Adhyaya 65
Chapter 65 — सभास्थापनकथनं (Account of Establishing an Assembly-hall)
ഭഗവാൻ അഗ്നി സഭാ-സ്ഥാപനബോധനം നിർമ്മാണത്തെ ആചാരപരമായ വൈധതയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ആരംഭിക്കുന്നു—ഭൂമി പരിശോധിച്ചതിന് ശേഷം യജമാനൻ ആദ്യം വാസ്തു-യാഗം നടത്തണം; അപ്പോൾ സ്ഥലം കോസ്മിക് ക്രമവുമായി ഏകീകരിക്കുന്നു. സഭാമണ്ഡപം ഗ്രാമത്തിലെ നാലുവഴി ചേരുന്ന ചതുര്മുഖത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരിൽ പണിയണം; നിർജന സ്ഥലത്ത് അല്ല—ജനജീവിതം എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാനും സുരക്ഷിതമായിരിക്കാനും. ശേഷിയനുസരിച്ച് നിർമ്മാണം ശ്രേയസ്, പക്ഷേ ശേഷിയെ മിച്ചമായ ചെലവ് ദോഷം; ചതുഃശാല പദ്ധതി ദോഷരഹിതമായി ശ്രേഷ്ഠം, ത്രിശാല/ദ്വിശാല/ഏകശാല വഴികൾ ദിശാസൂചനകളോടെ നിബന്ധനാപൂർവം വിലയിരുത്തുന്നു. ‘കരരാശി’ കണക്കുകൾ, എട്ടായി വിഭജിക്കൽ, ഗർഗശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള വ്യാഖ്യാനം, കൂടാതെ പതാക, പുക, സിംഹം മുതലായ ശകുനങ്ങളുടെ ദിശാവാര പരിശോധനയും പറയുന്നു. അവസാനം വാസപ്രവേശത്തിൽ സമൂഹാനുമതി, പ്രഭാത ഔഷധി-സ്നാനശുദ്ധി, ബ്രാഹ്മണഭോജനം, മംഗളാലങ്കാരങ്ങൾ, നന്ദാ, വാശിഷ്ഠീ, ജയാ, പൂർണാ, ഭദ്രാ, കാശ്യപീ, ഭാർഗവീ, ഇഷ്ടകാ എന്നീ നാമങ്ങൾ വിളിക്കുന്ന സമൃദ്ധിമന്ത്രം—ധനം, ജനങ്ങൾ, പശുസമ്പത്ത് വർധിക്കാനും ഗൃഹവും പവിത്ര ഇഷ്ടകയും വിജയകരമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടാനും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कूपवापीतडागादिप्रतिष्ठाकथनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः सभास्थापनकथनं भगवानुवाच सभादिस्थानं वक्ष्ये तथैव तेषां प्रवर्तनं भूमौ परीक्षितायाञ्च वास्तुयागं समाचरेत्
ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘കൂപം, വാപി, തടാകം മുതലായവയുടെ പ്രതിഷ്ഠാവിവരണം’ എന്ന അറുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി അറുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം—‘സഭാസ്ഥാപനവിവരണം’. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സഭ മുതലായവയ്ക്ക് യോജ്യമായ സ്ഥലംയും അവയുടെ പ്രവർത്തനവിധിയും ഞാൻ പറയും; ഭൂമി പരിശോധിച്ച ശേഷം വിധിപൂർവ്വം വാസ്തുയാഗം നടത്തണം.
Verse 2
स्वेच्छया तु सभां कृत्वा स्वेच्छया स्थापयेत् सुरान् तोयं समुत्सृजेदेवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गोकुलं पाययेद् द्विजानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुष्पथे ग्रामादौ च न शून्ये कारयेत् सभां
സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് സഭ പണിതിട്ട്, ശേഷിയനുസരിച്ച് ദേവതകളെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. തുടർന്ന് ജലോത്സർഗം (പ്രോക്ഷണം/അഭിഷേകവിധി) നടത്തണം—എന്നാണ് പാഠം. (മറ്റൊരു പാഠം: ‘ഗോകുലത്തിനും ദ്വിജന്മാർക്കും വെള്ളം കുടിപ്പിക്കണം’). സഭ ചതുഷ്പഥത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാമത്തിന്റെ ആരംഭം/അറ്റത്ത് പണിയണം; നിർജനസ്ഥാനത്ത് അല്ല.
