Adhyaya 319

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वागीश्वरीपूजा नामाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः मण्डलानि ईश्वर उवाच सर्वतो भद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे गुह शक्तिमासाधयेत् प्राचीमिष्टायां विषुवे सुधीः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ “വാഗീശ്വരീപൂജ” എന്ന മൂന്നു നൂറ്റി പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി “മണ്ഡലങ്ങൾ” എന്ന മൂന്നു നൂറ്റി ഇരുപതാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘സർവതോഭദ്ര’ എന്ന എട്ട് മണ്ഡല-രേഖാചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിവരിക്കും; വിഷുവകാലത്ത് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് അഭീഷ്ടവിധി നടത്തി ജ്ഞാനി സാധകൻ ദേവീ-ശക്തിയെ സിദ്ധിക്കട്ടെ।

Verse 2

चित्रास्वात्यन्तरेणाथ दृष्टसूत्रेण वा पुनः पूर्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मध्यतो ऽङ्कयेत्

അതിനുശേഷം ചിത്രരചനയ്ക്ക് യോജ്യമായ ഇടവേളപ്രകാരം—അഥവാ ദൃഷ്ടിസൂത്രം (sighting-cord) ഉപയോഗിച്ച്—കിഴക്കിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറേക്ക് കയർ വലിച്ച്, അത് തട്ടി നടുവിലെ ബിന്ദു അടയാളപ്പെടുത്തണം।

Verse 3

द्विपर्णकमिति ख कोटिद्वयन्तु तन्मध्यादङ्कयेद्दक्षिणोत्तरम् मध्ये द्वयं प्रकर्तव्य स्फालयेद्दक्षिनोत्तरम्

ഇതിനെ ‘ദ്വിപർണക’ എന്നു പറയുന്നു. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് തെക്ക്–വടക്ക് അക്ഷത്തിൽ രണ്ട് കോണുകൾ അടയാളപ്പെടുത്തണം. പിന്നെ കേന്ദ്രത്തിൽ രണ്ട് രേഖ/ചിഹ്നങ്ങൾ വരച്ച്, ആ രൂപം തെക്ക്–വടക്ക് ദിശയിൽ വിരിയിക്കണം (തുറക്കണം).

Verse 4

शतक्षेत्रार्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत् एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम्

നൂറ് ക്ഷേത്ര-ഏകകത്തിന്റെ അർദ്ധമാനം ഉപയോഗിച്ച് വികർണങ്ങളുടെ സംഗമബിന്ദു നിർദ്ദേശിക്കണം. ഇങ്ങനെ നാല് കയറുകൾ വലിച്ച്-തട്ടി ഒരു ചതുരം രൂപപ്പെടുന്നു.

Verse 5

जायते तत्र कर्तव्यं भद्रस्वेदकरं शुभम् वसुभक्तेन्दु द्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका

അവിടെ ക്ഷേമകരമായ ‘ഭദ്ര’ വിന്യാസം നിർമ്മിക്കണം; അത് ശുഭവും ശീതളത നൽകുന്നതുമായിരിക്കണം. രണ്ട് പദ-പരിമിതമായ ക്ഷേത്രത്തിൽ വസു-, ഭക്ത-, ഇന്ദു-പ്രമാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ‘വീഥി’ (പ്രധാന പാത)യും ‘ഭാഗികാ’ (വിഭാഗങ്ങൾ/ഖണ്ഡങ്ങൾ)യും ഒരുക്കണം.

