Adhyaya 59

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नपनादिविधानं नाम अष्टपञ्चाशो ऽध्यायः अथोनषष्टितमो ऽध्यायः अधिवासनकथनं भगवानुवाच हरेः सान्निध्यकरणमधिवासनमुच्यते सर्वज्ञं सर्वगं ध्यात्वा आत्मानं पुरुषोत्तमं

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘സ്നപനാദിവിധാനം’ എന്ന അഷ്ടപഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘അധിവാസനകഥനം’ എന്ന ഏകോനഷഷ്ടിതമ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹരിയുടെ സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിക്കുന്ന കർമ്മം ‘അധിവാസനം’ എന്നു പറയുന്നു. സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വവ്യാപിയും ആയ പുരുഷോത്തമനെ ധ്യാനിച്ച്, സ്വാത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, ആ പരമ വിഭുവിൽ പ്രവൃത്തനാകണം.

Verse 2

ओंकारेण समायोज्य चिच्छक्तिमभिमानिनीं निःसार्यात्मैकतां कृत्वा स्वस्मिन् सर्वगते विभौ

ഓംകാരത്തോടെ ചിത്തത്തെ ഏകീകരിച്ച്, വ്യക്തി-അഭിമാനിനിയായ ചിത്‌ശക്തിയെ അന്തർമുഖമാക്കി, ആത്മൈക്യം സ്ഥാപിച്ച്, സ്വയം സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുസ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.

Verse 3

योजयेन्मरुतां पृथ्वीं वह्निवीजेन दीपयेत् संहरेद्वायुना चाग्निं वायुमाकाशतो नयेत्

പൃഥ്വീതത്ത്വത്തെ വായുതത്ത്വത്തിൽ ലയിപ്പിക്കണം; വഹ്നിബീജംകൊണ്ട് അന്തരാഗ്നിയെ ദീപിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് വായുവാൽ അഗ്നിയെ സംഹരിച്ച്, വായുവിനെ ആകാശത്തിലേക്ക് നയിക്കണം.

Verse 4

मतिशालिनीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कृत्वा पुंसीति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अधिभूतादिदेवैस्तु साध्याख्यैर् विभवैः सह तन्मात्रपात्रकान् कृत्वा संहरेत्तत् क्रमाद् बुधः

അധിഭൂതവും അധിദേവതകളും—‘സാധ്യ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന വിഭവങ്ങളോടുകൂടി—ഇവയെ തന്മാത്രകളുടെ പാത്രങ്ങളാക്കി, ജ്ഞാനി സാധകൻ ക്രമമായി അവയുടെ ലയം (പുനഃഅവശോഷണം) വരുത്തണം.

Verse 5

आकाशं मनसाहत्य मनोहङ्करणे कुरु अहङ्कारञ्च महति तञ्चाप्यव्याकृते नयेत्

ആകാശത്തെ മനസ്സിൽ ലയിപ്പിച്ച് മനസ്സിനെ അഹങ്കാരത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. പിന്നെ അഹങ്കാരത്തെ മഹത്തത്ത്വത്തിൽ ലയിപ്പിച്ച്, അതിനെയും അവ്യാകൃതത്തിലേക്ക് നയിക്കണം.

Verse 6

अव्याकृतं ज्ञानरूपे वासुदेवः स ईरितः स तामव्याकृतिं मायामभ्यष्ट सिसृक्षया

ശുദ്ധജ്ഞാനസ്വരൂപമായ അവ്യാകൃതം തന്നെയാണ് വാസുദേവൻ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന ഇച്ഛയാൽ അദ്ദേഹം ആ അവ്യാകൃത മായയെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.

Verse 7

सङ्कर्षणं सं शब्दात्मा स्पर्शाख्यमसृजत् प्रभुः क्षोभ्य मायां स प्रद्युम्नं तेजोरूपं स चासृजत्

പ്രഭു ശബ്ദാത്മാവായ സംകർഷണരൂപത്തിൽ ‘സ്പർശ’ എന്ന തത്ത്വം സൃഷ്ടിച്ചു. തുടർന്ന് മായയെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ച് തേജോരൂപനായ പ്രദ്യുമ്നനെയും ഉത്പാദിപ്പിച്ചു.

