Adhyaya 72

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विनायकपूजाकथनं नाम एकसप्ततितमो ऽध्यायः अथ द्विसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविशेषादिकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्यामि स्कन्द नित्याद्यं स्नानं पूजां प्रतिष्ठया खात्वासिना समुद्धृत्य मृदमष्टाङ्गुलां ततः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ “വിനായകപൂജാകഥനം” എന്ന ഏകസപ്തതിതമ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി “സ്നാനവിശേഷാദികഥനം” എന്ന ദ്വിസപ്തതിതമ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സ്കന്ദ, നിത്യാദി സ്നാനവിധി, പൂജയും പ്രതിഷ്ഠാക്രമവും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; തുടർന്ന് കോലാൽ കുഴിച്ച് ശുദ്ധ മണ്ണ് എടുത്ത് എട്ട് അങ്കുല അളവിലുള്ള മൃദം ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 2

सर्वात्मना समुद्धृत्य पुनस्तेनैव पूरयेत् शिरसा पयसस्तीरे निधायास्त्रेण शोधयेत्

അത് പൂർണ്ണമായി എടുത്തുയർത്തി, പിന്നെ അതേ മണ്ണുകൊണ്ട് (കുഴി) വീണ്ടും നിറയ്ക്കണം. ജലതീരത്ത് തല നമിച്ച് വെച്ച്, അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 3

तृणानि शिखयोद्धृत्य वर्मणा विभजेत्त्रिधा एकया नाभिपादान्तं प्रक्षाल्य पुनरन्यया

തൃണം മുകളറ്റം പിടിച്ച് പറിച്ച്, വർമ്മം (ആവരണം/ബന്ധം) കൊണ്ട് മൂന്ന് ഭാഗങ്ങളാക്കണം. ഒരു ഭാഗം കൊണ്ട് നാഭിയിൽ നിന്ന് പാദാന്തം വരെ കഴുകി, പിന്നെ മറ്റൊരു ഭാഗം കൊണ്ട് വീണ്ടും (കഴുകണം)।

Verse 4

अस्त्राभिलब्धयालभ्य दीप्तया सर्वविग्रहं निरुद्धाक्षाणि पाणिभ्यां प्राणान् संयम्य वारिणि

അസ്ത്രമന്ത്രസിദ്ധിയാൽ ലഭിച്ച ദീപ്തശക്തിയാൽ സർവ്വദേഹവും സ്പർശിച്ച്, ഇരുകൈകളാൽ കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കണം; പ്രാണങ്ങളെ സംയമിച്ച് ജലത്തിൽ (അവഗാഹനം ചെയ്യണം)।

Verse 5

निमज्यासीत हृद्यस्त्रं स्मरन् कालानलप्रभं विघ्नराजक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः निजास्त्रेण विशोधयेदिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मलस्नानं विशोधयेत्थं समुत्थाय जलान्तरात्

ജലത്തിൽ മുങ്ങി കാലാനലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ഹൃദ്യാസ്ത്രം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളണം; (ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘വിഘ്നരാജക’ എന്നു ഉച്ചരിക്കണമെന്നും പറയുന്നു). തുടർന്ന് ജലാന്തരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന്, മലനിവാരണാർത്ഥം ചെയ്ത സ്നാനത്തെ സ്വന്തം അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് വിശോധിക്കണം।

Verse 6

अस्त्रसन्ध्यामुपास्याथ विधिस्नानं समाचरेत् सारस्वतादितीर्थानां एकमङ्कुशमुद्रया

അസ്ത്രസന്ധ്യാ ഉപാസന ചെയ്ത ശേഷം വിധിസ്നാനം ആചരിക്കണം; കൂടാതെ ഏക അങ്കുശമുദ്രയാൽ സാരസ്വതാദി തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കണം।

Verse 7

हृदाकृष्य तथा स्नाप्य पुनः संहारमुद्रया शेषं मृद्भागमादाय प्रविश्य नाभिवारिणि

അതിനെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് ആകർഷിച്ച് അതനുസരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്‌ത ശേഷം, വീണ്ടും സംഹാരമുദ്രയാൽ; ശേഷിക്കുന്ന മണ്ണിന്റെ ഭാഗം എടുത്ത് നാഭിപ്രദേശത്തിലെ ജലത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ച് നിക്ഷേപിക്കണം।

