഥം (ഹോഴ്‌സ്-ഗ്രാം), മസൂർ എന്നിവയുടെ യൂഷ/സൂപ്—എള്ളോടുകൂടി, കൂടാതെ ജാംഗല (വറ്റിയ ഭൂമിയിലെ) ജീവികളുടെ മാംസരസത്തോടൊപ്പം—സൈന്ധവ ലവണം, ഘൃതം, ദ്രാക്ഷ, ശുണ്ഠി, ആമലകി, കോല (ഇലന്ത) ചേർത്ത് ഒരുക്കണം।

Verse 37

यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्

വിസർപ്പ (പടരുന്ന ത്വക്‌രോഗം) ഉള്ള രോഗി യൂഷ (സൂപ്) സഹിതം പഴയ ഗോതമ്പ്, യവം, ശാലി അരി എന്നിവയുടെ അന്നം നിത്യമായി സ്വീകരിക്കണം. കൂടാതെ പഞ്ചസാരയും തേനും, ദ്രാക്ഷയും മാതളനാരങ്ങയും ചേർത്ത പാനീയവും പാനം ചെയ്യണം।

Verse 38

रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला

രക്തയഷ്ടിക, ഗോതമ്പ്, യവം, മുദ്ഗം മുതലായവ ലഘു (സുലഭജീർണ) ദ്രവ്യങ്ങളാണ്. അതുപോലെ കാകമാരീ, വೇತ್ರാഗ്രം (കരിമ്പ്/ബേത്‌യുടെ কোমല അഗ്രം), വാസ്തുകം (ബത്തുവാ ഇല) 그리고 സുവർച്ചലയും ലഘുവാണ്।

Verse 39

वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु पथ्या तथैव काशस्य मण्डं तक्रञ्च वारुणमिति ख , ञ , च यूषमिति ख , ज च नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्

വാതശോണിത (വാതദോഷത്തോടുകൂടിയ രക്തദൂഷണം) ശമിപ്പാൻ ജലം ശ്രേഷ്ഠം; അതുപോലെ പഞ്ചസാര, തേൻ, പഥ്യാ (ഹരീതകി)യും. കാശ (അരി) മണ്ഡ്, തൈര്‍വെള്ളം (തക്രം), വാർുണി (കിണ്വിത പാനം) എന്നിവ ഹിതം—ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘യൂഷ’ (പയർസൂപ്) എന്നും. നാസാരോഗങ്ങളിലും ദൂർവാ-സംസ്കൃത ഘൃതം ഉപകാരകരം।

Verse 40

भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च

ഭൃംഗരാജരസത്തിൽ സിദ്ധമാക്കിയ തൈലം, അല്ലെങ്കിൽ ധാത്രി (ആമലകി) രസത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയ തൈലം, നസ്യമായി പ്രയോഗിക്കാൻ ഉത്തമം; ഇത് സർവ്വരോഗങ്ങളിലും ഹിതകരവും, ശിരസ്സിലെ ജന്തു/കൃമിജന്യ വ്യാധികളിലും ഉപകാരപ്രദവുമാണ്।

Verse 41

शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्

ഹേ വിപ്രാ! ആഹാരപാനങ്ങളോടൊപ്പം ശീതജലം സേവിക്കുകയും, ബ്രാഹ്മണൻ എള്ള് ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്—ഇത് ദ്വിജർക്കു ബലവും ദാർഢ്യവും നൽകുന്നതും പരമ തൃപ്തി (പുണ്യപ്രദമായ സന്തോഷം) നൽകുന്നതുമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 42

गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने

എള്ളെണ്ണ കൊണ്ട് ഗണ്ഡൂഷം (വായിൽ പിടിച്ചു കുലുക്കൽ) ചെയ്യുന്നത് പല്ലുകൾ ദൃഢമാക്കുന്ന ഉത്തമ മാർഗമാണ്. വിഡംഗചൂർണംയും ഗോമൂത്രവും എല്ലായിടത്തും കൃമിനാശിനികളായി പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 43

धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्

ധാത്രിഫലങ്ങൾ (ആമലകി)യും നെയ്യും—ഇവ ശിരസ്സിൽ ലേപനത്തിന് ഉത്തമം. ശിരോരോഗനാശത്തിനായി സ്നിഗ്ധവും ഉഷ്ണവുമായ ആഹാരം സ്വീകരിക്കണം।

Verse 44

तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि वा द्विज

തൈലം അല്ലെങ്കിൽ ആട്ടിൻ മൂത്രം—കർണപൂരണം (ചെവിയിൽ നിറയ്ക്കൽ/തുള്ളിവിടൽ) ചെയ്യാൻ ഉത്തമം. ഹേ ദ്വിജാ! കർണശൂലം നശിപ്പിക്കാൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള എല്ലാ ഉപായങ്ങളും (യോഗ്യ ദ്രവ്യങ്ങളും) പ്രയോഗ്യമാണ്।

