Adhyaya 70
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 709 Verses

Adhyaya 70

Chapter 70 — वृक्षादिप्रतिष्ठाकथनम् (Consecration of Trees and Related Objects)

ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭഗവാൻ വൃക്ഷ/വനസ്പതി, ഉദ്യാനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രതിഷ്ഠാവിധി ക്രമബദ്ധമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; ജീവസസ്യങ്ങളെ പവിത്രീകരിച്ചാൽ ഭുക്തിയും മുക്തിയും ലഭിക്കും എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. ആദ്യം ഔഷധമിശ്രിത ജലാഭ്യംഗം, മാലയും വസ്ത്രാവരണവും കൊണ്ട് അലങ്കാരം, സ്വർണസൂചിയാൽ പ്രതീകാത്മക കർണവേധം, സ്വർണോപകരണത്തോടെ അഞ്ജനലേപനം എന്നിവ നടത്തുന്നു. വേദിയിൽ ഏഴ് ഫലങ്ങളുടെ അധിവാസം, ഓരോ ഘടത്തിനും ബലി, ഇന്ദ്രാദി ദേവതകളുടെ അധിവാസം, വനസ്പതിക്കായി ഹോമം എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പ്രത്യേക കർമമായി വൃക്ഷത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഗോമോചനം നടത്തി, നിശ്ചിത അഭിഷേകമന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഋഗ്/യജുർ/സാമ മന്ത്രങ്ങൾ, വരുണമന്ത്രങ്ങൾ, മംഗളധ്വനികൾ, മരവേദികയിൽ ക്രമപ്പെടുത്തിയ കുംഭങ്ങൾ എന്നിവയോടെ സ്നാപനം നടത്തപ്പെടുന്നു. യജമാനസഹായം, ദക്ഷിണ (പശു, ഭൂമി, ആഭരണം, വസ്ത്രം), നാല് ദിവസം പാലാധിഷ്ഠിത ആഹാരം, എള്ളും പലാശസമിധയും കൊണ്ട് ഹോമം, ആചാര്യന് ഇരട്ട ദക്ഷിണ—ഇവ പറഞ്ഞ്, വൃക്ഷവാടികാപ്രതിഷ്ഠ പാപനാശിനിയും സിദ്ധിദായിനിയും എന്നു ഉപസംഹരിച്ചു ഹരിയുടെ പരികരപ്രതിഷ്ഠകളിലേക്കുള്ള തുടർച്ച സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये यज्ञावभृतस्नानं नाम ऊनसप्ततितमो ऽध्यायः अथ सप्ततितमो ऽध्यायः वृक्षादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठां पादपानाञ्च वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां सर्वौषध्युदकैर् लिप्तान् पिष्टातकविभूषितान्

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ ‘യജ്ഞാവഭൃതസ്നാനം’ എന്ന അറുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി എഴുപതാം അധ്യായം—‘വൃക്ഷാദി പ്രതിഷ്ഠാവിവരണം’. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന വൃക്ഷപ്രതിഷ്ഠാവിധി ഞാൻ പറയുന്നു; സർവ്വൗഷധിയുക്ത ജലത്തിൽ ലേപനം ചെയ്ത് പിഷ്ടാതക അലങ്കാരത്തോടെ ശോഭിപ്പിച്ച്.

Verse 2

वृक्षान्माल्यैर् अलङ्कृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत् सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनम्

വൃക്ഷങ്ങളെ മാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച് വസ്ത്രങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞ ശേഷം, സ്വർണ്ണസൂചി ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാവർക്കും കർണവേധനം (ചെവി-ചേദന) നടത്തണം.

Verse 3

हेमशलाकयाञ्जनञ्च वेद्यान्तु फलसप्तकम् अधिवासयेच्च प्रत्येकं घटान् बलिनिवेदनं

സ്വർണ്ണശലാക ഉപയോഗിച്ച് അഞ്ജനം പ്രയോഗിക്കണം. വേദിയിൽ ഏഴ് ഫലങ്ങളുടെ അധിവാസം (പൂർവ്വപ്രതിഷ്ഠ) നടത്തുകയും, ഓരോ ഘടത്തിനും ബലി-നിവേദനം (ഭോഗം) അർപ്പിക്കുകയും വേണം.

