Adhyaya 57

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये दिक्पतियागो नाम षट्पञ्चाशत्तमोध्यायः अथ सप्तपञ्चाशोध्यायः कुम्भाधिवासविधिः भगवानुवाच भूमेः परिग्रहं कुर्यात् क्षिपेद्ब्रीहींश् च सर्षपान् नारसिंहेन रक्षोघ्नान् प्रोक्षोघ्नान् प्रोक्षयेत् पञ्चगव्यतः

ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ ആദിമഹാപുരാണത്തിലെ ‘ദിക്പതിയാഗം’ എന്ന അമ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി അമ്പത്തേഴാം അധ്യായം ‘കുംഭാധിവാസവിധി’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭൂമിയുടെ പരിഗ്രഹം (സംസ്കാരം) ചെയ്യുക; പിന്നെ അരിക്കണങ്ങളും കടുകും വിതറുക. നാരസിംഹ മന്ത്രത്തോടെ രക്ഷോഘ്ന പ്രോക്ഷണം നടത്തുക; പഞ്ചഗവ്യത്താലും ശുദ്ധിക്കായി പ്രോക്ഷിക്കണം।

Verse 2

भूमिं घटे तु सम्पूज्य सरत्ने साङ्गकं हरिं अस्त्रमन्त्रेण करकं तत्र चाष्टशतं यजेत्

ഭൂമിയും ഘടം (കലശം)യും സമ്യക് പൂജിച്ച ശേഷം, രത്നയുക്ത പാത്രം/ക്രമത്തിൽ ഹരിയെ സാംഗമായി (അംഗവിധികളോടെ) പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് അസ്ത്രമന്ത്രത്തോടെ അവിടെ കരകം (ജലപാത്രം) പൂജിച്ച് എട്ടുനൂറ് ആഹുതികൾ/അർപ്പണങ്ങൾ നടത്തണം।

Verse 3

अच्छिन्नधारया सिञ्चन् ब्रीहीन् संस्कृत्य धारयेत् अस्त्रमन्त्रेण कवचमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रदक्षिणं परिभ्राम्य कलशं विकिरोपरि

അവിച്ഛിന്ന ധാരയായി ജലം സിഞ്ചിച്ച് അരിക്കണങ്ങളെ സംസ്കൃതം (ശുദ്ധം) ചെയ്ത് കൈയിൽ ധരിക്കണം. ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപിയിലെ പാഠപ്രകാരം അസ്ത്രമന്ത്രത്തോടെ കവചക്രിയ നടത്തണം. തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് കലശത്തിന്മേൽ (കണങ്ങൾ) വിതറണം।

Verse 4

सवस्त्रे कलशे भूयः पूजयेदच्युतं श्रियं योगे योगेति मन्त्रेण न्यसेच्छय्यान्तु मण्डले

വസ്ത്രം മൂടിയ കലശത്തിൽ വീണ്ടും അച്യുതൻ (വിഷ്ണു)യും ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യും പൂജിക്കണം. ‘യോഗേ യോഗേ’ മന്ത്രത്തോടെ മണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ ശയ്യയെ ന്യാസം (സ്ഥാപനം) ചെയ്യണം।

Verse 5

कुशोपरि तूलिकाञ्च शय्यायां दिग्विदिक्षु च विद्याधिपान् यजेद्विष्णुं मधुघातं त्रिविक्रमं

ശയ്യയിൽ കുശപ്പുല്ലിന്മേൽ തൂലിക വെച്ച്, ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും പൂജാവിന്യാസം നടത്തി വിദ്യാധിപന്മാരെ യജിക്കണം; പിന്നെ വിഷ്ണുവിനെ മധുഘാതനും ത്രിവിക്രമനും ആയി ആരാധിക്കണം।