Verse 8

वामपाणितले कुर्याद्भागत्रयमुदङ्मुखः अङ्गैर् दक्षिणमेकाद्यं पूर्वमस्त्रेण सप्तधा

ഉത്തരമുഖനായി ഇടത് കൈയുടെ കരതലത്തിൽ മൂന്ന് ഭാഗങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കണം. തുടർന്ന് വലതുവശത്ത് ആദ്യ അംഗം മുതലാക്കി ന്യാസം ചെയ്യണം; കിഴക്ക് (മുൻ) ഭാഗത്ത് അസ്ത്രമന്ത്രം ഏഴുതവണ വിന്യസിക്കണം।

Verse 9

शिवेन दशधा सौम्यं जपेद्भागत्रयं क्रमात् सर्वदिक्षु क्षिपेत् पूर्वं हूं फडन्तशरात्मना

ശിവമന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിച്ച് സൗമ്യമന്ത്രം പത്തുതവണ ജപിച്ച്, തുടർന്ന് അതിന്റെ മൂന്ന് ഭാഗങ്ങൾ ക്രമമായി വിന്യസിക്കണം. ആദ്യം ‘ഹൂം’ ‘ഫട്’ എന്ന അന്ത്യമുള്ള ശരരൂപമന്ത്രമായി എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ക്ഷേപിക്കണം।

Verse 10

कुर्याच्छिवेन सौम्येन शिवतीर्थं भुजक्रमात् सर्वाङ्गमङ्गजप्तेन मूर्धादिचरणावधि

ശീതളവും സൗമ്യവുമായ ശിവമന്ത്രം ജപിച്ച് ഭുജങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ ശിവതീർത്ഥവിധി നിർവഹിക്കണം. തുടർന്ന് സർവ്വാംഗമംഗളാർത്ഥം മന്ത്രജപത്തോടെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് പാദാന്തം വരെ ന്യാസം/പ്രയോഗം ചെയ്യണം.

Verse 11

दक्षिणेन समालभ्य पठन्नङ्गचतुष्टयम् पिधाय खानि सर्वाणि सम्मुखीकरणेन च

വലതുകൈകൊണ്ട് സ്പർശിച്ച് അങ്ഗചതുഷ്ടയം (നാലംഗസൂത്രം) പാരായണം ചെയ്യണം. കൂടാതെ സമ്മുഖീകരണക്രിയയാൽ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയരന്ധ്രങ്ങളും അടയ്ക്കണം.

Verse 12

शिवं स्मरन्निमज्जेत हरिं गङ्गेति वा स्मरन् वौषडन्तषडङ्गेन के कुर्यादभिषेचनं

ശിവനെ സ്മരിച്ച് ജലത്തിൽ മുങ്ങണം; അല്ലെങ്കിൽ ഹരിയെ, അല്ലെങ്കിൽ ‘ഗംഗാ’ എന്നു സ്മരിക്കണം. ‘വൗഷട്’ അന്തമുള്ള ഷഡംഗമന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിഷേചനം നടത്തണം.

Verse 13

कुम्भमात्रेण रक्षार्थं पूर्वादौ निक्षिपेज्जलं स्नात्वा रजोपचारेण सुगन्धामलकादिभिः

രക്ഷാർത്ഥം ഒരു കുംഭജലം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ ജലം നിക്ഷേപം/തളിക്കണം. സ്നാനത്തിനു ശേഷം സുഗന്ധമുള്ള ആമലകാദി രജോപചാര (ചൂർണ്ണോപചാര)ങ്ങളാൽ പൂജ ചെയ്യണം.

Verse 14

स्नात्वा चोत्तीर्य तत्तीर्थं संहारिण्योपसंहरेत् अथातो विधिशुद्धेन संहितामन्त्रितेन च

സ്നാനം ചെയ്ത് ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന് സംഹാരിണീ (ഉപസംഹാരസൂത്രം) ഉപയോഗിച്ച് ഉപസംഹാരം നടത്തണം. തുടർന്ന് വിധിശുദ്ധമായി, സംഹിതാമന്ത്രങ്ങളാൽ മന്ത്രിതമായ കർമത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 15

निवृत्यादिविशुद्धेन भस्मना स्नानमाचरेत् शिरस्तः पादपर्यन्तं ह्रूं फडन्तशरात्मना

നിവൃത്തി മുതലായ തത്ത്വമന്ത്രങ്ങളാൽ വിശുദ്ധീകരിച്ച പവിത്ര ഭസ്മംകൊണ്ട് സ്നാനം ആചരിക്കണം. ശിരസ്സിൽ നിന്ന് പാദം വരെ ‘ഹ്രൂം’യും ‘ഫട്’യും ചേർന്ന ശരം-സ്വരൂപ രക്ഷാമന്ത്രഭാവത്തോടെ ലേപനം ചെയ്യണം.