Verse 6

द्वारं द्विपदिकं पद्ममानाद्धै सकपोलकम् कीणबन्धविचित्रन्तु द्विपदं तत्र वर्तयेत्

ദ്വാരം ദ്വിപട (രണ്ടുപാളി) രൂപത്തിൽ നിർമ്മിക്കണം; അതിന്റെ അളവ് പദ്മമാനത്തിന്റെ പകുതിയാകണം, കപോലക (വശങ്ങളിലെ ഉയർന്ന അലങ്കാരം) സഹിതമായിരിക്കണം. അവിടെ വിചിത്ര കീണബന്ധ അലങ്കാരത്തോടെ ദ്വിപട-വിന്യാസവും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 7

शुक्लं पद्मं कर्णिका तु पीता चित्रन्तु केशरम् रक्ता वीथी तत्र कल्प्या द्वारं लोकेशरूपकं

ശ്വേത പദ്മം വരയ്ക്കണം; അതിന്റെ കർണിക പീതവർണ്ണവും കേശരം വിചിത്രവർണ്ണവുമാകണം. അവിടെ ചുവന്ന വീഥി (യാത്രാ-പട്ടി) ഒരുക്കണം; ദ്വാരം ലോകേശ/ലോകപാല രൂപത്തിൽ നിർമ്മിക്കണം.

Verse 8

रक्तकोणं विधौ नित्ये नैमित्तिकाब्जकं शृणु असंसक्तन्तु संसक्तं द्विधाब्जं भुक्तिमुक्तिकृत्

നിത്യവിധിയിൽ രക്തകോണം (ചുവന്ന ത്രികോണം) നിർദ്ദേശിതമാണ്. ഇനി നൈമിത്തിക കർമ്മങ്ങൾക്ക് പദ്മ-യന്ത്രം കേൾക്കുക. പദ്മം രണ്ട് വിധം—അസംസക്തവും സംസക്തവും; ഈ ദ്വിവിധ പദ്മം ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.

Verse 9

असंसक्तं मुमुक्षूणां संसक्तं तत्त्रिधा पृथक् बालो युवा च वृद्धश् च नामतः फलसिद्धिदाः

മുമുക്ഷുക്കൾക്കായി (പദ്മം) അസംസക്തമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; സംസക്തം വീണ്ടും മൂന്ന് ഭേദമായി വേർപെടുന്നു—ബാല, യുവ, വൃദ്ധ എന്ന പേരുകളിൽ. ഇവ ഓരോന്നും ഫലസിദ്ധി നൽകുന്നതായി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 10

पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिक्षु विनिक्षिपेत् वृत्तानि पञ्चकल्पानि पद्मक्षेत्रसमानि तु

പദ്മക്ഷേത്ര-യന്ത്രത്തിൽ ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും സൂത്രങ്ങൾ (മാർഗ്ഗദർശക രേഖ/നൂൽ) വിന്യസിക്കണം. കൂടാതെ പദ്മക്ഷേത്രത്തോട് സമപ്രമാണമായ അഞ്ചു വൃത്താകൃതികളും നിർമ്മിക്കണം.

Verse 11

प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर् नवभिर्युता केशराणि चतुर्विंशद्वितीये ऽथ तृतीयके

പ്രഥമ വിന്യാസത്തിൽ അവിടെ കർണിക (മദ്ധ്യഭാഗം) ഉണ്ടാകുന്നു; അത് ഒൻപത് പുഷ്കരങ്ങളാൽ (പദ്മദളങ്ങളാൽ) യുക്തമാണ്. ദ്വിതീയത്തിലും തൃതീയത്തിലും ഇരുപത്തിനാലു കേശരങ്ങൾ (തന്തുകൾ) ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 12

दलसन्धिर्गजकुम्भ निभान्तर्यद्दलाग्रकम् पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं

ദളസന്ധി ഗജകുംഭംപോലെ ഉണ്ടായും ദളാഗ്രങ്ങൾ അന്തർമുഖമായി വലിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള പദ്മം പഞ്ചമപ്രകാരത്തിൽ ‘വ്യോമരൂപം’ എന്നു പറയുന്നു; ആ പദ്മം ‘സംസക്തം’ (ഘനിഷ്ഠബന്ധിതം) എന്ന പേരിൽ സ്മൃതമാണ്.