Verse 6

वामनं दिक्षु वाय्वादौ श्रीधरञ्च हृषीकपं पद्मनाभं दामोदरमैशान्यां स्नानमण्डपे

സ്നാനമണ്ഡപത്തിൽ വായവ്യാദി ദിക്കുകളിൽ ‘വാമന’ നാമം വിന്യസിക്കണം; കൂടാതെ ‘ശ്രീധര’യും ‘ഹൃഷീകേശ’യും; പിന്നെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ ‘പദ്മനാഭ’യും ‘ദാമോദര’യും നിയോഗിക്കണം।

Verse 7

अभ्यर्च्य पश्चादैशान्यां चतुष्कुम्भे सवेदिके स्नानमण्डषके सर्वद्रव्याण्यानीय निक्षिपेत्

അഭ്യർചന കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഈശാന്യ ദിക്കിൽ വേദികയോടുകൂടി നാലു കുംഭങ്ങളുള്ള സ്നാനമണ്ഡപത്തിലേക്ക് ആവശ്യമായ എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്ന് അവിടെ നിക്ഷേപിക്കണം।

Verse 8

स्नानकुम्भेषु कुम्भांस्तांश् चतुर्दिक्ष्वधिवासयेत् कलशाः स्थापनीयास्तु अभिषेकार्थमादरात्

സ്നാനകുംഭങ്ങളിൽ ആ കുംഭങ്ങളെ നാലു ദിക്കുകളിലായി അധിവാസിപ്പിക്കണം; അഭിഷേകത്തിനായി കലശങ്ങൾ ആദരത്തോടെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 9

वटोदुम्बरकाश्वत्थांश् चम्पकाशोकश्रीद्रुमान् पलाशार्जुनप्लक्षांस्तु कदम्बवकुलाम्रकान्

വടം, ഉദുംബരം, അശ്വത്ഥം; ചമ്പകം, അശോകം, ശ്രീവൃക്ഷം; കൂടാതെ പലാശം, അർജുനം, പ്ലക്ഷം; അതുപോലെ കടമ്പം, വകുലം, മാവ് എന്നീ വൃക്ഷങ്ങൾ।

Verse 10

पल्लवांस्तु समानीय पूर्वकुम्भे विनिक्षिपेत् पद्मकं रोचनां दूर्वां दर्भपिञ्जलमेव च

പുതിയ പല്ലവങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയ കുംഭത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കണം; കൂടാതെ പദ്മകം, രോചന (മഞ്ഞ വർണ്ണകം), ദൂർവ, പിംഗള ദർഭയും ചേർക്കണം।

Verse 11

जातीपुष्पं कुन्दपुष्पचन्दनं रक्तचन्दनं सिद्धार्थं तगरञ्चैव तण्डुलं दक्षिणे न्यसेत्

വലത് (ദക്ഷിണ/വലത്തുഭാഗം) ഭാഗത്ത് ജാതീപുഷ്പം, കുന്ദപുഷ്പം, ചന്ദനം, രക്തചന്ദനം, സിദ്ധാർത്ഥം (വെളുത്ത കടുക്), തഗരം, തണ്ടുലം (അരി) എന്നിവ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 12

सवर्णं रजतञ्चैव कूलद्वयमृदन्तथा नद्याः समुद्रगामिन्या विशेषात् जाह्नवीमृदं

സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും, കൂടാതെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ ഇരുകരകളിലെ മണ്ണും—വിശേഷിച്ച് ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യുടെ മണ്ണും—(അത്യന്തം ഫലപ്രദമായ ദ്രവ്യങ്ങളായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു)।

Verse 13

गोमयञ्च यवान् शालींस्तिलांश् चैवापरे न्यसेत् विष्णुपर्णीं श्यामलतां भृङ्गराजं शतावरीं

കൂടാതെ ഗോമയം, യവം, ശാലി (നെല്ല്/അരി) എന്നിവയും എള്ളും വയ്ക്കണം; അതുപോലെ വിഷ്ണുപർണി, ശ്യാമലത, ഭൃംഗരാജം, ശതാവരിയും സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 14