Verse 16

तेन कृत्वा मलस्नानं विधिस्नानं समाचरेत् क्रूं फडन्तशरात्मना इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः क्रूं फडन्तशरात्मना इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ईशतत्पुरुषाघोरगुह्यकाजातसञ्चरैः

അതിലൂടെ മലസ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം വിധിസ്നാനം ആചരിക്കണം. ‘ക്രൂം ഫട്’ എന്ന ശരം-ആയുധ-സ്വരൂപ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് (ഇത് ‘ഖ’, ‘ങ’ ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളിലെ പാഠം), കൂടാതെ ഈശ, തത്പുരുഷ, അഘോര, ഗുഹ്യക, ആജാത—ഇവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മന്ത്ര-പ്രവാഹങ്ങളോടുകൂടി.

Verse 17

क्रमेणोद्धूनयेन्मूर्ध्नि वक्त्रहृद्गुह्यविग्रहात् सन्ध्यात्रये निशीथे च वर्षापूर्वावसानयोः

ക്രമമായി വായ്, ഹൃദയം, ഗുഹ്യസ്ഥാനം, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള (അശുദ്ധി) ഊതി നീക്കി ശിരസ്സിൽ അകറ്റണം. ഇത് മൂന്ന് സന്ധ്യകളിലും, അർദ്ധരാത്രിയിലും, മഴക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും അവസാനത്തിലും ചെയ്യണം.

Verse 18

सुप्त्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा कृत्वा चावश्यकादिकम् स्त्रीपुन्नपुंसकं शूद्रं विडालशशमूषिकम्

ഉറങ്ങി, ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, പാൽ കുടിച്ച്, മലമൂത്രാദി ആവശ്യകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്ത ശേഷം—ശുദ്ധി (ആചമനം മുതലായവ) ആചരിക്കണം; അതുപോലെ സ്ത്രീ, പുരുഷൻ, നപുംസകൻ, ശൂദ്രൻ, പൂച്ച, മുയൽ അല്ലെങ്കിൽ എലി സ്പർശിച്ചാലും.

Verse 19

स्नानमाग्नेयकं स्पृष्ट्वा शुचा वुद्धूलकं चरेत् सूर्यांशुवर्षसम्पर्कैः प्राङ्मुखेनोर्ध्वबाहुना

ആഗ്നേയ സ്നാനം സ്പർശിച്ച്/ആചരിച്ച്, ശുചിത്വത്തോടെ ‘വുദ്ധൂലക’ (ധൂളി-സ്നാനം) ആചരിക്കണം; സൂര്യകിരണങ്ങളുടെയും മഴവെള്ളത്തിന്റെയും സ്പർശത്തോടെ, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, കൈകൾ ഉയർത്തി.

Verse 20

माहेन्द्रं स्नानमैशेन कार्यं सप्तपदावधि गोसङ्घमध्यगः कुर्यात् खुरोत्खातकरेणुभिः

മാഹേന്ദ്രസ്നാനം ഈശ-വിധിപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. പശുക്കളുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, അവരുടെ കുളമ്പുകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന പൊടിയാൽ ഏഴ് പടിവരെ നീങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 21

पावनं नवमन्त्रेण स्नानन्तद्वर्मणाथवा सद्योजातादिभिर्मन्त्रैर् अम्भोभिरभिषेचनम्

ശുദ്ധി നവമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്നാനം ചെയ്‌തുകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ ‘വർമ’ (രക്ഷാകവച) മന്ത്രം കൊണ്ടോ ലഭിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ‘സദ്യോജാത’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാൽ സംസ്കരിച്ച ജലത്തോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 22

मन्त्रस्नानं भवेदेवं वारुणाग्नेययोरपि मनसा मूलमन्त्रेण प्राणायामपुरःसरम्

ഇങ്ങനെ തന്നെ വരുണ-അഗ്നേയ കർമങ്ങളിലും മന്ത്രസ്നാനം ചെയ്യണം. പ്രാണായാമം മുൻകൂട്ടി ചെയ്ത്, മൂലമന്ത്രം മനസ്സിൽ ജപിച്ചുകൊണ്ട് നിർവഹിക്കണം.