Verse 8

अनिरुद्धं रसमात्रं ब्रह्माणं गन्धरूपकं अनिरुद्धः स च ब्रह्मा अप आदौ ससर्ज ह

അനിരുദ്ധൻ രസമാത്ര തത്ത്വവും, ബ്രഹ്മാവ് ഗന്ധരൂപ തത്ത്വവും ആകുന്നു. ആ അനിരുദ്ധൻ തന്നെ ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ആദിയിൽ ജലങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 9

तस्मिन् हिरण्मयञ्चाण्डं सो ऽसृजत् पञ्चभूतवत् तस्मिन् सङ्क्रामिते जीवे शक्तिरात्मोपसंहृता

അതിൽ അദ്ദേഹം പഞ്ചമഹാഭൂതമയമായ സ്വർണമയ അണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചു. ജീവൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ സൃഷ്ടിശക്തി ആത്മാവിലേക്കു വീണ്ടും ഉപസംഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

प्राणो जीवेन संयुक्तो वृत्तिमानिति शब्द्यते जीवोव्याहृतिसञ्ज्ञस्तु प्राणेष्वाध्यात्मिकः स्मृतः

ജീവനോടു സംയുക്തമായ പ്രാണനെ ‘വൃത്തിമാൻ’ അഥവാ പ്രവർത്തനശക്തിയുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു. ‘വ്യാഹൃതി’ എന്ന സംജ്ഞയുള്ള ജീവൻ പ്രാണങ്ങളിൽ അന്തർവർത്തിയായ ആത്മാധ്യാത്മിക തത്ത്വമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

प्राणैर् युक्ता ततो बुद्धिः सञ्जाता चाष्टमूर्तिकी अहङ्कारस्ततो जज्ञे मनस्तस्मादजायत

അതിനുശേഷം പ്രാണങ്ങളോടു യുക്തമായി അഷ്ടമൂർത്തിയായ ബുദ്ധി ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിൽ നിന്നു അഹങ്കാരം ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്നു മനസ്സ് പിറന്നു.

Verse 12

अर्थाः प्रजज्ञिरे पञ्च सङ्कल्पादियुतास्ततः शब्दः स्पर्शश् च रूपञ्च रसो गन्ध इति स्मृता

അതിനുശേഷം സങ്കൽപാദികളോടുകൂടി അഞ്ചു വിഷയങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു—ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

ज्ञानशक्तियुतान्येतैर् आरब्धानीन्द्रियाणि तु र् इति ङ, चिहिनितपुस्तकपाठः मनसाहृत्य मनो ऽहङ्करणे क्षरे इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वासुदेवे समाहित इति ङ, इति चिह्नितपुस्तकपाठः सङ्क्रमते जीव इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चाष्टवृत्तिकीति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्वक्श्रोत्रघ्राणचक्षूंषि जिह्वाबुद्धीन्द्रियाणि तु

ജ്ഞാനശക്തിയോടുകൂടിയ ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ജീവൻ മനസ്സിലൂടെ അവയെ പിൻവലിച്ച് മനസ്സിലേക്കും, തുടർന്ന് ക്ഷരമായ അഹങ്കാരതത്ത്വത്തിലേക്കും പ്രവേശിക്കുന്നു. വാസുദേവനിൽ സമാഹിതനായാൽ ഈ ശക്തികൾ നിയന്ത്രിതമാകുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ—ത്വക്, ശ്രോത്രം, ഘ്രാണം, ചക്ഷു, ജിഹ്വ, കൂടാതെ അന്തഃകരണരൂപമായ ബുദ്ധി.

Verse 14

पादौ पायुःस् तथा पाणी वागुपस्थश् च पञ्चमः कर्मेन्द्रियाणि चैतानि पञ्चभूतान्यतः शृणु

പാദങ്ങൾ, പായു, കൈകൾ, വാക്ക്, അഞ്ചാമതായി ഉപസ്ഥം—ഇവയാണ് അഞ്ചു കർമേന്ദ്രിയങ്ങൾ. ഇനി അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക.

