Adhyaya 232

Verse 1

एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे

ഈ മഹാപുരാണത്തിൽ ‘ശകുനാനി’ എന്ന പേരിൽ 231-ാം അധ്യായമുണ്ട്; ‘വാമം ദക്ഷിണേ…’ എന്ന വാക്കുകളാൽ അത് ആരംഭിക്കുന്നു. ‘സമ്മുഖമാരുതാത്…’ മുതൽ ‘ആദിത്യ…’ വരെ ഉള്ള പാഠം ഝാ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിൽ കാണുന്നില്ല. തുടർന്ന് 232-ാം അധ്യായം ‘യാത്രാമണ്ഡലചിന്താ…’ എന്നതോടെ ആരംഭിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—രാജധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ എല്ലാ യാത്രാവിധികളും പ്രസ്താവിക്കുന്നു; (ഗ്രഹം) അസ്തമിച്ചിരിക്കുകയോ, നീചസ്ഥാനത്തിലോ, വികല/പീഡിതമായിരിക്കുകയോ, ശത്രുരാശിയിലോ ഇരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ യാത്ര അശുഭമാണ്।

Verse 2

प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे

ശുക്രൻ പ്രതിലോമ (വിപരീത) ഗതിയിൽ ഇരിക്കയും പീഡിത/വിധ്വസ്തനാകുകയും ചെയ്താൽ യാത്ര ഉപേക്ഷിക്കണം. അതുപോലെ ബുധൻ പ്രതിലോമമായിരിക്കുമ്പോഴും, ദിക്പതിയും ബന്ധപ്പെട്ട ഗ്രഹവും പ്രതികൂലമായിരിക്കുമ്പോഴും യാത്ര ത്യജിക്കണം।

Verse 3

वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्

വൈധൃതി, വ്യതീപാതം എന്നീ അശുഭയോഗങ്ങളിലും, നാഗം, ശകുനി, അതുപോലെ ചതുഷ്പാദം, കിന്തുഘ്നം കരണമുള്ള സമയങ്ങളിലും യാത്ര ആരംഭിക്കരുത്; ആ കാലങ്ങളിൽ ഗമനം വർജ്യം।

Verse 4

विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि

വിപത്താരാ, നൈധന, പ്രത്യരീ എന്നീ യോഗങ്ങൾ ഉള്ളപ്പോൾ, കൂടാതെ ജന്മ നക്ഷത്രസമയത്ത്, ഗണ്ഡം (അപായകരമായ സന്ധി) കാലത്ത്, റിക്താ തിഥിയിലും യാത്ര വർജിക്കണം।

Verse 5

उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च

ഉത്തരദിശയും കിഴക്കുദിശയും പരസ്പരം യുഗ്മമായി (സഹചാരിയായി) പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ പടിഞ്ഞാറും തെക്കും ദിശകളും പരസ്പരം യുഗ്മമായി പ്രഖ്യാപിതമാണ്।

Verse 6

वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः

വായു, അഗ്നി അല്ലെങ്കിൽ ദിശ മൂലം ഉദ്ഭവിച്ച പരിഘ-തടസ്സത്തെ ലംഘിച്ച് (ഒഴിവാക്കി) കടക്കണം; അതിലൂടെ വഴിയെടുക്കരുത്. സൂര്യ, ചന്ദ്ര, ഗ്രഹദോഷം (ശൗര) ഉള്ള ദിവസങ്ങളും ശുഭമല്ല।

Verse 7

कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्

കൃത്തികാദി നക്ഷത്രസമൂഹം കിഴക്കുദിശയിൽ, മഘാദി നക്ഷത്രങ്ങൾ തെക്കുദിശയിൽ, മൈത്രാ (അനുരാധ) ആദിയായവ പടിഞ്ഞാറുദിശയിൽ, വാസവാ (ശ്രവണ) ആദിയായവ ഉത്തരദിശയിൽ സ്ഥാപിതമാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 8

सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः

എല്ലാ ദിക്കുകളിലെയും വാതിലുകൾ ശുഭകരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. നിനക്കു ഛായാമാന (നിഴൽ-മാപനം) വിദ്യ പറയുന്നു—സൂര്യനിൽ ഇരുപത് വിഭാഗങ്ങൾ ജ്ഞേയ, ചന്ദ്രനിൽ പതിനാറ് പ്രഖ്യാപിതം.