Verse 23

कुर्वीत मानसं स्नानं सर्वत्र विहितं च यत् वैष्णवादौ च तन्मन्त्रैर् एवं स्नानादि कारयेत्

സർവത്ര വിധിക്കപ്പെട്ട മാനസസ്നാനം ചെയ്യണം. വൈഷ്ണവാദി കർമങ്ങളിലും, അതത് മന്ത്രങ്ങളാൽ ഇതേവിധം സ്നാനാദി ശുദ്ധികൾ നടത്തണം.

Verse 24

सन्ध्याविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रैर् भिन्नैः समं गुह संवीक्ष्य त्रिः पिवेदम्बु ब्रह्मतीर्थेन शङ्करैः

ഹേ ഗുഹാ! വ്യത്യസ്ത മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ സന്ധ്യാവിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ചേർത്ത കൈകളുടെ കുഴിയിലേക്കു നോക്കി, ബ്രഹ്മതീർത്ഥം (അംഗൂഠത്തിന്റെ അടിഭാഗം) ഉപയോഗിച്ച് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജലം ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 25

स्वधान्तैर् आत्मतत्त्वाद्यैस्ततः खानि स्पृशेद्धृदा शकलीकरणं कृत्वा प्राणायामेन संस्थितः

അതിനുശേഷം ‘സ്വധാ’യിൽ അവസാനിക്കുന്ന, ആത്മതത്ത്വാദിയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങളാൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ശരീരത്തിലെ ദ്വാരങ്ങൾ/രന്ധ്രങ്ങൾ സ്പർശിക്കണം. ശകലീകരണം നടത്തി പ്രാണായാമത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി ഇരിക്കണം.

Verse 26

त्रिः समावर्तयेन् मन्त्री मनसा शिवसंहितां आचम्य न्यस्य सन्ध्याञ्च ब्राह्मीं प्रातः स्मरेन्नरः

മന്ത്രസാധകൻ മനസ്സിൽ ശിവമന്ത്രസംഹിത മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആവർത്തിക്കണം. തുടർന്ന് ആചമനം ചെയ്ത് ന്യാസം നിർവഹിച്ചു പ്രഭാതത്തിൽ ബ്രാഹ്മീ സന്ധ്യയെ സ്മരിക്കണം.

Verse 27

हंसपद्मासनां रक्तां चतुर्वक्त्रां चतुर्भुजां गुह्यकाजातसंरवैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्खरोत्खातरेणुभिरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्मरेत्तत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रस्कन्दमालिनीं दक्षे वामे दण्डकमण्डलुं

ഹംസത്തിലും പദ്മാസനത്തിലും അധിഷ്ഠിതയായ, രക്തവർണ്ണയായ, ചതുര്മുഖി, ചതുര്ഭുജി, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ തൂങ്ങുന്ന മാല ധരിച്ച ദേവിയെ ധ്യാനിക്കണം. വലങ്കയ്യിൽ ജപമാലയും ഇടങ്കയ്യിൽ ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും ധരിക്കുന്നു.

Verse 28

तार्क्ष्यपद्मासनां ध्यायेन्मध्याह्ने वैष्णवीं सितां शङ्खचक्रधरां वामे दक्षिणे सगदाभयं

മധ്യാഹ്നത്തിൽ ശ്വേതവർണ്ണയായ വൈഷ്ണവിയെ ധ്യാനിക്കണം; അവൾ താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ)യും പദ്മാസനവും മേൽ അധിഷ്ഠിതയാണ്. ഇടങ്കയ്യിൽ ശംഖവും ചക്രവും, വലങ്കയ്യിൽ ഗദയും അഭയമുദ്രയും ധരിക്കുന്നു.