Verse 13

असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर् विस्तराद्भजेत् भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर् वर्तयेद्दलम्

ദളാഗ്രം അസംസക്തം (ചേർന്നിട്ടില്ലാത്തത്) ആണെങ്കിൽ, അതിന്റെ വീതി ദിക്-ഭാഗങ്ങൾ പ്രകാരം പൂർണ്ണവിസ്താരത്തിൽ നിന്ന് വിഭജിക്കണം. രണ്ട് ഭാഗം ഉപേക്ഷിച്ച് ശേഷിക്കുന്ന എട്ട് അംശങ്ങളാൽ ദളം രൂപപ്പെടുത്തണം/വളയ്ക്കണം.

Verse 14

सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा

സന്ധി-വിസ്താര-സൂത്രം ഉപയോഗിച്ച് അതിന്റെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് ദളത്തിൽ ലേപം/ബന്ധനം ചെയ്യണം. ഇടത്-വലത് ക്രമത്തിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ അത് അതുപോലെ ശരിയായി വിപുലമാകുന്നു.

Verse 15

अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्धचन्द्रवत् सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत्

അല്ലെങ്കിൽ സന്ധിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് അർദ്ധചന്ദ്രംപോലെ ഭ്രമിപ്പിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് സന്ധികളുടെ അഗ്രത്തിൽ ‘സൂത്രരേഖ’ വരയ്ക്കണം; അതുപോലെ ‘ബാലപദ്മം’ എന്ന വിന്യാസവും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 16

सन्धिसूत्रार्धमानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम्

സന്ധി-സൂത്രത്തിന്റെ അർദ്ധമാനം എടുത്ത് പിന്നാമ്പുറത്തിൽ നിന്ന് അത് തിരിക്കണം. തുടർന്ന് തീക്ഷ്ണാഗ്ര ഉപകരണവും നന്നായി നയിച്ച വായുപ്രവാഹവും ഉപയോഗിച്ച് കമല-വിന്യാസം ചെയ്യണം; അത് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.

Verse 17

भुक्तिवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं नवनाभं नवहस्तं भागैर् मन्त्रात्मकैश् च तत्

ഭോഗവർദ്ധനത്തിനും വശ്യാദി കർമങ്ങൾക്കും സമമാനമുള്ള ‘ബാല-പദ്മം’ വിന്യസിക്കണം—അതിൽ ഒൻപത് നാഭികളും ഒൻപത് ഹസ്ത/ദളങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കണം. ആ യന്ത്രം മന്ത്രാത്മക ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം.

Verse 18

मध्ये ऽब्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता

മധ്യത്തിൽ ‘അബ്ജം’ (കമലകേന്ദ്രം) വിന്യസിക്കണം. ‘പട്ടികാ-ബീജം’ ദ്വാരത്തെ ആശ്രയിച്ച്, അബ്ജത്തിന്റെ മാനപ്രകാരം നിർണ്ണയിക്കണം. ‘കണ്ഠ’യും ‘ഉപകണ്ഠ’യും എന്ന ഘടകങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് വയ്ക്കണം; അതിന്റെ പുറത്താണ് ‘വീഥികാ’ (പാത) എന്നു കരുതുന്നത്.

Verse 19

पञ्चभागान्विता सा तु समन्ताद्दशभागिका दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम्

ആ വിന്യാസം അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്; കൂടാതെ ചുറ്റുമെല്ലാം പത്തു വിഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും എട്ട് പദ്മ-പാനലുകൾ ഉണ്ട്; ദ്വാരത്തിലും വീഥികയോടുകൂടിയ ഒരു പദ്മം ഉണ്ട്.

Verse 20

तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता पद्मवद्द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं

അതിന്റെ പുറത്തായി അഞ്ചു പദികകൾ (പടികൾ) ഉണ്ടായിരിക്കണം; അവിടെ വീഥിക അലങ്കരിക്കപ്പെടണം. ദ്വാരത്തിന്റെ കണ്ഠം (സങ്കുചിത ജാംബ്) കമലസദൃശമായിരിക്കണം; കൂടാതെ പദികയും ‘ഓഷ്ട–കണ്ഠക’ (അധരം-കണ്ഠ രൂപത്തിലുള്ള മൗൾഡിംഗ്)യും വിധിപ്രകാരം ഒരുക്കണം.