दिक्षु वह्न्यादाविति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुस्तम्भे इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मकाशोकश्रीद्रुमानिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पर्णकुम्भ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सहदेवां महादेवीं बलां व्यघ्रीं सलक्ष्मणां ऐशान्यामपरे कुम्भे मङ्गल्यान्विनिवेशयेत्

ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിലുള്ള മറ്റൊരു കുംഭത്തിൽ മംഗളദായിനികളായ ദേവിമാർ—സഹദേവി, മഹാദേവി, ബലാ, വ്യാഘ്രി, സലക്ഷ്മണാ—എന്നിവരെ സ്ഥാപിക്കണം। (മുൻവാക്യങ്ങളിൽ പാഠഭേദങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു।)

Verse 15

वल्मीकमृत्तिकां सप्तस्थानोत्थामपरे न्यसेत् जाह्नवीवालुकातोयं विन्यसेदपरे घटे

അല്ലെങ്കിൽ ഏഴ് വ്യത്യസ്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നു ശേഖരിച്ച വൽമീക (ചീറ്റിപ്പുറ്റ്) മണ്ണ് സ്ഥാപിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു ഘടത്തിൽ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യുടെ മണലോടുകൂടിയ ജലം വിന്യസിക്കണം.

Verse 16

वराहवृषनागेन्द्रविषाणोद्धृतमृत्तिकां मृत्तिकां पद्ममूलस्य कुशस्य त्वपरे न्यसेत्

വരാഹം, വൃഷഭം അല്ലെങ്കിൽ നാഗേന്ദ്രൻ എന്നിവയുടെ ദന്തം/ശൃംഗം കൊണ്ട് ഉയർത്തിയ മണ്ണ് സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ വേറെയായി പദ്മമൂലത്തിലെ മണ്ണും കുശയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മണ്ണും മറ്റുള്ളവർ വിന്യസിക്കുന്നു.

Verse 17

तीर्थपर्वतमृद्भिश् च युक्तमप्यपरे न्यसेत् नागकेशरपुष्पञ्च काश्मीरमपरे न्यसेत्

ചിലർ തീർത്ഥ-പർവ്വത മണ്ണുകളുമായി ചേർത്ത ലേപം/ചിഹ്നം പോലും വിന്യസിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ നാഗകേശര പുഷ്പം ചേർക്കുന്നു, വീണ്ടും മറ്റുള്ളവർ കാശ്മീരം (കുങ്കുമപ്പൂ) ചേർക്കണമെന്ന് വിധിക്കുന്നു.

Verse 18

चन्दनागुरुकर्पूरैः पुष्पं चैवापरे न्यसेत् वैदूर्यं विद्रुमं मुक्तां स्फटिकं वज्रमेव च

മറ്റുള്ളവർ ചന്ദനം, അഗരു, കർപ്പൂരം എന്നിവയോടൊപ്പം പുഷ്പവും വിന്യസിക്കുന്നു; കൂടാതെ വൈദൂര്യം (പൂച്ചക്കണ്ണ് രത്നം), വിദ്രുമം (പ്രവാളം), മുക്ത, സ്ഫടികം, വജ്രം (വജ്രരത്നം) എന്നിവയും അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 19

एतान्येकत्र निक्षिप्य स्थापयेद्देवसत्तम नदीनदतडागानां सलिलैर् अपरं न्यसेत्

ഹേ ദേവസത്തമാ! ഇവയെല്ലാം ഒരിടത്ത് നിക്ഷേപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് നദി, ചെറുനദി/തോട്, തടാകം എന്നിവയിലെ ജലങ്ങളാൽ യുക്തമായ മറ്റൊരു സമുച്ചയവും വിന്യസിക്കണം.

Verse 20

एकाशीतिपदे चान्यान्मण्डपे कलशान् न्यसेत् गन्धोदकाद्यैः सम्पूर्णान् श्रीसूक्तेनाभिमन्त्रयेत्

എൺപത്തൊന്നാം സ്ഥാനത്തും മണ്ഡപത്തിൽ മറ്റു കലശങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. സുഗന്ധജലം മുതലായവ കൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി നിറച്ച് ശ്രീസൂക്തം ജപിച്ച് അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം.