Verse 29

रौद्रीं ध्यायेद् वृषाब्जस्थां त्रिनेत्रां शशिभूषितां त्रिशूलाक्षधरां दक्षे वामे साभयशक्तिकां

രൗദ്രീയെ ധ്യാനിക്കണം; അവൾ വൃഷഭത്തിലും പദ്മാസനത്തിലും അധിഷ്ഠിതയായി, ത്രിനേത്രയായി, ചന്ദ്രാഭരണധാരിണിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. വലങ്കയ്യിൽ ത്രിശൂലവും പരശുവും, ഇടങ്കയ്യിൽ ശക്തി (ഭാലം) പിടിച്ച് അഭയം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 30

साक्षिणीं कर्मणां सन्ध्यां आत्मानंतत्प्रभानुगं चतुर्थी ज्ञानिनः सन्ध्या निशीथादौ विभाव्यते

കർമ്മങ്ങളുടെ സാക്ഷിണിയായ സന്ധ്യ—അത് ആ പ്രഭയെ അനുഗമിക്കുന്ന ആത്മാവ്—ജ്ഞാനികളുടെ നാലാം സന്ധ്യയാണ്; അർദ്ധരാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അതിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 31

हृद्बिन्दुब्रह्मरन्ध्रेषु अरूपा तु परे स्थिता शिवबोधपरा या तु सा सन्ध्या मरमोच्यते

നിരാകാരമായത്, ഹൃദയം, ബിന്ദു, ബ്രഹ്മരന്ധ്രം എന്നിവയിൽ പരമതത്ത്വമായി നിലകൊണ്ട്, ശിവബോധത്തിന് പരമായണമായിരിക്കുന്ന ആ അന്തർസാധനയെ ‘രഹസ്യ-സന്ധ്യ’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 32

पैत्र्यं मूले प्रदेशिन्याः कनिष्ठायाः प्रजापतेः ब्राह्म्यमङ्गुष्ठमूलस्थं तीर्थं दैवं कराग्रतः

ചൂണ്ടുവിരലിന്റെ അടിയിൽ പിതൃ തീർത്ഥം, ചെറുവിരലിന്റെ അടിയിൽ പ്രജാപതി തീർത്ഥം. വിരൽത്തുമ്പിന്റെ (അംഗുഷ്ഠ) അടിയിൽ ബ്രാഹ്മ്യ തീർത്ഥം; കൈയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത്, അഥവാ വിരൽത്തുമ്പുകളിൽ ദൈവ തീർത്ഥം।

Verse 33

सव्यपाणितले वह्नेस्तीर्थं सोमस्य वामतः ऋषीणां तु समग्रेषु अङ्गुलीपर्वसन्धिषु

ഇടങ്കൈയുടെ കൈത്തളത്തിൽ അഗ്നി തീർത്ഥം; അതിന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് സോമ തീർത്ഥം. ഋഷികളുടെ തീർത്ഥങ്ങൾ മുഴുവനായും വിരലുകളുടെ സന്ധി-ജോഡികളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 34

ततः शिवात्मकैर् मन्त्रैः कृत्वा तीर्थं शिवात्मकं मार्जनं संहितामन्त्रैस्तत्तोयेन समाचरेत्

അതിനുശേഷം ശിവാത്മക മന്ത്രങ്ങളാൽ തീർത്ഥജലത്തെ ശിവമയമാക്കി, സംഹിതാ മന്ത്രങ്ങളാൽ അതേ ജലത്താൽ മാർജന (ശുദ്ധി-പ്രോക്ഷണം) ആചരിക്കണം।

Verse 35

वामपाणिपतत्तोययोजनं सव्यपाणिना उत्तमाङ्गे क्रमान्मन्त्रैर् मार्जनं समुदाहृतं

ഇടത് കൈപ്പത്തിയിൽ വീണ ജലം എടുത്ത്, വലത് കൈകൊണ്ട് മന്ത്രങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ ശിരസ്സിൽ പ്രയോഗിക്കുന്ന ശുദ്ധിക്രിയയെ ‘മാർജന’മെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 36

नीत्वा तदुपनासाग्रं दक्षपाणिपुटस्थितं बोधरूपं सितं तोयं वाममाकृष्य स्तम्भयेत्

വലത് കൈപ്പത്തിയിൽ കുപ്പിയായി പിടിച്ചിരിക്കുന്ന, പ്രഭാവശക്തിയുള്ള വെളുത്ത ജലം നാസികാഗ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, ഇടത് നാസാരന്ധ്രത്തിലൂടെ ഉള്ളിലേക്ക് വലിച്ച് (വ്യാധി/പ്രവാഹം) നിർത്തണം।

Verse 37

तत्पापं कज्जलाभासम्पिङ्गयारिच्य मुष्टिना क्षिपेद्वज्रशिलायान्तु तद्भवेदघमर्षणं

കരിമഷിപോലെ തോന്നുന്ന ആ പാപം പിങ്ഗ (മഞ്ഞ/ചെമ്പുനിറ) ഉപകരണത്തോടെ ചുരണ്ടി നീക്കി, മുഷ്ടിയാൽ കഠിനമായ വജ്രശിലയിൽ എറിഞ്ഞുകളയണം; ഇതാണ് ‘അഘമർഷണ’—പാപനിവാരണവിധി.