Verse 15

आकाशवायुतेजांसि सलिलं पृथिवी तथा स्थूलमेभिः शरीरन्तु सर्वाधारं प्रजायते

ഇവയിൽ നിന്ന്—ആകാശം, വായു, തേജസ്, ജലം, ഭൂമി—സ്ഥൂലശരീരം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അത് എല്ലാ (ദേഹസ്ഥ) പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും ആധാരമാണ്।

Verse 16

एतेषां वाचका मन्त्रा न्यासायोच्यन्त उत्तमाः जीवभूतं मकारन्तु देवस्य व्यापकं न्यसेत्

ഈ തത്ത്വങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ന്യാസത്തിനായി ഉത്തമമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ‘മ’കാരം—ജീവസ്വഭാവമുള്ളത്—ദേവന്റെ സർവ്വവ്യാപക സാന്നിധ്യമായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 17

प्राणतत्त्वं भकारन्तु जीवोपाधिगतं न्यसेत् हृदयस्थं बकारन्तु बुद्धितत्त्वं न्यसेद् बुधः

‘ഭ’കാരത്തിൽ പ്രാണതത്ത്വം—ജീവോപാധിയോട് ബന്ധപ്പെട്ടത്—ന്യാസം ചെയ്യണം. ജ്ഞാനി സാധകൻ ഹൃദയത്തിൽ ‘ബ’കാരത്തെ ബുദ്ധിതത്ത്വമായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 18

फकारमपि तत्रैव अहङ्कारमयं न्यसेत् मनस्तत्त्वं पकारन्तु न्यसेत्सङ्कल्पसम्भवं

അവിടെയേ ‘ഫ’കാരത്തെ അഹങ്കാരമയ തത്ത്വമായി ന്യാസം ചെയ്യണം; ‘പ’കാരത്തെ സംകല്പത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മനസ്തത്ത്വമായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 19

शब्दतन्मात्रतत्त्वन्तु नकारं मस्तके न्यसेत् स्पर्शात्मकं धकारन्तु वक्त्रदेशे तु विन्यसेत्

ശബ്ദ-തന്മാത്ര തത്ത്വത്തിനായി ‘ന’കാരത്തെ മസ്തകത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം; സ്പർശസ്വഭാവ തത്ത്വത്തിനായി ‘ധ’കാരത്തെ മുഖപ്രദേശത്ത് വിന്യസിക്കണം।

Verse 20

दकारं रूपतत्त्वन्तु हृद्देशे विनिवेशयेत् थकारं वस्तिदेशे तु रसतन्मात्रकं न्यसेत्

ഹൃദയപ്രദേശത്ത് രൂപതത്ത്വസ്വരൂപമായ ‘ദ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം. വസ്തി-പ്രദേശത്ത് രസ-തന്മാത്രസ്വരൂപമായ ‘ഥ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 21

तकारं गन्धतन्मात्रं जङ्घयोर्विनिवेशयेत् णकारं श्रोत्रयोर् न्यस्य ढकारं विन्यसेत्त्वचि

ജംഘകളിൽ (കാൽപ്പിണ്ഡങ്ങളിൽ) ഗന്ധ-തന്മാത്രസ്വരൂപമായ ‘ത’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം. രണ്ടു ചെവികളിൽ ‘ണ’ അക്ഷരം വെച്ച്, ത്വക്കിൽ ‘ഢ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 22

डकारं नेत्रयुग्मे तु रसनायां ठकारकं टकारं नासिकायान्तु ञकारं वाचि विन्यसेत्

നേത്രയുഗ്മത്തിൽ ‘ഡ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം; നാവിൽ ‘ഠ’ അക്ഷരം; നാസികയിൽ ‘ട’ അക്ഷരം; കൂടാതെ വാക്-ഇന്ദ്രിയത്തിൽ (വായ്/വാക്ക്) ‘ഞ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 23

