Adhyaya 244

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्त्रीलक्षणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः चामरादिलक्षणम् अग्निर् उवाच चामरो रुक्मादण्डो ऽग्र्यः छत्रं राज्ञः प्रशस्यते हंसपक्षैर् विरचितं मयूरस्य शुकस्य च

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘സ്ത്രീലക്ഷണം’ എന്ന 243-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 244-ാം അധ്യായമായ ‘ചാമരാദി-ലക്ഷണം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു—സ്വർണ്ണദണ്ഡമുള്ള ചാമരം ശ്രേഷ്ഠം; രാജാവിന് ഛത്രം പ്രശംസനീയം, അത് ഹംസപ്പക്ഷങ്ങളാലും മയൂർ-ശുക (തത്ത) പക്ഷപ്പീലിയാലും നിർമ്മിതമായിരിക്കും.

Verse 2

पक्षैर् वाथ बलाकाया न कार्यं मिश्रपक्षकैः न शथेति छ जठरमित्यादिः, ततो गुणा इत्य् अन्तः पाठः घ , ञ , पुस्तकद्वये नास्ति चतुरस्यं ब्राह्मणस्य वृत्तं राज्ञश् च शुक्लकं

ബലാകാ (കൊക്ക്/സാരസ്) പക്ഷിയുടെ ചിറകുകളാൽ തന്നെ പ്രവർത്തി ചെയ്യണം; കലർന്ന ചിറകുകളാൽ ചെയ്യരുത്. ചില കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിൽ ‘ന ശഥേതി… ജഠരമിത്യാദി’ മുതലായ പാഠഭേദങ്ങൾ കാണുന്നു; കൂടാതെ രണ്ട് പകർപ്പുകളിൽ ‘തതോ ഗുണാഃ’ എന്ന അന്തഃപാഠം ഇല്ല. ഇത് ചതുരനായ ബ്രാഹ്മണന്റെയും രാജാവിന്റെയും വൃത്തം/ആചാരം സംബന്ധിച്ച ‘ശുക്ലക’ എന്ന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 3

त्रिचतुःपञ्चषट्सप्ताष्टपर्वश् च दण्डकः भद्रासनं क्षीरवृक्षैः पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैः

ദണ്ഡകം (ദണ്ഡു) മൂന്ന്, നാല്, അഞ്ച്, ആറു, ഏഴ് അല്ലെങ്കിൽ എട്ട് പർവ്വങ്ങൾ (കെട്ടുകൾ) ഉള്ളതാകണം. ഭദ്രാസനം ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങളുടെ മരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച് ഉയരം അമ്പത് അങ്കുലമാകണം.

Verse 4

विस्तारेण त्रिहस्तं स्यात् सुवर्णाद्यैश् च चित्रितं धनुर्द्रव्यत्रयं लोहं शृङ्गं दारु द्विजोत्तम

പൂർണ്ണ വിസ്താരത്തിൽ (ധനുസ്സ്) മൂന്ന് ഹസ്തം നീളമാകണം; സ്വർണ്ണാദികളാൽ അലങ്കരിച്ച് ചിത്രിതമാക്കാം. ഹേ ദ്വിജോത്തമ, ധനുസ്സിന്റെ മൂന്ന് ദ്രവ്യങ്ങൾ—ലോഹം, ശൃംഗം, ദാരു (മരം).

Verse 5

ज्याद्रव्यत्रितयञ्चैव वंशभङ्गत्वचस् तथा दारुचापप्रमाणन्तु श्रेष्ठं हस्तचतुष्टयं

ജ്യാ (നാണി)യ്ക്കുള്ള മൂന്ന് ദ്രവ്യങ്ങളും, കൂടാതെ വംശത്തിന്റെ ചീർ/ത്വക്ക് (ബന്ധനവും ബലപ്പെടുത്തലും വേണ്ടി) എന്നും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മരധനുസ്സിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ അളവ് നാല് ഹസ്തം.

Verse 6

तदेव समहीनन्तु प्रोक्तं मध्यकनीयसि मुष्टिग्राहनिमित्तानि मध्ये द्रव्याणि कारयेत्

അതേ വിധി മധ്യമമോ കനിഷ്ഠമോ ബലമുള്ള പ്രതിദ്വന്ദ്വിക്കും പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. മുഷ്ടിഗ്രാഹം (പിടിച്ചു നിയന്ത്രിക്കൽ) നിമിത്തം മദ്ധ്യേ ആവശ്യമായ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഒരുക്കിവെക്കണം.