Verse 45

गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा

ഗിരിമൃത്ത് (ഖനിജ മണ്ണ്), ചന്ദനം, ലാക്ഷാ, മാലതി മുളകൾ—ഇവ ചേർത്ത് നിർമ്മിക്കുന്ന ഔഷധവർതി ക്ഷത (മുറിവ്/ക്ഷയം) ദോഷവും ശുക്രദോഷവും നീക്കുന്നതായി പറയുന്നു।

Verse 46

व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं

വ്യോഷം (ത്രികടു) ത്രിഫലയോടൊപ്പം, തുച്ഛകവും ജലവും ചേർത്ത് ചെയ്യുന്ന യോഗം എല്ലാ നേത്രരോഗങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ രസാഞ്ജനവും സകല കണ്ണുരോഗങ്ങൾക്കും ശമനകരമാണ്।

Verse 47

आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्

നെയ്യിൽ വറുത്ത ശേഷം കല്ലിൽ അരച്ച്, ലോധ്രം, കാഞ്ജികം (പുളിപ്പിച്ച കഞ്ഞിവെള്ളം) 그리고 സൈന്ധവ ലവണവും ചേർത്ത ഈ തയ്യാറാക്കൽ ആശ്ച്യോതനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വികാരം നശിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ നേത്രരോഗങ്ങളിലും ഹിതകരമാകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 48

गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा

നേത്രരോഗങ്ങൾ തടയുന്നതിനായി കണ്ണിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് ഗിരിമൃത്ത്-ചന്ദന ലേപം ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ കണ്ണുരോഗനിവാരണത്തിന് ത്രിഫല സദാ ഉപയോഗിക്കുകയോ സേവിക്കുകയോ വേണം।

Verse 49

रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ

ദീർഘായുസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ രാത്രിയിൽ തേനും നെയ്യും സേവിക്കണം. ശതാവരി രസത്തിൽ സിദ്ധമാക്കിയ പാൽയും നെയ്യും വൃഷ്യവും ബലവർധകവുമെന്നു പരമ്പരയിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 50

कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा सर्वशुक्लान्नीति ख आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता

കലമ്പികാ തയ്യാറാക്കലുകളും മാഷ (ഉഴുന്ന്) വൃഷ്യകരം; അതുപോലെ പാൽയും നെയ്യും. മുഴുവനും ‘വെളുത്ത’ ആഹാരം കഴിക്കുന്നതും പ്രശംസിതം. ത്രിഫല ആയുഷ്യപ്രദമെന്നു ഗ്രഹിക്കണം; മുൻപറഞ്ഞവിധം തയ്യാറാക്കി മധുക (യഷ്ടിമധു) ചേർത്ത് സേവിക്കണം.

Verse 51

मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्

ഹേ വിപ്രാ! മധുകാദി ദ്രവ്യങ്ങളുടെ രസസഹിതമായ വചാ-സിദ്ധ നെയ്യ് ചുളിവുകളും പളിതം (നരച്ച മുടി)യും നശിപ്പിക്കുകയും ഭൂതദോഷം (ആഗന്തുക/ഗ്രഹജന്യ വ്യാധി) നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 52

कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव तथा सर्वार्थसाधनम् वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्

ഇത് ബുദ്ധിപ്രദവും സർവാർത്ഥസാധകവുമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. വലാ-കല്കത്തിന്റെ കഷായത്തിൽ സിദ്ധമാക്കിയ (തൈലം/നെയ്യ്) അഭ്യഞ്ജനത്തിന് (എണ്ണമർദ്ദനം) ഹിതകരമാണ്.

Verse 53

रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते

വാതവികാരമുള്ളവർക്ക് രാസ്നാ, സഹചരാദി ദ്രവ്യങ്ങളാൽ സിദ്ധമാക്കിയ തൈലം പ്രശംസിതം. കൂടാതെ അനഭിഷ്യന്ദി (സ്രോതസ്സുകൾ തടയാത്ത) ആഹാരം വ്രണങ്ങളിൽ ഹിതകരമെന്നു പുകഴ്തപ്പെടുന്നു.