झकारं करयोर् न्यस्य पाणितत्त्वं विचक्षणः जकारं पदयोर् न्यस्य छं पायौ चमुपस्थके

വിവേകമുള്ള সাধകൻ രണ്ടു കൈകളിൽ ‘ഝ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്ത് പാണി-തത്ത്വം സ്ഥാപിക്കണം. രണ്ടു പാദങ്ങളിൽ ‘ജ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം; ഗുദത്തിൽ ‘ഛ’യും ഉപസ്ഥത്തിൽ ‘ച’യും അക്ഷരങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 24

विन्यसेत् पृथिवीतत्त्वं ङकारं पादयुग्मके वस्तौ घकारं गं तत्त्वं तैजसं हृदि विन्यसेत्

പാദയുഗ്മത്തിൽ പൃഥ്വീ-തത്ത്വമായ ബീജ ‘ങ’ ന്യാസം ചെയ്യണം. ശ്രോണി/വസ്തു പ്രദേശത്ത് ‘ഘ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം; ഹൃദയത്തിൽ ‘ഗ’ ബീജത്തോടുകൂടിയ തൈജസ (അഗ്നി) തത്ത്വം ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 25

मकारन्तद्देहस्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विनियोजयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः खकारं वायुतत्त्वञ्च नासिकायां निवेशयेत् ककारं विन्यसेन्नित्यं खतत्त्वं मस्तके बुधः

“മകാരാന്തദ്ദേഹസ്യേതി”—ഇത് ചിഹ്നിത കൈയെഴുത്തുപാഠം; അതുപോലെ “വിനിയೋಜയേത്”—ഇതും ചിഹ്നിത പാഠം. ജ്ഞാനി സാധകൻ ഖകാരത്തെ വായു-തത്ത്വത്തോടുകൂടെ നാസികയിൽ സ്ഥാപിക്കണം; കകാരത്തെ നിത്യം ഖ-തത്ത്വം (ആകാശ-തത്ത്വം) സഹിതം മസ്തകത്തിൽ ന്യാസിക്കണം।

Verse 26

हृत्पुण्डरीके विन्यस्य यकारं सूर्यदैवतं द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयादभिनिःसृताः

ഹൃദയപുണ്ഡരികത്തിൽ സൂര്യദേവതാധിഷ്ഠിതമായ ‘യ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്താൽ, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് എഴുപത്തിരണ്ടായിരം നാഡികൾ (സൂക്ഷ്മ പ്രവാഹങ്ങൾ) പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 27

कलाषोडशसंयुक्तं मकारं तत्र विन्यसेत् तन्मध्ये चिन्तयेन्मन्त्री विन्दुं वह्नेस्तु मण्डलं

അവിടെ പതിനാറു കലകളോടു സംയുക്തമായ ‘മ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്യണം. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മന്ത്രിസാധകൻ അഗ്നി-മണ്ഡലരൂപമായ ബിന്ദുവിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 28

हकारं विन्यसेत्तत्र प्रणवेन सुरोत्तमः ॐ आं परमेष्ठ्यात्मने आं नमः पुरुषात्मने

അവിടെ ദേവോത്തമൻ പ്രണവം (ഓം) സഹിതം ‘ഹ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്ത് ജപിക്കണം—“ഓം ആം, പരമേഷ്ഠി-സ്വരൂപ ആത്മനേ നമഃ; ആം, പുരുഷ-സ്വരൂപ ആത്മനേ നമഃ।”

Verse 29

ॐ वां मनोनिवृत्त्यात्मने नाञ्च विश्वात्मने नमः ॐ वं नमः सर्वात्मने इत्य् उक्ताः पञ्च शक्तयः

“ഓം വാം—മനോനിവൃത്തി-സ്വരൂപ ആത്മനേ നമഃ; കൂടാതെ വിശ്വാത്മനേ നമഃ. ഓം വം—സർവാത്മനേ നമഃ।” ഇങ്ങനെ അഞ്ചു ശക്തികൾ (ശക്തി-മന്ത്രങ്ങൾ) പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 30