Verse 3
निर्मलः कुलमुद्धृत्य कर्ता स्वर्गे विमोदते अनेन विधिना कुर्यात् सप्तभौमं हरेर्गृहं
ശുദ്ധനായി തന്റെ കുലത്തെ ഉയർത്തി കര്ത്താവ് സ്വര്ഗത്തില് ആനന്ദിക്കുന്നു. ഇതേ വിധിപ്രകാരം ഹരിയുടെ സപ്തഭൗമ (ഏഴ് നില) ഗൃഹം/ക്ഷേത്രം പണിയണം.
Verse 4
यथा राज्ञां तथान्येषां पूर्वाद्याश् च ध्वजादयः कोणभुजान् वर्जयित्वा चतुःशालं तु वर्तयेत्
രാജാക്കന്മാർക്കുള്ളതുപോലെ മറ്റുള്ളവർക്കും കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ ധ്വജാദി (പതാക മുതലായ) ക്രമീകരണം ചെയ്യണം. എന്നാൽ കോണിലെ പ്രക്ഷേപങ്ങൾ/കോണഭുജങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ചതുഃശാല (നാല് ശാല) രൂപരേഖ നടപ്പാക്കണം.
Verse 5
त्रिशालं वा द्विशालं वा एकशालमथापि वा व्ययाधिकं न कुर्वीत व्ययदोषकरं हि तत्
ത്രിശാലം, ദ്വിശാലം അല്ലെങ്കിൽ ഏകശാലം എന്നിങ്ങനെ ഏതൊരു പദ്ധതിയുണ്ടാക്കിയാലും, സ്വന്തം ശേഷിയെ മിച്ചമായ ചെലവ് ചെയ്യരുത്; അതു ‘വ്യയദോഷം’ ആയി വിനാശകരമായ ചെലവിന് കാരണമാകുന്നു.
Verse 6
आयाधिके भवेत् पीडा तस्मात् कुर्यात् समं द्वयं करराशिं समस्तन्तु कुर्याद्वसुगुणं गुरुः
ആയം/പിരിവ് അതിക്രമിച്ചാൽ പീഡ ഉണ്ടാകും; അതിനാൽ ഇരുപക്ഷവും സമമാക്കണം. ഗുരു പറയുന്നു—മൊത്തം ‘കരരാശി’ (കയ്യിലെ കണക്കുമൊത്തം) വസുഗുണം, അഥവാ എട്ടിരട്ടിയാക്കണം.
Verse 7
सप्तार्चिषा हृते भागे गर्गविद्याविचक्षणः अष्टधा भाजिते तस्मिन् यच्छेषं स व्ययो गतः
‘സപ്താർചിഷ്’ (ഏഴുകിരണം—കൃത്തികകൾ) ഭാഗം എടുത്തശേഷം, ഗർഗവിദ്യയിൽ നിപുണൻ പറയുന്നു—അവശിഷ്ടത്തെ എട്ടായി വിഭജിക്കുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്ന അവശേഷം തന്നെയാണ് ‘വ്യയം’ (നഷ്ടം/കുറവ്) എന്നു പറയുന്നത്.
Verse 8
अथवा करराशिं तु हन्यात् सप्तार्चिषा बुधः वसुभिः संहृते भागे पृथ्व्यादि परिकल्पयेत्
അല്ലെങ്കിൽ പണ്ഡിതൻ ‘കരരാശി’യെ സപ്താർചിഷ് മുഖേന അടിച്ച്/ചിഹ്നപ്പെടുത്തണം. വസുക്കൾ ഭാഗം സംഹരിച്ച ശേഷം, ഭൂമി മുതലായ തത്ത്വങ്ങളുടെ ക്രമവിന്യാസം നിർണ്ണയിക്കണം.