Verse 7

स्वल्पकोटिस्त्वचा शृङ्गं शार्ङ्गलोहमये द्विज कामिनीभ्रूलताकारा कोटिः कार्या सुसंयुता

ഹേ ദ്വിജ, ശൃംഗത്തിന്റെ കോടി (അഗ്രം) ചെറുതാക്കി ത്വക്കാൽ പൊതിയണം. ശാർങ്ഗ-ലോഹമയ ധനുസ്സിൽ കോടിയെ സുസംയുതമായി ചേർത്ത്, കാമിനിയുടെ ഭ്രൂലതപോലെ ലതാകാരമാക്കണം.

Verse 8

पृथग्वा विप्र मिश्रं वा लौहं शार्ङ्गन्तु कारयेत् शार्ङ्गं समुचितं कार्यं रुक्मविन्दुविभूषितं

ഇരുമ്പ് മാത്രം കൊണ്ടോ, ‘വിപ്ര’ എന്ന പ്രകാശധാതു ചേർത്ത ഇരുമ്പുകൊണ്ടോ ശാർങ്ഗധനുസ്സ് നിർമ്മിപ്പിക്കണം. അത് യുക്തമായ അളവിൽ നിർമ്മിച്ച് സ്വർണ്ണബിന്ദു-ഇൻലേ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭൂഷിതമാക്കണം.

Verse 9

कुटिलं स्फुटितञ्चापं सच्छिद्रञ्च न शस्यते सुवर्णं रजतं ताम्रं कृष्णायो धनुषि स्मृतं

വളഞ്ഞതോ പൊട്ടിയതോ തുളകളുള്ളതോ ആയ ധനുസ്സ് ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല. ധനുസ്സിനായി സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ്, കൃഷ്ണായസ് (കറുത്ത ഇരുമ്പ്) എന്നിവ അനുയോജ്യമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 10

माहिषं शारभं शार्ङ्गं रौहिषं वा धनुःशुभं चन्दनं वेतसं सालं धावलङ्ककुभन्तरुः

ഉത്തമ ധനുസ്സിനായി മാഹിഷ, ശാരഭ, ശാർങ്ഗ, അല്ലെങ്കിൽ റൗഹിഷ എന്നീ മരങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; കൂടാതെ ചന്ദനം, വേതസം, സാലം, ധാവലം, ലങ്കക, കുഭന്ത എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളും അനുയോജ്യം.

Verse 11

सर्वश्रेष्ठं धनुर्वंशैर् गृहीतैः शरदि श्रितैः पूजयेत्तु धनुः खड्गमन्त्रैस्त्रैलोक्यमोहनैः

ശരദൃതുവിൽ വംശം/മുളയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ശ്രേഷ്ഠ ധനുദണ്ഡങ്ങൾ സമാഹരിച്ച്, ത്രൈലോക്യമോഹനമെന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ഖഡ്ഗമന്ത്രങ്ങളാൽ ധനുസ്സിനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 12

अयसश्चाथ वंशस्य शरस्याप्यशरस्य च ऋत्विजो हेमवार्णाभाः स्नायुश्लिष्टाः सुपत्रकाः

ഘടകങ്ങൾ ഇരുമ്പിലും വംശം/മുളയിലും നിർമ്മിക്കാം; അമ്പിനും അമ്പല്ലാത്ത (ബോൾട്ട്/ഡാർട്ട്) ആയുധത്തിനും വിധാനമുണ്ട്. സ്നായുബന്ധങ്ങൾ ഉറച്ചുപിടിച്ച് ചേർന്നതും, സ്വർണ്ണവർണ്ണാഭവും, നല്ല ഇല/പക്ഷപ്പിറകുകളോടുകൂടിയതുമായിരിക്കണം.

Verse 13

चतुरस्रमित्यादिः, पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैर् इत्यन्तः पाठः जपुस्तके नास्ति द्विहस्तमिति ट पूजयेत्तद्धनुरिति ग , घ , ञ च रुक्मपुङ्खाः सुपङ्कास्ते तैलधौताः सुवर्णकाः यात्रायामभिषेकादौ यजेद्वाणधनुर्मुखान्

“ചതുരസ്രം” എന്നതോടെ ആരംഭിച്ച് “അമ്പത് അങ്കുല ഉയരം” എന്നതോടെ അവസാനിക്കുന്ന പാഠം ജപുപുസ്തകത്തിൽ കാണുന്നില്ല; മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ “രണ്ടുകൈ” അളവെന്ന് ഉണ്ട്. ചില പകർപ്പുകളിൽ (ഗ, ഘ, ഞ) “ആ ധനുസ്സിനെ പൂജിക്കണം” എന്ന് വായിക്കുന്നു. അമ്പുകൾ സ്വർണ്ണപുങ്ഖങ്ങളോടുകൂടി, നന്നായി ഘടിപ്പിച്ച, മൃദുലമായ, എണ്ണയിൽ കഴുകി മിനുക്കിയ, സ്വർണ്ണാഭമായവയാണ്; യാത്ര, അഭിഷേകം മുതലായ അവസരങ്ങളിൽ അമ്പ്, ധനുസ്സ്, ധനുസ്സിന്റെ മുഖം/നാക്ക് എന്നിവ പൂജിക്കണം।