Verse 21

कपोलं पदिकं कार्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्पुटम् कोणबन्धं त्रिपत्तन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत्

കപോലവും പദികയും നിർമ്മിക്കണം. ദിക്കുകളിൽ മൂന്നു ദ്വാര-പ്രവേശങ്ങൾ വ്യക്തമായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെടണം. കോണബന്ധം ത്രിപത്തന്തു (ത്രിവിധ ബന്ധനം) യുക്തമായിരിക്കണം; ദ്വിപട്ട ദ്വാരം വജ്രംപോലെ ദൃഢമായിരിക്കണം.

Verse 22

मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम्

മദ്ധ്യത്തിലെ കമലത്തെ ശുക്ലം, പീതം, രക്തം, നീലം എന്നിങ്ങനെ ധ്യാനിക്കണം; പീത-ശുക്ലവും ധൂമ്രവർണ്ണവും കൂടി. വീണ്ടും രക്തവും പീതവും—ഈ ഭാവന മോക്ഷദായിനിയാണ്.

Verse 23

पूर्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकं जपेत् प्रासादमध्यतो ऽभ्यर्च्य शक्रादीनब्जकादिषु

കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് എട്ട് കമലങ്ങൾ വിന്യസിച്ച് ശിവ-വിഷ്ണു മുതലായവരുടെ നാമ/മന്ത്രം ജപിക്കണം. പ്രാസാദത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ പ്രധാന ദേവതയെ അഭ്യർചിച്ച്, തുടർന്ന് കമലാദി സ്ഥാനങ്ങളിൽ ശക്ര മുതലായ ദേവതകളെ പൂജിക്കണം.

Verse 24

अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेघभाक् पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत्

ബാഹ്യ പരിക്രമപഥങ്ങളിൽ അസ്ത്രങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം; അവിടെ വിഷ്ണു മുതലായവർ—അശ്വമേധപുണ്യഭാഗികൾ—പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടണം. പവിത്രാരോഹണാദി കർമത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മഹാമണ്ഡലം ആലേഖനം ചെയ്യണം.

Verse 25

अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर् विवर्तयेत् पञ्चभागमितेति ख , छ च द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः

ആദ്യം എട്ട് ഹസ്തപരിമാണമുള്ള ക്ഷേത്രം നിർണ്ണയിച്ച് ‘രസ’ വിഭാഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് അതിന്റെ പാർശ്വങ്ങൾ/പരിധി വിന്യസിക്കണം. ‘ഖ’യും ‘ഛ’യും ഭാഗങ്ങൾ അഞ്ചു ഭാഗ-പ്രമാണമായിരിക്കണം. മദ്ധ്യത്തിൽ ദ്വിപദ കമലം സ്ഥാപിച്ച്, തുടർന്ന് വീഥികയും പദികയും ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 26

दिग्विदिक्षु ततो ऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु

അതിനുശേഷം എട്ട് ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും നീലപദ്മങ്ങൾ വരയ്ക്കണം. മദ്ധ്യപദ്മത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ച് അവ മുപ്പത് പദ്മങ്ങളായി വേണം.

Verse 27

दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च तत्पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्ध्वतः

നീലേന്ദ്രീവര പദ്മമുദ്രകൾ ദളസന്ധിരേഖകളില്ലാതെ വരയ്ക്കണം. അതിന്റെ പിന്നിൽ പദികയും വീഥിയും സ്ഥാപിച്ച്, അതിന്റെ മുകളിൽ സ്വസ്തികചിഹ്നങ്ങൾ വെക്കണം.