Verse 9

भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः

ചൊവ്വയ്ക്ക് പതിനഞ്ച് എന്ന് പറയുന്നു; ബുധനാഴ്ചയ്ക്ക് പതിനാലു—ഖ, ഗ, ഘ, ഞ (വർഗങ്ങൾ) വर्जിക്കണം. ദിക്ക് കിഴക്കും വടക്കും എന്നും, ‘ജ’ (വർഗം) എന്നും പറയുന്നു. വ്യാഴത്തിന് പതിമൂന്ന്, വെള്ളിക്ക് പന്ത്രണ്ട് പ്രഖ്യാപിതം.

Verse 10

एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः

ഏകാദശിയും സൌരദിനവും എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും പ്രശസ്തമെന്ന് കീര്ത്തിതമാണ്. ജന്മലഗ്ന സമയത്ത് ശക്രചാപം (ഇന്ദ്രധനുസ്സ്) മുന്നില്‍ ദൃശ്യമാകുകയാണെങ്കില്‍ മനുഷ്യന്‍ യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെടരുത്.

Verse 11

शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं

ശുഭശകുനാദികൾ ദൃശ്യമാകുമ്പോൾ, ഹരി (വിഷ്ണു)യെ സ്മരിച്ച് ജയത്തിനായി പുറപ്പെടണം. തുടർന്ന് രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡല-ചിന്തയുടെ അവസാനം ചെയ്യേണ്ട രാജരക്ഷണം (രാജ്യ-സംരക്ഷണം) ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

Verse 12

स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते

രാജ്യം സപ്താംഗമാണെന്ന് പറയുന്നു—സ്വാമി (രാജാവ്), അമാത്യർ (മന്ത്രികൾ), ദുര്‍ഗം, കോശം (ഭണ്ഡാരം), ദണ്ഡം (ദണ്ഡാധികാരം/ശാസനശക്തി), മിത്രം, ജനപദം (പ്രജാസഹിത ദേശം).

Verse 13

सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता

സപ്താംഗരാജ്യത്തിന്റെ ഹിതാർത്ഥം രാജാവ് വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നവരെ നശിപ്പിക്കണം; കൂടാതെ എല്ലാ മണ്ഡലങ്ങളിലും (പ്രദേശങ്ങളിലും) സമൃദ്ധിയും വളർച്ചയും ഉറപ്പാക്കണം।

Verse 14

आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु

ഇവിടെ ആദ്യ മണ്ഡലമായി സ്വന്തം മണ്ഡലമേ കണക്കാക്കണം; അതിന്റെ സാമന്തന്മാർ (അടുത്ത അധീന/സമീപ ഭരണാധികാർ) മണ്ഡലക്രമത്തിൽ ശത്രുക്കളായി അറിയപ്പെടണം।

Verse 15

उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः

തന്റെ പക്ഷത്തേക്ക് വന്നുചേർന്നവൻ സുഹൃദ് (മിത്രം) എന്നു അറിയണം; തുടർന്ന് ‘ശത്രുവിന്റെ മിത്രം’, പിന്നെ ‘മിത്രത്തിന്റെ മിത്രം’, അതിനുശേഷം ‘മിത്രത്തിന്റെ മിത്രത്തിന്റെ ശത്രു’ എന്നും ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 16

एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते

ഇത് മുമ്പേ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി എന്റെ വാക്കുകളിൽ പിന്നെയും വരുന്നതു ഗ്രഹിക്കൂ. അതിന് ശേഷം ‘പാർഷ്ണിഗ്രാഹ’ (കുതികാൽ-പിടിത്തം) എന്നും, തുടർന്ന് ‘ആക്രന്ദ’ എന്ന നീക്കവും പറയുന്നു।

Verse 17

आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज

അതിന് ശേഷം മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള വിന്യാസം ഉണ്ട്; അതിനെ ‘ആക്രന്ദ-ആസാര’ എന്നു പറയുന്നു—വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശത്രുവുമായി ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, അല്ലെങ്കിൽ വളയം/മർദ്ദനം വിട്ട് വിമുക്തനായിരിക്കുമ്പോഴും, ഹേ ദ്വിജ।

Verse 18

नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः

ഹേ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെപ്പോലും സ്ഥിരമായ നിയമം പറയാൻ കഴിയില്ല. നിഗ്രഹം (ശിക്ഷ)യും അനുഗ്രഹം (പ്രസാദം)യും രണ്ടും ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളവനെയാണ് ‘മധ്യസ്ഥൻ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നത്.