Verse 21

यवं सिद्धार्थकं गन्धं कुशाग्रं चाक्षतं तथा तिलान् फलं तथा पुष्पमर्घ्यार्थं पूर्वतो न्यसेत्

അർഘ്യാർപ്പണത്തിനായി കിഴക്കോട്ട് യവം, സിദ്ധാർത്ഥകം (വെളുത്ത കടുക്), സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, കുശാഗ്രം, അക്ഷതം, എള്ള്, ഫലം, പുഷ്പം എന്നിവ വെക്കണം.

Verse 22

पद्मं श्यामलतां दूर्वां विष्णुपर्णीं कुशांस्तथा पाद्यार्थं दक्षिणे भागे मधुपर्कं तु दक्षिणे

പാദ്യാർപ്പണത്തിനായി വലത് (ദക്ഷിണ) ഭാഗത്ത് പദ്മം, ശ്യാമലത, ദൂർവ, വിഷ്ണുപർണി, കുശ എന്നിവ വെക്കണം; മധുപർക്കവും ദക്ഷിണത്തുതന്നെ വെക്കണം.

Verse 23

कक्कोलकं लवङ्गञ्च तथा जातीफलं शुभं उत्तरे ह्य् आचमनाय अग्नौ दूर्वाक्षतान्वितं

കക്കോലകം, ലവംഗം, ശുഭമായ ജാതിഫലം (ജാതിക്ക) എന്നിവ അർപ്പിക്കണം; വടക്കോട്ട് അഗ്നിക്കരികെ ആചമനത്തിനായി ദൂർവയും അക്ഷതവും സഹിതം ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 24

पात्रं नीराजनार्थं च तथोद्वर्तनमानिले गन्धपुष्पान्वितं पात्रमैशान्यां पात्रके न्यसेत्

നീരാജനത്തിനുള്ള പാത്രവും ഉദ്വർത്തനത്തിനുള്ള പാത്രവും ചാമരം/കാറ്റുവീശുപങ്കയും സഹിതം; സുഗന്ധവും പുഷ്പവും ചേർന്ന പാത്രം ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) സ്ഥാനത്ത് പാത്രസമൂഹത്തിൽ വെക്കണം.

Verse 25

सहदेवां सिंहपुच्छीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सहदेवां जवां सिंहीमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मधुपर्कन्तु पश्चिमे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मुरामांसी चामलकं सहदेवां निशादिकं षष्टिदीपान्न्यसेदष्टौ न्यसेन्नीराजनाय च

(പാഠാന്തര സൂചന) ചില പാണ്ഡുലിപികളിൽ “സഹദേവീയും സിംഹപുച്ഛിയും”, മറ്റൊന്നിൽ “സഹദേവീ, ജവാ, സിംഹീ” എന്നും; മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ “മധുപർകം പടിഞ്ഞാറ് വെക്കണം” എന്നും കാണുന്നു. നീരാജനകർമ്മത്തിൽ മുരാ, മാംസീ, ആമലകം(ആമലകി), സഹദേവീ, നിശാ മുതലായവ സ്ഥാപിച്ച് അറുപത് ദീപങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം; കൂടാതെ നീരാജനത്തിനായി പ്രത്യേകമായി എട്ട് ദീപങ്ങളും വെക്കണം।

Verse 26

शङ्खं चक्रञ्च श्रीवत्सं कुलिशं पङ्कजादिकं हेमादिपात्रे कृत्वा तु नानावर्णादिपुष्पकं

ശംഖം, ചക്രം, ശ്രീവത്സചിഹ്നം, വജ്രം, പദ്മം മുതലായവയുടെ (പ്രതീകങ്ങൾ) സ്വർണ്ണാദി പാത്രത്തിൽ വെച്ച്, വിവിധ വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള പുഷ്പങ്ങളും മറ്റ് ഉപഹാരദ്രവ്യങ്ങളും ഒരുക്കണം।