स्थाने तु प्रथमा योज्या द्वितीया आसने मता तृतीया शयने तद्वच्चतुर्थी पानकर्मणि

കർമ്മത്തിനുള്ള യുക്തസ്ഥാനത്ത് പ്രഥമം വിനിയോഗിക്കണം; ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ദ്വിതീയം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ശയനത്തിൽ തൃതീയം, അതുപോലെ പാനകർമ്മത്തിൽ ചതുർത്ഥിയും പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 31

प्रत्यर्चायां पञ्चमी स्यात्पञ्चोपनिषदः स्मृताः हूङ्कारं विन्यसेन्मध्ये ध्यात्वा मन्त्रमयं हरिं

പ്രത്യർച്ചാ (ഉപാരാധന)യിൽ പഞ്ചമിയുടെ വിധിയുണ്ട്; ഇതിനെ ‘പഞ്ച ഉപനിഷദ്’ (അഞ്ച് ഗൂഢാംശങ്ങൾ) എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. മന്ത്രമയനായ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് മദ്ധ്യത്തിൽ ‘ഹൂം’ ബീജം വിന്യസിക്കണം.

Verse 32

यां मूर्तिं स्थापयेत्तस्मात् मूलमन्त्रं न्यसेत्ततः ॐ नमो भगवते वासुदेवाय मूलकं

അതുകൊണ്ട് ഏത് മൂർത്തി സ്ഥാപിക്കുകയാണോ, അതിന് ശേഷം മൂലമന്ത്ര ന്യാസം ചെയ്യണം. മൂലവാക്യം—“ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ।”

Verse 33

शिरोघ्राणललाटेषु मुखकण्ठहृदि क्रमात् भुजयोर्जङ्घयोरङ्घ्य्रोः केशवं शिरसि न्यसेत्

ക്രമമായി ശിരസ്, നാസിക, ലലാടം; മുഖം, കണ്ഠം, ഹൃദയം; രണ്ടു ഭുജങ്ങൾ, രണ്ടു ജംഘകൾ, രണ്ടു പാദങ്ങൾ—ഇവയിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം; കേശവനെ ശിരസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 34

नारायणं न्यसेद्वक्त्रे ग्रीवायां माधवं न्यसेत् अने इत्य् उक्ताः पञ्चशक्तयः इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दानकर्मणि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अभ्यर्चायामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः क्षकारमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः या मूर्तिः स्थाप्यते तस्यामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गोविन्दं भुजयोर्न्यस्य विष्णुं च हृदये न्यसेत्

മുഖത്തിൽ നാരായണനെ ന്യാസം ചെയ്യണം, ഗ്രീവയിൽ മാധവനെ ന്യാസം ചെയ്യണം. രണ്ടു ഭുജങ്ങളിൽ ഗോവിന്ദനെ സ്ഥാപിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെയും ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 35

मधुसूदनकं पृष्ठे वामनं जठरे न्यसेत् कक्ष्यान्त्रिविक्रमं न्यस्य जङ्घायां श्रीधरं न्यसेत्

ന്യാസത്തിൽ പുറകിൽ ‘മധുസൂദന’നെ സ്ഥാപിക്കണം; ഉദരത്തിൽ ‘വാമന’നെ. കക്ഷ/പാർശ്വങ്ങളിൽ ‘ത്രിവിക്രമ’നെ ന്യാസിച്ച്, ജംഘകളിൽ (താഴേക്കാലുകളിൽ) ‘ശ്രീധര’നെ ന്യാസിക്കണം.

Verse 36

हृषीकेशं दक्षिणायां पद्मनाभं तु गुल्फके दामोदरं पादयोश् च हृदयादिषडङ्गकं

ന്യാസത്തിൽ വലതുഭാഗത്ത് ‘ഹൃഷീകേശ’നെ, ഗുൽഫകത്തിൽ (കാൽമുട്ടിന് താഴെയുള്ള കണങ്കാലിൽ) ‘പദ്മനാഭ’നെ, പാദങ്ങളിൽ ‘ദാമോദര’നെ സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് ഹൃദയാദി ഷഡംഗ-ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 37

एतत् साधारणं प्रोक्तमादिर्मूर्तेस्तु सत्तम अथवा यस्य देवस्य प्रारब्धं स्थापनं भवेत्