Verse 28

द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु वर्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथिका पूर्ववद्वहिः

അവിടെ പദ്ധതിയെ ദ്വിപദവും അഷ്ടപദവും ആയി, ഭാഗഭാഗങ്ങളുടെ അനുപാതപ്രകാരം, വിഭജിക്കണം. ആ വിന്യാസത്തിൽ സ്വസ്തികരൂപങ്ങൾ വരയ്ക്കണം; വീഥികയെ മുൻപുപോലെ പുറത്തായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 29

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठ्युतानि तु रक्तं कोणं पीतवीथी नीलं पद्मञ्चमण्डले

മണ്ഡലത്തിൽ ദ്വാരങ്ങൾ കമലത്തെപ്പോലെ, ഉപകണ്ഠി (കണ്ഠസദൃശ ഉപപ്രക്ഷേപം) സഹിതം, ക്രമീകരിക്കണം. കോണഭാഗം ചുവപ്പ്, വീഥികൾ മഞ്ഞ, പദ്മം നീല വർണ്ണം ആകണം.

Verse 30

स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्वकामप्रदं गुह पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम्

ഹേ ഗുഹാ! സ്വസ്തികാദി വൈവിധ്യമാർന്ന അലങ്കാരങ്ങളാൽ യുക്തമായ ഈ യന്ത്രം സർവകാമപ്രദമാണ്. ‘പഞ്ചാബ്ജ’ രൂപം അഞ്ചു ഹസ്ത അളവായിരിക്കണം; ചുറ്റുമെല്ലാം പത്ത് സമഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം.

Verse 31

द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा

ദ്വിപദ (രണ്ടുഘടക) വിന്യാസം ‘കമലം’ എന്നു പറയുന്നു. ‘വീഥി’ വഴിയാണ്; ‘പട്ടികാ’ പട്ടി/ബന്ധമാണ്. ദിക്കുകളിൽ അതേ ‘പങ്കജം’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ചതുഷ്ക’ (നാലുഘടക) വിന്യാസം വിധേയമാണ്; അതിന്റെ പിന്നിൽ ‘വീഥി’ ഉണ്ടായിരിക്കും. ‘പദികാ’യും ദ്വിപദപ്രമാണമാണ്.

Verse 32

कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः पञ्चाब्जमण्डले ह्य् अस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्वकम्

ഈ പഞ്ചാബ്ജ മണ്ഡലത്തിൽ ദ്വാരങ്ങൾ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; അവ കണ്ഠ-ഉപകണ്ഠ (സഹായക കണ്ഠ) യുക്തമായിരിക്കണം. കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് വർണവിധാനം: ആദ്യം ശ്വേതം, പിന്നെ പീതം.

Verse 33

वैदूर्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् उत्तराब्जन्तु शङ्खाभमन्यत् सर्वं विचित्रकम्

തെക്കൻ കമലം വൈദൂര്യ (കാറ്റ്സ്-ഐ രത്ന) വർണ്ണസദൃശമാകണം. വരുണബന്ധിത കമലം കുന്ദപുഷ്പംപോലെ ശ്വേതമാകണം. വടക്കൻ കമലം ശംഖശ്വേതമാകണം; ശേഷമുള്ളതെല്ലാം വിചിത്രവർണ്ണമായിരിക്കണം.

Verse 34

सर्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् विकारभक्तन्तुर्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत्

ഇപ്പോൾ ‘സർവകാമപ്രദ’ മണ്ഡലം വിവരിക്കുന്നു: അതിന്റെ അളവ് ദശഹസ്തം. ആവശ്യമായ വികാര/മാറ്റങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഭാഗവിഭാഗം ചെയ്യണം; വിന്യാസം ചതുരശ്രം (ചതുരാകൃതി) ആയിരിക്കണം; ദ്വാരത്തിന്റെ വീതി ദ്വിപദം ആയിരിക്കണം.

Verse 35

मध्ये पद्मं पूर्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्रञ्चैव करद्वयम्

മദ്ധ്യത്തിൽ മുൻപുപോലെ പദ്മം സ്ഥാപിക്കണം. ഇനി ‘വിഘ്നധ്വംസ’ വിധി പറയുന്നു: അവനെ ചതുര്ഭുജ (നാലുകൈകളുള്ള) രൂപമായി നിർമ്മിച്ച്, ‘പുര’ (നഗരം/ദുർഗം)യും ‘വൃത്ര’യും കരദ്വയം (രണ്ടുകൈകൾ) കൊണ്ട് ധരിക്കുവാൻ/നിയോഗിക്കണം.