Verse 38

स्वाहान्तशिवमन्त्रेण कुशपुष्पाक्षतान्वितं शिवायार्घ्याञ्जलिन्दत्वा गायत्रीं शक्तितो जपेत्

‘സ്വാഹാ’യിൽ അവസാനിക്കുന്ന ശിവമന്ത്രത്തോടെ, കുശ, പുഷ്പം, അക്ഷതം എന്നിവ ചേർത്ത്, ശിവനു അഞ്ജലിയിൽ അർഘ്യം അർപ്പിച്ച ശേഷം, ശേഷിയനുസരിച്ച് ഗായത്രി ജപിക്കണം।

Verse 39

दाक्षिण्यः कर्मणां सन्ध्या इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कुम्भयेदिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवतीर्थेन मन्त्रकात् तर्पयेद्धौं शिवायेति स्वाहान्यान् स्वाहया युतान्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദേവതീർത്ഥ മുദ്രയും മന്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചുള്ള തർപ്പണവിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ‘ധൗം ശിവായ’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ തർപ്പണം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ‘സ്വാഹാ’ ചേർന്ന മറ്റ് അർപ്പണങ്ങളും ചെയ്യണം।

Verse 40

ह्रां हृद्याय ह्रीं शिरसे ह्रूं शिखायै ह्रैं कवचाय अस्त्रायाष्टौ देवगणान् हृदादित्येभ्य एव च

‘ഹ്രാം’ ഹൃദയത്തിൽ, ‘ഹ്രീം’ ശിരസ്സിൽ, ‘ഹ്രൂം’ ശിഖയിൽ, ‘ഹ്രൈം’ കവചരൂപത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് അസ്ത്രമന്ത്രം പ്രയോഗിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഹൃദയാദി ദേവതകളിൽ നിന്ന് ആദിത്യന്മാർ വരെ എട്ട് ദേവഗണങ്ങളെ ആവാഹിച്ച് ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 41

हां वसुभ्यो ऽथ रुद्रेभ्यो विश्वेभ्यश् चैव मरुद्भ्यः भृगुभ्यो हामङ्गिरोभ्य ऋषीन् कण्ठोपवीत्यथ

പിന്നീട് ‘ഹാം’ എന്ന ആഹുതി-മന്ത്രം വസുക്കൾക്ക്, തുടർന്ന് രുദ്രന്മാർക്ക്; അതുപോലെ വിശ്വേദേവന്മാർക്കും മരുത്ഗണങ്ങൾക്കും അർപ്പിക്കണം. ശേഷം ഭൃഗുക്കൾക്കും ആംഗിരസർക്കും, പിന്നെ കണ്ഠോപവീതം ധരിച്ചു ഋഷികളെ പൂജിക്കണം.

Verse 42

अत्रेये ऽथ वसिष्ठाय नमश्चाथ पुलस्तये कृतवे भारद्वजाय विश्वामित्राय वै नमः

ആത്രേയനു നമസ്കാരം, വസിഷ്ഠനു നമസ്കാരം; പുലസ്ത്യനു നമസ്കാരം; ക്രതുവിനു നമസ്കാരം; ഭാരദ്വാജനു നമസ്കാരം; തീർച്ചയായും വിശ്വാമിത്രനു നമസ്കാരം.

Verse 43

प्रचेतसे मनुष्यांश् च सनकाय वषट् तथा हां सनन्दाय वषट् सनातनाय वै वषट्

പ്രചേതസനും മനുഷ്യർക്കും—വഷട്; അതുപോലെ സനകനും—വഷട്; ‘ഹാം’ സഹിതം സനന്ദനനും—വഷട്; തീർച്ചയായും സനാതനനും—വഷട്.

Verse 44

सनत्कुमाराय वषट् कपिलाय तथा वषट् पञ्चशिखाय द्युभवे संलग्नकरमूलतः

സനത്കുമാരനു—വഷട്; കപിലനു കൂടി—വഷട്; പഞ്ചശിഖനു—വഷട്; ദ്യുഭവനു—വഷട്—ഇവ വിരലുകളുടെ മൂലഭാഗങ്ങൾ ചേർത്ത് (സംലഗ്നകരമൂലതഃ) നിർവഹിക്കണം.