Verse 54

शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे

ശക്തുപിണ്ഡിയും ആമ്ലയും പാചനത്തിന് പ്രശംസിതം. കൂടാതെ പക്വമായ വിദ്രധി/ഫോഡയുടെ ഭേദനത്തിന് (പൊട്ടി തുറക്കാൻ)യും രോപണത്തിന് (മുറിവ് മായാൻ)യും വേപ്പിൻപൊടി (നിംബചൂർണം) ഉപകാരപ്രദമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 55

तथा शूच्युपचारश् च बलिकर्म विशेषतः सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता

അതുപോലെ ശൗചാചാരങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ബലികർമ്മം, പ്രസവാനന്തര ശുശ്രൂഷ (സൂതികാവിധി)യും രക്ഷോപായങ്ങളും—ഇവ എല്ലാം ജീവികൾക്ക് എപ്പോഴും ഹിതകരമാണ്।

Verse 56

भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्

പാമ്പുകടിയേറ്റവന്‍ നിംബഇലകള്‍ ഭക്ഷിക്കുന്നത് ഔഷധമാണ്. കൂടാതെ താല-നിംബ ഇലകളുടെ തയ്യാറാക്കല്‍, പഴയ എണ്ണ, നെയ്യില്‍ കലര്‍ത്തിയ യവം എന്നിവയും നല്‍കണം।

Verse 57

धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं

വൃശ്ചികക്കടിയേറ്റവന്‍ ധൂപം (ഔഷധധൂമം) നല്‍കണം—പലാശജന്യമായ ലോപ്പാ-ബീജം ശിഖീഇലകളാല്‍ സിദ്ധമാക്കിയ നെയ്യിലോ അല്ലെങ്കില്‍ അർക്കക്ഷീരത്തിലോ അരച്ച്.

Verse 58

वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्

വൃശ്ചികദംശബാധിതന്‍ കൃഷ്ണാ (കുരുമുളക്/പിപ്പലി) അല്ലെങ്കില്‍ ശിവാ (ഹരീതകി) ഫലസഹിതം നല്‍കണം. കൂടാതെ അർക്കക്ഷീരം, എള്ള്, എള്ളെണ്ണ, പലയലം, ശർക്കര—ഇവ സമഭാഗമായി കലർത്തി പ്രയോഗിക്കണം।

Verse 59

पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा

ഇത് പാനം ചെയ്താൽ പ്രതിരോധിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ശ്വവിഷവും വേഗത്തിൽ ശമിക്കുന്നു. തണ്ടുലീയയുടെ വേര് ത്രിവൃതിന് തുല്യമായ അളവിൽ നെയ്യോടുകൂടെ കുടിക്കണം।

Verse 60

सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः

സർപ്പങ്ങളാലും കീടങ്ങളാലും ഉത്ഭവിക്കുന്ന അത്യന്തം പ്രബലമായ വിഷങ്ങളും ചന്ദനം, പദ്മകം, കാങ്കുഷ്ഠം, ലത, അംബു, ഉശീര (വെറ്റിവേർ) പാടലാ എന്നിവകൊണ്ട് വേഗം ശമിക്കുന്നു।

Verse 61

कन्ठ्यं वृद्धिप्रदञ्चैवेति ख प्रत्युपचारैश्चेति ख कलसंयुतेति क निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज

‘ഇത് കണ്ഠത്തിന് ഹിതകരവും പുഷ്ടിവർധകവുമാണ്’—എന്ന് പറയുന്നു. ‘യോഗ്യമായ പ്രത്യുപചാരങ്ങളോടെ (പശ്ചാത് ചികിത്സകളോടെ) പ്രയോഗിക്കണം’—എന്ന് പറയുന്നു. ‘കലശത്തോടുകൂടെ (വിധിപൂർവം) സംയുക്തം’—എന്ന് പറയുന്നു. നിർഗുണ്ടി, ശാരിവ, സെലു എന്നിവ ചേർന്ന ഔഷധം ചിലന്തിവിഷം നശിപ്പിക്കുന്നു. ശിരോവിരേചനത്തിന് ഗുഡ-നാഗരകം (വെല്ലം-ചുക്ക്) പ്രശസ്തം, ഹേ ദ്വിജ।

Verse 62

स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्

സ്നേഹപാനത്തിലും വസ്തിയിലും തൈലവും ഘൃതവും അനുത്തമം. സ്വേദനത്തിന് അഗ്നിയാണ് പരമ ഉപാധി; സ്തംഭനത്തിന് (സ്രാവം തടയാൻ) ശീതജലം ഏറ്റവും നല്ലത്।

Verse 63

त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं

വിരേചനത്തിന് ത്രിവൃത് ശ്രേഷ്ഠം; വമനത്തിന് മദനം (ഫലം) അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠം. വസ്തി, വിരേചന, വമനങ്ങളിൽ—വാത, പിത്ത, ശ്ലേഷ്മ (കഫ) ബലമനുസരിച്ച് ക്രമമായി തൈലം, ഘൃതം, മധു എന്നിവ പരമ ഔഷധ-അനുപാനങ്ങൾ।