Verse 4

इन्द्रादेरधिवासो ऽथ होमः कार्यो वनस्पतेः वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गां ततो ऽभिषेकमन्त्रतः

അതിനുശേഷം ഇന്ദ്രാദി ദേവതകളുടെ അധിവാസം നടത്തുകയും, വനസ്പതിക്കായി ഹോമം അർപ്പിക്കുകയും വേണം. വൃക്ഷത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പശുവിനെ വിട്ടയച്ച്, തുടർന്ന് അഭിഷേകമന്ത്രങ്ങൾ പ്രകാരം അഭിഷേകം നടത്തണം.

Verse 5

ऋग्यजुःसाममन्त्रैश् च वारुणैर् मङ्गलै रवैः वृक्षवेदिककुम्भकैश् च स्नपनं द्विजपुङ्गवाः

ഹേ ദ്വിജപുംഗവന്മാരേ! ഋഗ്-യജുഃ-സാമ മന്ത്രങ്ങളാലും, വരുണമന്ത്രങ്ങളാലും, മംഗളധ്വനികളാലും, വൃക്ഷവേദികയിൽ വെച്ച കുംഭജലങ്ങളാലും സ്നാപനം (അഭിഷേകസ്നാനം) നടത്തണം.

Verse 6

तरूणां यजमानस्य कुर्युश् च यजमानकः भूषितो दक्षिणां दद्याद्गोभूभूषणवस्त्रकं

യുവ യജമാനനുവേണ്ടി സഹായക ഋത്വിക്കുകൾ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം. യജമാനൻ അലങ്കൃതനായി പശു, ഭൂമി, ആഭരണം, വസ്ത്രം എന്നീ ദക്ഷിണ നൽകണം.

Verse 7

वारुणमनुमिर्वररिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वृक्षवेदीशकुम्भैस्तु इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः क्षीरेण भोजनं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयं होमस्तिलाद्यैः कार्यस्तु पलाशसमिधैस् तथा

‘വാരുണമനുമിർവരര’—എന്നത് ചിഹ്നിത കൈയെഴുത്തുപാഠം; ‘വൃക്ഷവേദി, കുംഭം മുതലായവയോടെ’—എന്നതും ചിഹ്നിത പാഠം. നാലുദിവസം പാൽ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണം ദാനം ചെയ്യണം; എള്ള് മുതലായവകൊണ്ട്, പളാശ സമിധകളോടെ ഹോമം നടത്തണം.

Verse 8

आचार्ये द्विगुणं दद्यात् पूर्ववन् मण्डपादिकम् पापनाशः परा सिद्धिर्वृक्षारामप्रतिष्ठया

ആചാര്യന് ഇരട്ട ദക്ഷിണ നൽകണം; മുൻവിധിപ്രകാരം മണ്ഡപാദി ക്രമീകരണങ്ങളും നടത്തണം. വൃക്ഷാരാമ പ്രതിഷ്ഠയാൽ പാപനാശവും പരമസിദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 9

स्कन्दायेशो यथा प्राह प्रतिष्ठाद्यं तथा शृणु सूर्येशगणशक्त्यादेः परिवारस्य वै हरेः

ഈശൻ സ്കന്ദനോട് പ്രതിഷ്ഠാദി വിധി എങ്ങനെ പറഞ്ഞു തന്നുവോ അതുപോലെ കേൾക്കുക. ഹരിയുടെ പരിചാരകസംഘമായ സൂര്യേശൻ, ഗണൻ, ശക്തി മുതലായവരുടെ കർമവിധി (ഇവിടെ) പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Frequently Asked Questions

The chapter details a full vṛkṣa-pratiṣṭhā sequence: medicinal-water anointment, ornamentation, symbolic kārṇavedha with a golden needle, añjana application with a golden stick, adhivāsa of seven fruits, bali per ghaṭa, Indrādi adhivāsa, Vanaspati-homa, cow-release, and abhiṣeka/snāpana using Ṛg–Yajus–Sāman and Vāruṇa mantras with kumbha-vedikā arrangements.

By presenting grove and tree consecration as a dharmic act that destroys sin (pāpa-nāśa) and yields supreme attainment (parā siddhi), it turns environmental and civic cultivation into sādhana—uniting prosperity-oriented ritual efficacy (bhukti) with liberation-oriented merit (mukti).