Verse 14

सपताकास्त्रसङ्ग्राहसांवत्सरकरान्नृपः ब्रह्मा वै मेरुशिखरे स्वर्गगङ्गातटे ऽयजत्

ഹേ രാജാവേ, ‘സപതാകാ’ എന്ന ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ സമാഹരണത്തിനായി വർഷത്തെ മാനമായി സ്ഥാപിച്ച ബ്രഹ്മാവ് മേരു ശിഖരത്തിൽ, സ്വർഗ്ഗഗംഗയുടെ തീരത്ത് യജ്ഞം നടത്തി।

Verse 15

लौहदैत्यं स ददृशे विध्नं यज्ञे तु चिन्तयन् तस्य चिन्तयतो वह्नेः पुरुषो ऽभूद्वली महान्

യജ്ഞത്തിലെ വിഘ്നം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ ‘ലൗഹദൈത്യ’ത്തെ തടസ്സമായി കണ്ടു; അങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ അഗ്നിയിൽ നിന്ന് മഹാബലവാനായ ഒരു പുരുഷൻ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 16

ववन्दे ऽजञ्च तन्देवा अभ्यनन्दन्त हर्षिताः तस्मात्स नन्दकः कड्गो देवोक्तो हरिरग्रहीत्

അവൻ അജൻ (അജന്മ ബ്രഹ്മാവ്)നെ വന്ദിച്ചു; ദേവന്മാർ ഹർഷിതരായി ആനന്ദിച്ചു. അതിനാൽ ദേവന്മാർ ‘നന്ദക’ എന്നു വിളിച്ച ആ ഖഡ്ഗം ഹരി (വിഷ്ണു) സ്വീകരിച്ചു।

Verse 17

तं जग्राह शनैर् देवो विकोषः सो ऽभ्यपद्यत खड्गो नीलो रत्नमुष्टिस्ततो ऽभूच्छतबाहुकः

ദേവൻ അതിനെ മന്ദമായി ഗ്രഹിച്ചു; ഉറയിൽ നിന്ന് വലിച്ചെടുത്തു മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. ഖഡ്ഗം നീലവർണ്ണമായി, രത്നജഡിത മുഷ്ടിയോടെ ദൃശ്യമായി; തുടർന്ന് അവൻ ‘ശതബാഹുക’—നൂറുകൈകളുള്ളവൻ—ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 18

दैत्यः स गदया देवान् द्रावयामास वै रणे विष्णुना खड्गच्छिन्नानि दैत्यगात्राणि भूतले

ആ ദൈത്യൻ ഗദ കൈവശം വെച്ച് യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ സത്യമായി ഓടിച്ചു; എന്നാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ഖഡ്ഗം വെട്ടിയ ദൈത്യാവയവങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ കിടന്നു।

Verse 19

पतितानि तु संस्पर्शान्नन्दकस्य च तानि हि लोहभूतानि सर्वाणि हत्वा तस्मै हरिर्वरं

വീണുകിടന്നവ എല്ലാം നന്ദകത്തിന്റെ സ്പർശമാത്രത്തിൽ തന്നെ ഇരുമ്പായി മാറി; അവയെല്ലാം വധിച്ച ശേഷം ഹരി അവന് ഒരു വരം നൽകി।

Verse 20

ददौ पवित्रमङ्गन्ते आयुधाय भवेद्भुवि हरिप्रसादाद् ब्रह्मापि विना विघ्नं हरिं प्रभुं

അവൻ ‘പവിത്രം’ നൽകി—അംഗങ്ങളിൽ ധരിക്കേണ്ട രക്ഷാസൂത്രം/തായത്ത്; ഭൂമിയിൽ അത് സംരക്ഷണോപായമായി മാറുന്നു. ഹരിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രഹ്മാവും വിഘ്നമില്ലാതെ ലക്ഷ്യം നേടുന്നു; ഹരിയേ പ്രഭു।

Verse 21

पूजयामास यज्ञेन वक्ष्ये ऽथो खड्गलक्षणं खटीखट्टरजाता ये दशनीयास्तुते स्मृताः

അവൻ യജ്ഞകർമ്മംകൊണ്ട് അതിനെ/അവരെ പൂജിച്ചു. ഇനി ഞാൻ ഖഡ്ഗത്തിന്റെ ലക്ഷണം പറയുന്നു; ഖടീ, ഖട്ടര എന്ന ലോഹങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഖഡ്ഗങ്ങൾ, ഹേ സ്തുത്യ, ‘ദശനീയ’—പരിശോധനാർഹം എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 22