Verse 19

निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः

എല്ലാവരോടും നിഗ്രഹം (ശിക്ഷ)യും അനുഗ്രഹം (പ്രസാദം)യും രണ്ടും ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളവനും, വ്യക്തിപരമായ പക്ഷപാതമില്ലാതെ ഉദാസീനനായി നിലകൊള്ളുന്നവനുമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ബലവാൻ ഭൂപതി എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 20

मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं

‘എല്ലാ മണ്ഡലങ്ങളിലും നീ ദേവാധിപനോടു സമൻ’—ഇത് സാരമായ അർദ്ധശ്ലോകം; Ṭ പാണ്ഡുലിപിയിൽ ഇത് മുമ്പേ കാണപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രസംഗവുമായി ബന്ധമില്ല. കാരണമില്ലാതെ ആരും ആരുടേയും ശത്രുവോ മിത്രമോ ആകുന്നില്ല. അതിനാൽ, ശത്രു-മിത്രങ്ങളുള്ളവനേ, പന്ത്രണ്ടു രാജാക്കളടങ്ങിയ രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലം നിനക്കു വിശദീകരിച്ചു.

Verse 21

त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः

ശത്രുക്കൾ മൂന്നു തരമെന്ന് അറിയണം—കുല്യ (വംശ/കുടുംബജന്യ), അനന്തര (അടുത്തുള്ള/അയൽ), കൃത്രിമ (കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചത്). ഇവയിൽ മുൻപ് പറഞ്ഞത് പിന്നിലുള്ളതിനെക്കാൾ ഗുരുതരവും, പരിഹരിക്കാൻ ഏറ്റവും ദുഷ്കരവുമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 22

अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा

അടുത്തുള്ള ശത്രുവും എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ കൃത്രിമ (പരിസ്ഥിതിജന്യ) ശത്രുവാണ്. ‘പാർഷ്ണിഗ്രാഹ’ (പിന്നിൽ നിന്ന് ആക്രമിക്കുന്നവൻ) ശത്രുവിന്റെ മിത്രനാകുന്നു; അതുപോലെ ശത്രുവിന്റെ മിത്രങ്ങളും (നമുക്ക്) ശത്രുക്കളാണ്.

Verse 23

पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः

യുക്തമായ ഉപായങ്ങളാൽ ‘പാർഷ്ണിഗ്രാഹ’ (പിറകിൽ നിന്ന് ആക്രമിക്കുന്ന) ശത്രുവിനെയും ശമിപ്പിക്കണം; അതുപോലെ സ്വന്തം മിത്രനോടൊപ്പം ശത്രുവിന്റെ പൂർണ്ണ ഉച്ഛേദം വരുത്തണം—ഇങ്ങനെ പുരാതനർ പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 24

मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि

മിത്രനും സാമന്തത്വം (അയൽശക്തി) കൈവരിച്ചാൽ ഉടൻ ശത്രുതയിലേക്കു മാറുന്നു. അതിനാൽ ശത്രുവിനെ കീഴടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, കഴിയുമെങ്കിൽ സ്വയം തന്നെ അവനെ ഛേദിച്ച് (നശിപ്പിച്ച്) തീർക്കണം।

Verse 25

प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्

പ്രതാപം വർധിപ്പിക്കുമ്പോഴും, ശത്രുവല്ലാത്തവരിൽ (അമിത്രരിൽ) തനിമൂലം ഭയം ജനിക്കാതിരിക്കെ പ്രവർത്തിക്കണം; ജനങ്ങൾ വ്യാകുലരാകാതെ, തനിക്കു മേൽ വിശ്വാസം ഉദിക്കേണ്ടതുപോലെ ചെയ്യണം।

Verse 26

जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्

ജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ധർമ്മത്തിലൂടെ വിജയിയായിത്തീർന്ന്, അതേ രീതിയിൽ ജനങ്ങളെ തന്റെ അധീനതയിൽ കൊണ്ടുവരണം।