Verse 36

वीथीका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर् वहुभिर्वृता तद्वदुपकण्ठयुतानीति ख , ञ च हस्तमात्राणि द्वाराणि विक्षु वृत्तं सपद्मकम्

വീഥിക (കൊറിഡോർ) ഒരു ഹസ്തമാത്രം വീതിയുള്ളതായിരിക്കണം; അനേകം സ്വസ്തിക ചിഹ്നങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായിരിക്കണം. അതുപോലെ ‘ഖ’ ‘ഞ’ എന്നീ വകഭേദങ്ങൾ ഉപകണ്ഠം (വശത്തേക്ക് നീളുന്ന കണ്ഠഭാഗം) ചേർത്ത് നിർമ്മിക്കണം. വാതിലുകളും ഒരു ഹസ്തപ്രമാണം; വിക്ഷു (ദണ്ഡം/മുള-ചിഹ്നം) മേൽ പദ്മസഹിത വൃത്തരൂപം വരയ്ക്കണം.

Verse 37

पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश् च निष्कलः हृदयादीनि पूर्वादौ विदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत्

അഞ്ച് ശ്വേത പദ്മങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി, മദ്ധ്യത്തിൽ നിഷ്കല (നിരാകാര) സ്വരൂപത്തെ പൂജിക്കണം. കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഹൃദയാദി അങ്കമന്ത്രങ്ങൾ യജിക്കണം; ഇടത്തിക്കുകളിൽ അസ്ത്രമന്ത്രങ്ങൾ പൂജിക്കണം.

Verse 38

प्राग्वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे शतभागे तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि

മുന്‍പുപോലെ അഞ്ചു ബ്രഹ്മ (ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങൾ) വിന്യസിക്കണം; അതിനാൽ ധ്യാനത്തിനുള്ള ബുദ്ധ്യാധാരം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു. ശതഭാഗ വിഭജനത്തിലും തിഥിഭാഗ വിഭജനത്തിലും പദ്മമണ്ഡലം ക്രമപ്പെടുത്തി, ദിക്കുകളിൽ ലിംഗാഷ്ടകം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 39

मेखलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् आचार्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम्

മേഖലാഭാഗത്തോട് ചേർന്ന കണ്ഠം ദ്വിപദിക (രണ്ടുപടി/രണ്ടുബാൻഡ്) ആയിരിക്കണം. ആചാര്യൻ തന്റെ വിവേകം ആശ്രയിച്ച് ലതാദി അലങ്കാരങ്ങളും രൂപകല്പന ചെയ്യണം.

Verse 40

चतुःषट्पञ्चमाष्टादि खाछिखाद्यादि मण्डलम् खाक्षीन्दुसूर्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात्

മണ്ഡലം ‘നാല്, ആറു, അഞ്ച്, എട്ട്…’ എന്ന സംഖ്യാക്രമത്തോടെയും ‘ഖാ, ഛി, ഖാ…’ തുടങ്ങിയ വർണ്ണക്രമത്തോടെയും ആരംഭിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തണം. ഇതെല്ലാം ചന്ദ്ര-സൂര്യ ഗതിയോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നതായി ബോധ്യപ്പെടണം; ‘ഖാക്ഷി’ എന്ന പേരും ചന്ദ്രവർണ്ണനത്തെ ആധാരമാക്കിയതാണ്.