Verse 9
ध्वजो धूम्रस् तथा सिंहः श्वा वृषस्तु खरो गजः तथा ध्वाङ्क्षस्तु पूर्वादावुद्भवन्ति विकल्पयेत्
ധ്വജം, ധൂമ്രം, സിംഹം, ശ്വാനം, വൃഷഭം, ഖരം, ഗജം, കൂടാതെ ധ്വാങ്ക്ഷം—ഇവ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ, ദിശാനുസൃതമായ വികൽപ്പങ്ങൾ പ്രകാരം അർത്ഥം നിർണ്ണയിക്കണം.
Verse 10
त्रिशालकत्रयं शस्तं उदक्पूर्वविवर्जितं याम्यां परगृहोपेतं द्विशालं लभ्यते सदा
ത്രിശാല ഗൃഹത്തിന്റെ മൂന്നു വിന്യാസങ്ങൾ പ്രശസ്തം; എന്നാൽ ഉത്തരവും കിഴക്കും അഭിമുഖമായവ ഒഴിവാക്കണം. തെക്കുവശത്ത് അയൽഗൃഹവുമായി ചേർന്നാൽ അത് എപ്പോഴും ദ്വിശാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 11
याम्ये शालैकशालं तु प्रत्यक्शालमथापि वा एकशालद्वयं शस्तं शेषास्त्वन्ये भयावहाः
തെക്കുദിശയിൽ ഏകശാല ഗൃഹമോ പടിഞ്ഞാറഭിമുഖമായ പ്രത്യക്ഷാലയോ പ്രശസ്തം. ഏകശാലദ്വയം കൂടി അംഗീകൃതം; മറ്റു വിന്യാസങ്ങൾ ഭയാവഹമെന്നു പറയുന്നു.
Verse 12
चतुःशालं सदा शस्तं सर्वदोषविवर्जितं एकभौमादि कुर्वीत भवनं सप्तभौमकं
ചതുഃശാല ഗൃഹം എപ്പോഴും പ്രശസ്തം; എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തം. ഒരു നിലയിൽ ആരംഭിച്ച് ഏഴ് നില വരെ വാസഭവനം പണിയണം.
Verse 13
द्वारवेद्यादिरहितं पूरणेन विवर्जितं देवगृहं देवतायाः प्रतिष्ठाविधिना सदा
ദ്വാരം, വേദി മുതലായ ആവശ്യഘടകങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, പൂരണം (സമ്പൂർണ്ണത) കൂടാതെ അപൂർണ്ണമായതുമായ ദേവഗൃഹം—ദേവതയുടെ പ്രതിഷ്ഠാവിധിപ്രകാരം എപ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
Verse 14
पूश् चतुष्पथग्रामादाविति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ध्वजादि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः संस्थाप्य मनुजानाञ्च समुदायोक्तकर्मणा प्रातः सर्वौषधीस्नानं कृत्वा शुचिरतन्द्रितः
പൂഷണനെ സ്ഥാപിച്ച്—അഥവാ പാഠാന്തരപ്രകാരം ഗ്രാമത്തിലെ ചതുഷ്പഥാദിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ ധ്വജാദി സ്ഥാപിച്ച്—സമുദായോക്ത കർമവിധിപ്രകാരം സമവേതജനങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകി, പ്രഭാതത്തിൽ സർവ്വൗഷധിസ്നാനം ചെയ്ത് ശുചിയായി അലസതയില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
Verse 15
मधुरैस्तु द्विजान् भोज्य पूर्णकुम्भादिशोभितं सतोरणं स्वस्ति वाच्य द्विजान् गोष्ठहस्तकः
മധുരഭോജ്യങ്ങളാൽ ദ്വിജന്മാരെ ഭോജിപ്പിക്കണം. പൂർണ്ണകുംഭം മുതലായ മംഗളദ്രവ്യങ്ങളാലും തോരണത്താലും സ്ഥലം ശോഭിപ്പിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് സ്വസ്തിവചനം ചൊല്ലി, കരംകൂപ്പി ആദരത്തോടെ പരിചരിക്കണം.