ഹേ സദ്ഗുണശ്രേഷ്ഠാ! ഇത് സാധാരണവിധിയായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—മൂർത്തിസ്ഥാപനത്തിന്റെ പ്രാരംഭനിയമം. അല്ലെങ്കിൽ ഏത് ദേവതയുടെ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കുന്നുവോ, അതിനേയ്ക്കു തന്നെ ഈ വിധി പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 38

तस्यैव मूलमन्त्रेण सजीवकरणं भवेत् यस्या मूर्तेस्तु यन्नाम तस्याद्यं चाक्षरं च यत्

അതേ മൂലമന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സജീവകരണകർമ്മം നിർവഹിക്കണം. കൂടാതെ ഏത് മൂർത്തിക്ക് ഏത് നാമമോ, ആ രൂപത്തിന്റെ നാമവും അതിന്റെ ആദ്യാക്ഷരവും സ്വീകരിക്കണം.

Verse 39

तत् स्वैरैर् द्वादशैर् भेद्य ह्य् अङ्गानि परिकल्पयेत् हृदयादीनि देवेश मूलञ्च दशमाक्षरं

പിന്നീട് അതിനെ സ്വേച്ഛാനുസാരം പന്ത്രണ്ടായി വിഭജിച്ച് അംഗമന്ത്രങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം—ഹേ ദേവേശ! ഹൃദയാദി (ഷഡംഗ) മുതലായവയും, മൂലവും ദശാക്ഷരമന്ത്രമായി കൂടി പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 40

यथा देवे तथा देहे तत्त्वानि विनियोजयेत् चक्राब्जमण्दले विष्णुं यजेद्गन्धादिना तथा

ദേവതയിൽ തത്ത്വങ്ങളെ എങ്ങനെ വിന്യസിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ സ്വന്തം ദേഹത്തിലും തത്ത്വ-ന്യാസം ചെയ്യണം. ചക്രാകൃത പദ്മമണ്ഡലത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ അതുപോലെ ആരാധിക്കണം.

Verse 41

पूर्ववच्चासनं ध्यायेत्सगात्रं सपरिच्छदं शुभञ्चक्रं द्वादशारं ह्य् उपरिष्टाद्विचिन्तयेत्

മുന്‍പറഞ്ഞവിധം ആസനത്തെ ധ്യാനിക്കണം—അംഗരൂപവും പരികരങ്ങളും സഹിതം. അതിന്റെ മുകളിലായി പന്ത്രണ്ടു അരകളുള്ള ശുഭചക്രവും കൂടി വിചിന്തിക്കണം.

Verse 42

त्रिनाभिचक्रं द्विनेमि स्वरैस्तच्च समन्वितं पृष्ठदेशे ततः प्राज्ञः प्रकृत्यादीन्निवेशयेत्

പിന്നീട് സ്വരാക്ഷരങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ, മൂന്ന് നാഭികളും രണ്ട് നേമികളും ഉള്ള ചക്രം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് പൃഷ്ഠപ്രദേശത്ത് പ്രാജ്ഞനായ সাধകൻ പ്രകൃതി മുതലായ തത്ത്വങ്ങളെ ന്യാസമായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 43

पूजयेदारकाग्रेषु सूर्यं द्वादशधा पुनः एदाहुतिभिस् तथा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ध्यायेत् तन्मात्रमिति ग, चिह्ह्नितपुस्तकपाठः ध्यायेत् समात्रमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयेद् द्वादशाग्रेषु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयेद् द्वादशारेषु इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कलाषोडशसंयुक्तं सोमन्तत्र विचिन्तयेत्

പന്ത്രണ്ടു അഗ്രങ്ങളിൽ സൂര്യനെ പന്ത്രണ്ടുവിധമായി പൂജിക്കണം; അതുപോലെ ആഹുതികളും അർപ്പിക്കണം. അവിടെ പതിനാറു കലകളോടു സംയുക്തനായ സോമനെയും വിചിന്തിക്കണം.