Verse 41

चत्वारिंशदधिकानि चतुर्दशशतानि हि मण्डलानि हरेः शम्भोर्देव्याः सूर्यस्य सन्ति च

നിശ്ചയമായും ഹരി (വിഷ്ണു), ശംഭു (ശിവൻ), ദേവി, കൂടാതെ സൂര്യൻ—ഇവർക്കു ചേർന്ന് ആകെ ആയിരത്തി നാലുനൂറ് നാല്പത് മണ്ഡലങ്ങളുണ്ട്।

Verse 42

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं शृणु दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत्

പതിനേഴിന്റെ വിഭജനത്തിൽ ‘ലതാ-ലിംഗ’ത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന വിധി കേൾക്കുക. ദിക്കുകളിൽ ലോമ-ചിഹ്നങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ഇടണം—അഞ്ച്, മൂന്ന്, ഒന്ന്; പിന്നെ മൂന്ന്, അഞ്ചും।

Verse 43

ऊर्ध्वगे द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः मध्येन द्बिपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं

ഊർധ്വ (ഉത്തര) ദ്വിപദ അളവിൽ ലിംഗമന്ദിരം സ്ഥാപിക്കണം; രണ്ട് പാർശ്വകോഷ്ടങ്ങളുടെ മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് ദ്വിപദ അളവിലുള്ള പദ്മം നിർമ്മിക്കണം—കൂടാതെ ഒരു ഏകപദ പങ്കജവും।

Verse 44

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रे पदद्वारमलोपनात् तत्पार्श्वशोभाः षड्लोप्य लताः शेषास् तथा हरेः

ലിംഗത്തിന്റെ മംഗളകരമായ പാർശ്വങ്ങളിൽ, പദദ്വാരം (പാദനിലയിലെ ദ്വാരം) മുതൽ ആരംഭിച്ച് പാർശ്വശോഭകൾ നിർമ്മിക്കണം; അവയിൽ ആറു ഘടകങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ശേഷിക്കുന്ന ലതാ-രൂപ അലങ്കാരങ്ങൾ ഹരി (വിഷ്ണു)ക്കുമായി അതേവിധം വിന്യസിക്കണം।

Verse 45

ऊर्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम्

ഊർധ്വത്തിലെ ആരംഭ ദ്വിപദ ഘടകം ലോപിച്ചാൽ ഈ ഛന്ദസ് ‘ഹരേർഭദ്രാഷ്ടകം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘രശ്മി’യും ‘മാനസ’വും ചേർന്നതും ‘വേദ’ എന്ന ഭാഗം ലോപിച്ചതും കാരണം ഇതിനെ ‘ശോഭികം’ എന്നും പറയുന്നു।

Verse 46

पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास् तथाष्ट च

ഇരുപത്തിയഞ്ച് ദളങ്ങളുള്ള പദ്മം വരച്ച്, തുടർന്ന് പീഠവും അപീഠകവും സ്ഥാപിക്കണം. ഓരോ ദ്വയവും യഥാസ്ഥാനത്തിൽ സംരക്ഷിച്ച്, എട്ട് ഉപശോഭകളും വിധിപൂർവ്വം വിന്യസിക്കണം.

Verse 47

देव्यादिख्यापकं भद्रं वृहन्मध्ये परं लघु लोपयेदिति ञ लोपयेदिति ट मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम्

ദേവിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മംഗളഭദ്ര-വിന്യാസം ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കണം: ‘വൃഹത്’ മദ്ധ്യത്തിൽ, ‘പരം’യും ‘ലഘു’വും യഥാസ്ഥാനങ്ങളിൽ. ‘ലോപയേത്’ എന്ന നിർദ്ദേശത്തിൽ ‘ഞ’ അക്ഷരം ലോപിക്കണം; അതുപോലെ ‘ലോപയേത്’ ൽ ‘ട’ അക്ഷരവും ലോപിക്കണം. മദ്ധ്യത്തിൽ നവപദ പദ്മം, കോണുകളിൽ ഭദ്രചതുഷ്ടയം ഉണ്ടായിരിക്കും.

Verse 48

त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्डलं शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु

ശേഷമുള്ളത് ത്രയോദശപദ വിഭജനം; മണ്ടലം തന്നെയാണ് ബുദ്ധിയുടെ ആധാരം. ഹരൻ (ശിവൻ) മുതലായ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ ബുദ്ധ്യാധാര പദ്മം ശതപത്രവും, അതിൽ അറുപത് അധികമായി—അഥവാ 160 ദളങ്ങളുള്ളതായും—പറയപ്പെടുന്നു.