कायच्छिदस्त्वाषिकाः स्युर्दृढाः सूर्पारकोद्भवाः तीक्ष्णाश्छेदसहा वङ्गास्तीक्ष्णाःस्युश्चाङ्गदेशजाः

സൂർപ്പാരകത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആശിക (ധാരകൾ) ദൃഢവും ദേഹഛേദനസാമർത്ഥ്യമുള്ളതുമെന്നു പറയുന്നു. വംഗദേശജന്യ ധാരകൾ തീക്ഷ്ണവും ഛേദനത്തിന്റെ ആഘാതം സഹിക്കുന്നതുമാണ്; അങ്ങദേശജന്യ ധാരകളും തീക്ഷ്ണമെന്നു സ്മൃതം പറയുന്നു।

Verse 23

शतार्धमङ्गुलानाञ्च श्रेष्ठं खद्गं प्रकीर्तितं लोहदैत्यमित्यादिः, हर्षिता इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति तस्मात्तु नन्दक इति घ , ञ च महादेव इति ज तदर्धं मध्यमं ज्ञेयं ततो हीनं न धारयेत्

ശതാർധ അങ്കുല (ശതാർധമങ്ഗുല) നീളമുള്ള ഖഡ്ഗം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇവിടെ പാഠഭേദങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു—‘ലോഹദൈത്യം’ മുതലായവ; ‘ഹർഷിതാ’ എന്ന പാഠം ‘ജ’ പകർപ്പിൽ ഇല്ല; ചില പകർപ്പുകളിൽ ‘നന്ദക’ എന്നും, ‘ജ’ പകർപ്പിൽ ‘മഹാദേവ’ എന്നും കാണുന്നു. ആ അളവിന്റെ പകുതി ‘മധ്യമ’മെന്നു ഗ്രഹിക്കണം; അതിൽ കുറവുള്ള ഖഡ്ഗം ധരിക്കരുത്.

Verse 24

दीर्घं सुमधुरं शब्दं युस्य खड्गस्य सत्तम किङ्किणीसदृशन्तस्य धारणं श्रेष्ठमुच्यते

ഹേ സത്തമാ! ദീർഘവും അതിമധുരവുമായ ശബ്ദം ഉള്ളതും കിങ്കിണി (ചെറിയ മണി)യുടെ നാദത്തോട് സദൃശവുമായ ഖഡ്ഗം ധരിക്കുന്നതാണു ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 25

खड्गः पद्मपलाशाग्रो मण्डलाग्रश् च शस्यते करवीरदलाग्राभो घृतगन्धो वियत्प्रभः

പദ്മപലാശത്തിന്റെ അഗ്രംപോലെ മുനയുള്ളതും, അറ്റം മണ്ഡല (ചക്ര)സദൃശമായി വൃത്താകാരമുള്ളതുമായ ഖഡ്ഗം പ്രശംസനീയം. അതിന്റെ ധാരം കരവീര ഇലയുടെ അഗ്രംപോലെ, നെയ്യിന്റെ സുഗന്ധമുള്ളതും, ആകാശസദൃശമായ പ്രഭയിൽ ദീപ്തമായതുമാകുന്നു।

Verse 26

समाङ्गुलस्थाः शस्यन्ते व्रणाः खद्गेषु लिङ्गवत् काकोलूकसवर्णाभा विषमास्ते न शोभनाः

ശരീരത്തിലെ സമാന അങ്കുല-പരിമാണത്തിലുള്ള വ്രണങ്ങൾ ഖഡ്ഗചിഹ്നംപോലെ വ്യക്തമായ ലക്ഷണമുള്ളതിനാൽ പ്രശംസനീയം. എന്നാൽ അസമമായതും കാക്കയോ മൂങ്ങയോ പോലെയുള്ള വർണ്ണമുള്ളതുമായ വ്രണങ്ങൾ ശോഭനമല്ല, ശുഭകരവുമല്ല।

Verse 27

खड्गे न पश्येद्वदनमुच्छिष्टो न स्पृशेदसिं मूल्यं जातिं न कथयेन्निशि कुर्यान्न शीर्षके

ഖഡ്ഗത്തിൽ സ്വന്തം മുഖം (പ്രതിബിംബം) നോക്കരുത്. ഉച്ഛിഷ്ടാവസ്ഥയിൽ വാൾ സ്പർശിക്കരുത്. രാത്രിയിൽ അതിന്റെ വിലയും ജാതി/തരം (ഉത്ഭവ-പരമ്പര)യും പറയരുത്; അതിനെ ശിരോഭാഗത്ത് (കിടക്കയുടെ തലവശത്ത്) വെക്കുകയും അരുത്।