Verse 45

सर्वेभ्यो भूतेभ्यो वौषट् भूतान् देवपितॄनथ दक्षस्कन्धोपवीती च कुशमूलाग्रतस्तिलैः

“സർവ്വഭൂതേഭ്യോ വൗഷട്” എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, തുടർന്ന് ഭൂതങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും ഹവിസ് അർപ്പിക്കണം. യജ്ഞോപവീതം വലത് തോളിൽ ധരിച്ചു, മൂല-അഗ്രസഹിത കുശയും എള്ളും ചേർത്ത് ക്രിയ നടത്തണം.

Verse 46

कव्यबालानलायाथ सोमाय च यमाय च अर्यम्णे चाग्निसोमाय वर्हिषद्भ्यः स्वधायुतान्

തുടർന്ന് സ്വധാ-യുക്തമായ ആഹുതികൾ കാവ്യവാഹനന്‍, അനലന്‍, സോമന്‍, യമന്‍, അര്യമന്‍, അഗ്നി-സോമന്‍, ബർഹിഷദ് പിതൃകൾക്കും അർപ്പിക്കണം.

Verse 47

आज्यपाय च सोमाय विशेषसुरवत् पितॄन् ॐ हां ईशानाय पित्रे स्वधा दद्यात् पितामहे

പിതൃകളെ ദേവന്മാരെപ്പോലെ പ്രത്യേക ആദരത്തോടെ പൂജിച്ച്, ആജ്യപാ എന്നും സോമനും ആഹുതി അർപ്പിക്കണം. “ഓം ഹാം ഈശാനായ പിത്രേ സ്വധാ” എന്ന മന്ത്രത്തോടെ പിതാമഹന് സ്വധാ-ആഹുതി സമർപ്പിക്കണം.

Verse 48

शान्तप्रपितामहाय तथाप्रेतपितॄंस् तथा पितृभ्यः पितामहेभ्यः स्वधाथ प्रपितामहे

“ശാന്തപ്രപിതാമഹർക്കു സ്വധാ” എന്നു അർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ പ്രേതപിതൃകൾക്കും. പിതൃകൾക്കും പിതാമഹർക്കും “സ്വധാ” എന്നു പറഞ്ഞു, പ്രപിതാമഹർക്കും സ്വധാ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 49

वृद्धप्रपितामहेभ्यो मातृभ्यश् च स्वधा तथा हां मातामहेभ्यः स्वधा हां प्रमातामहेभ्यश् च

വൃദ്ധ പ്രപിതാമഹർക്കും മാതൃകൾക്കും “സ്വധാ” എന്നും “ഹാം” എന്നും പറഞ്ഞു അർപ്പിക്കണം. മാതാമഹർക്കു “സ്വധാ ഹാം” എന്നും, പ്രമാതാമഹർക്കും അതുപോലെ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 50

वृद्धप्रमातामहेभ्यः सर्वेभ्यः पितृभ्यस् तथा मरीचये पुलस्त्यायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हां ईशानाय पित्रे च सदाज्याय पितामहायेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्भेभ्यः स्वधा ज्ञातिभ्यः सर्वाचार्येभ्य एव च दिशां दिक्पतिसिद्धानां मातॄणां ग्रहरक्षसां

(ആഹുതി) വൃദ്ധർക്കും മാതാമഹന്മാർക്കും, അതുപോലെ എല്ലാ പിതൃകൾക്കും; കൂടാതെ (ചിഹ്നിത പാഠാന്തരപ്രകാരം) മരീചിക്കും പുലസ്ത്യനും—എന്നും പാഠമുണ്ട്. മറ്റൊരു ചിഹ്നിത പാഠത്തിൽ—“ഹാം—ഈശാനനെ പിതാവായി, സദാജ്യനെ പിതാമഹനായി” എന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് സ്വധാ-മന്ത്രത്തോടെ എല്ലാ ജ്ഞാതികൾക്കും, എല്ലാ ആചാര്യർക്കും; ദിക്പതികൾ, സിദ്ധർ, മാതൃഗണം, ഗ്രഹങ്ങൾ, രാക്ഷസരൂപ രക്ഷകർ എന്നിവർക്കും അർപ്പണം ചെയ്യണം।