Verse 44

सबलं त्रितयं नाभौ चिन्तयेद्देशिकोत्तमः पद्मञ्च द्वादशदलं पद्ममध्ये विचिन्तयेत्

ശ്രേഷ്ഠ ദേശികൻ നാഭിയിൽ ബലസഹിതമായ ത്രിതയത്തെ ധ്യാനിക്കണം; അവിടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു ദളങ്ങളുള്ള പദ്മവും വിചിന്തിക്കണം.

Verse 45

तन्मध्ये पौरुषीं शक्तिं ध्यात्वाभ्यर्च्य च दिशिकः प्रतिमायां हरिं न्यस्य तत्र तं पूजयेत् सुरान्

ആ (യജ്ഞസ്ഥലം/മണ്ഡലം) മദ്ധ്യേ പൗരുഷീ ശക്തിയെ ധ്യാനിച്ച് വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്; തുടർന്ന് പ്രതിമയിൽ ഹരി (വിഷ്ണു)യെ ന്യാസം ചെയ്ത്, അവിടെ ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടി അദ്ദേഹത്തെ പൂജിക്കണം.

Verse 46

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् साङ्गं सावरणं क्रमात् द्वादशाक्षरवीजैस्तु केशवादीन् समर्चयेत्

ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് ക്രമമായി ദേവതയെ സാംഗമായി (അംഗോപാംഗങ്ങളോടെ)യും സാവരണമായി (ആവരണദേവതകളോടെ)യും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് ദ്വാദശാക്ഷര ബീജമന്ത്രങ്ങളാൽ കേശവാദികളെ സമർചിക്കണം.

Verse 47

द्वादशारे मण्डले तु लौकपालादिकं क्रमात् प्रतिमामर्चयेत् पश्चाद्गन्धपुष्पादिभिर्द्विजः

ദ്വാദശാര മണ്ഡലത്തിൽ ദ്വിജൻ ക്രമമായി ലോകപാലാദികളുടെ പ്രതിമകളെ അർച്ചിക്കണം; തുടർന്ന് ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് അവർക്കു ഉപചാരപൂജ നടത്തണം.

Verse 48

पौरुषेण तु सूक्तेन श्रियाः सूक्तेन पिण्डिकां जननादिक्रमात् पश्चाज्जनयेद्वैष्णवानलं

പൗരുഷ സൂക്തവും ശ്രീ സൂക്തവും ഉപയോഗിച്ച് പിണ്ഡിക (യജ്ഞപിണ്ഡം) നിർമ്മിച്ച്; തുടർന്ന് ജനനാദി നിർദ്ദേശിത ക്രമപ്രകാരം വൈഷ്ണവ അഗ്നിയെ പ്രജ്വലിപ്പിക്കണം/ഉത്പാദിപ്പിക്കണം.

Verse 49

हुत्वाग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्य् अग्निरुच्यते

‘ഹുതം’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ആഹുതി അർപ്പിച്ച ശേഷം, ബുദ്ധിമാൻ കുണ്ഡത്തിലേക്ക് അഗ്നിയെ പ്രണയനം (കൊണ്ടുപോയി സ്ഥാപിക്കൽ) ചെയ്യണം. അഗ്നി-പ്രണയന മന്ത്രം ‘ത്വം അഗ്നേ …’; കാരണം അവിടെ അഗ്നിയെ ‘അഗ്നി’ എന്നുതന്നെ സംബോധിക്കുന്നു.

Verse 50

दक्षिणेग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः अग्निमग्नीति पूर्वे तु कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः

ദക്ഷിണദിക്കിൽ ‘ഹുതം ഇതി’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് പണ്ഡിതാചാര്യൻ കുണ്ഡാഗ്നിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. കിഴക്കുദിക്കിൽ ‘അഗ്നിം അഗ്നി’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് കുണ്ഡാഗ്നിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 51

उत्तरे प्रणयेदग्निमग्निमग्नी हवामहे अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्य् अग्निरुच्यते

ഉത്തരദിക്കിൽ ‘അഗ്നിം അഗ്നി ഹവാമഹേ’ എന്നു ജപിച്ച് അഗ്നിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. അഗ്നി-പ്രണയന മന്ത്രം—‘ത്വം അഗ്നേ ഹ്യഗ്നിരുച്യതേ’, അർത്ഥം ‘ഹേ അഗ്നേ, നീ തന്നെയാണ് അഗ്നി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്’.