Verse 16
गृही गृहं प्रविशेच्च दैवज्ञान् प्रार्च्य संविशेत् गृहे पुष्टिकरं मन्त्रं पठेच्चेमं समाहितः
ഗൃഹസ്ഥൻ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം. ആദ്യം ദൈവജ്ഞരെ (വിധിജ്ഞ പണ്ഡിതരെ) പൂജിച്ച് ശേഷം വസിക്കണം. ഗൃഹത്തിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഈ പുഷ്ടികര മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം.
Verse 17
ॐ नन्दे नन्दय वाशिष्ठे वसुभिः प्रजया सह जये भार्गवदायदे प्रजानां विजयावहे
ഓം. ഹേ നന്ദേ, ഞങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്കണമേ. ഹേ വാശിഷ്ഠീ, വസുക്കളോടും സന്തതിയോടും കൂടെ (അനുഗ്രഹിക്കണമേ). ഹേ ജയേ, ഭാർഗവദായദേ, പ്രജകൾക്ക് വിജയം വരുത്തണമേ.
Verse 18
पूर्णे ऽङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुध्व मां भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम
ഹേ പൂർണ്ണേ, അങ്ഗിരസദായാദേ, എന്നെ പൂർണ്ണകാമനാക്കണമേ. ഹേ ഭദ്രേ, കാശ്യപദായാദേ, എന്റെ ബുദ്ധിയെ മംഗളമാക്കണമേ.
Verse 19
सर्ववीजौषधीयुक्ते सर्वरत्नौषधीवृते रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह
സകല വിത്തുകളും ഔഷധികളും നിറഞ്ഞതും, എല്ലാ രത്നസദൃശ ഔഷധി-സസ്യങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ ഈ രുചിര നന്ദനോദ്യാനത്തിൽ—ഹേ നന്ദേ, ഹേ വാശിഷ്ഠേ—ഇവിടെ രമ്യത നിലനില്ക്കട്ടെ.
Verse 20
प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीयसि सुभगे सुव्रते देवि गृहे काश्यपि रम्यतां
ഹേ ദേവി, പ്രജാപതിയുടെ പുത്രി, ഹേ കാശ്യപി! ചതുരശ്ര ഭൂമിരചനയിൽ മഹീയസി, ശുഭേ, സുവ്രതേ—ഈ ഗൃഹത്തിൽ സുഖത്തോടെ രമിച്ച് വസിക്കണമേ.
Verse 21
पूजिते परमाचार्यैर् गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते भवभूतिकरे देवि गृहे भार्गवि रम्यतां
പരമാചാര്യന്മാർ പൂജിച്ചും ഗന്ധമാല്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, ഭവഭൂതി നൽകുന്ന ഹേ ദേവി, ഹേ ഭാർഗവി—ഈ ഗൃഹത്തിൽ രമ്യമായി വസിക്കണമേ.
Verse 22
अव्यक्ते व्याकृते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहं
ഹേ ഇഷ്ടകാ, അവ്യക്തമായും വ്യക്തമായും പൂർണ്ണയായവളേ; മുനി അങ്കിരസിന്റെ പുത്രിയേ—അഭീഷ്ടം ദയചെയ്യുക, ഞാൻ നിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തും.
Verse 23
देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे मनुष्यधनहस्त्यश्वपशुवृद्धिकरी भव
ദേശസ്വാമിത്വം, പുരസ്വാമിത്വം, ഗൃഹസ്വാമിത്വം എന്നിവ കൈവരിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ, മനുഷ്യർ, ധനം, ആന, കുതിര, പശു മുതലായവയുടെ വർധനയ്ക്ക് കാരണമാകുക.
Frequently Asked Questions
It emphasizes Vāstu compliance through (1) mandatory Vāstu-yāga after site examination, (2) plan-typology evaluation (catuḥśāla preferred; triśāla/dviśāla/ekaśāla conditional by direction), and (3) quantified ‘kararāśi’ assessment with eightfold division (vasu-guṇa) and vyaya (deficit) determination, supplemented by directional omen interpretation.
It sacralizes civic and domestic architecture: disciplined means (non-excessive expenditure), purity rites, communal propriety, and mantra-based consecration turn the built space into a dharmic field where prosperity (bhukti) supports righteous living, while ritual alignment and devotion orient the householder toward auspiciousness and ultimately mukti.