Verse 52

पलाशसमिधानान्तु अष्टोत्तरसहस्रकं कुण्डे कुण्डे होमयेच्च व्रीहीन् वेदादिकैस् तथा

പലാശ സമിധകൾ ഇന്ധനമായി ഉപയോഗിച്ച് ആയിരത്തി എട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ഓരോ കുണ്ഡത്തിലും വേദപാരായണം മുതലായ മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി അരിമണികളും ഹോമിക്കണം.

Verse 53

साज्यांस्तिलान् व्याहृतिभिर्मूलमन्त्रेण वै घृतं कुर्यात्ततः शान्तिहोमं मधुरत्रितयेन च

വ്യാഹൃതികളോടുകൂടി നെയ്യിൽ കലർത്തിയ എള്ള് ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ മൂലമന്ത്രം ചൊല്ലി ഘൃതാഹുതിയും നടത്തണം. തുടർന്ന് മധുരത്രയത്തോടുകൂടി ശാന്തിഹോമം നിർവഹിക്കണം.

Verse 54

द्वादशार्णैः स्पृशेत् पादौ नाभिं हृन् मस्तकं ततः घृतं दधि पयो हुत्वा स्पृशेन्मूर्धन्यथो ततः

ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രം ചൊല്ലി ആദ്യം പാദങ്ങളെ സ്പർശിക്കണം; തുടർന്ന് നാഭി, ഹൃദയം, മസ്തകം എന്നിവയെ സ്പർശിക്കണം. അഗ്നിയിൽ നെയ്യ്, തൈര്, പാൽ എന്നിവ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ മൂർധാവ് (ശിരോച്ഛദം) സ്പർശിക്കണം.

Verse 55

ध्यात्वा पश्चात्तु देशिक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्र तान् पूजयेत् सुरामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्पृष्ट्वा शिरोनाभिपादांश् चतस्रः स्थापयेन्नदीः गङ्गा च यमुना गोदा क्रमान्नाम्ना सरस्वती

അതിന് ശേഷം ധ്യാനം ചെയ്ത് (ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപി-പാഠത്തിൽ ‘ദേശിക…’ എന്നും ‘സുരാം…’ എന്നും പാഠഭേദ സൂചനയുണ്ട്) അവരെ പൂജിക്കണം. ശിരസ്, നാഭി, പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് നാല് പുണ്യനദികളെ സ്ഥാപിക്കണം—ഗംഗ, യമുന, ഗോദാവരി, കൂടാതെ ക്രമമായി നാമം ചൊല്ലി സരസ്വതി।

Verse 56

दहेत्तु विष्णुगायत्र्या गायत्र्या श्रपयेच्चरुं होमयेच्च बलिं दद्यादुत्तरे भोजयेद्द्विजान्

വിഷ്ണു-ഗായത്രിയാൽ (ആഹുതി/അഗ്നി) പ്രജ്വലിപ്പിക്കണം; (സാധാരണ) ഗായത്രിയാൽ ചരു പാകം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഹോമം നടത്തണം, ബലി നൽകണം, പിന്നെ ദ്വിജ അതിഥികളെ ഭോജനിപ്പിക്കണം।

Verse 57

सामाधिपानां तुष्ट्यर्थं हेमगां गुरवे ददेत् दिक्पतिभ्यो बलिं दत्त्वा रात्रौ कुर्याच्च जागरं ब्रह्मगीतादिशब्देन सर्वभागधिवासनात्

സമാധി-വിധിയുടെ അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകളുടെ തൃപ്തിക്കായി ഗുരുവിന് സ്വർണ്ണഗോ ദാനം നൽകണം. ദിക്പതികൾക്ക് ബലി അർപ്പിച്ച് രാത്രിയിൽ ജാഗരണം നടത്തണം; ബ്രഹ്മഗീതാദി പവിത്ര ജപ/ശബ്ദങ്ങളാൽ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളുടെയും അധിവാസന (സംസ്കാരം) ചെയ്യണം।