Adhyaya 366

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे क्षत्रविट्शीद्रवर्गा माम पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सामान्यनामलिङ्गानि अग्निर् उवाच सामान्यान्य् अथ वक्ष्यामि नामलिङ्गानि तच्छृणु सुकृती पुण्यवान् ध्नयो महेच्छस्तु महाशयः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ക്ഷത്രിയ-വൈശ്യ-ശൂദ്ര വർഗങ്ങൾ’ എന്ന 365-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 366-ാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—‘സാമാന്യ നാമരൂപങ്ങളും അവയുടെ ലിംഗങ്ങളും’. അഗ്നി പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ സാധാരണ നാമങ്ങളും അവയുടെ ലിംഗങ്ങളും വിശദീകരിക്കും; കേൾക്കുക—‘സുകൃതീ’, ‘പുണ്യവാൻ’, ‘ധന്യ’, ‘മഹേച്ഛ’, ‘മഹാശയ’ മുതലായവ।

Verse 2

प्रवीणनिपुणाभिज्ञविज्ञनिष्णातशिक्षिताः स्युर्वदान्यस्थूललक्षदानशौण्डा बहुप्रदे

അവർ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, നിപുണർ, പരിചയജ്ഞർ, പണ്ഡിതർ, വിഷയനിഷ്ണാതർ, സുസംസ്കൃതമായി വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവർ ആയിരിക്കണം; ഉദാരദാതാക്കളായിരിക്കണം, ലക്ഷമൂല്യമുള്ള വലിയ ദാനങ്ങൾ നൽകാൻ ധൈര്യമുള്ളവരായിരിക്കണം, കൂടാതെ ധാരാളമായി നൽകുന്നവരായിരിക്കണം।

Verse 3

कृती कृतज्ञः कुशल आसक्तोद्युक्त उत्सुकः इभ्य आढ्यः परिवृढो ह्य् अधिभूर्नायको ऽधिपः

അവൻ സമർത്ഥനും കൃതകൃത്യനും, കൃതജ്ഞനും നിപുണനും ആകുന്നു. ആസക്തിയുണ്ടെങ്കിലും ഉത്സാഹത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും ഉത്സുകനും. അവൻ കുലീനനും ധനവാനും, പരിപക്വനും അനുഭവസമ്പന്നനും; സത്യത്തിൽ പരമാധിപൻ—നായകനും അധിപനും.

Verse 4

लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीलः स्वतन्त्रः स्वैर्यपावृतः खलपूः स्याद्वहुकरो दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः

ലക്ഷ്മീസമ്പത്തുള്ളവൻ ‘ലക്ഷ്മീവാൻ’; ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തൻ ‘ലക്ഷ്മണ’; ദീപ്തിമാൻ/ശ്രീമാൻ ‘ശ്രീല’. സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ‘സ്വതന്ത്ര’; സ്വൈരചാരത്തിൽ മറഞ്ഞവൻ ‘സ്വൈര്യപാവൃത’. ദുഷ്ടൻ ‘ഖലപൂ’; പല പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യുന്നവൻ ‘ബഹുകര’; കാര്യങ്ങൾ നീട്ടുന്നവൻ ‘ദീർഘസൂത്ര’; മന്ദമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ‘ചിരക്രിയ’.

Verse 5

जाल्मो ऽसमीक्ष्यकारी स्यात् कुण्ठो मन्दः क्रियासु यः कर्मशूरः कर्मठः स्याद्भक्षको घस्मरो ऽद्मरः

‘ജാല്മ’ എന്നത് ആലോചനയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ. ‘കുണ്ഠ’ എന്നത് പ്രവൃത്തികളിൽ മന്ദനും അലസനും. ‘കർമശൂര’യും ‘കർമഠ’യും—പ്രവൃത്തിയിൽ വീര്യവും പരിശ്രമവും ഉള്ള പുരുഷനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഭക്ഷക’, ‘ഘസ്മര’, ‘അദ്മര’—ഇവ എല്ലാം ലാഭത്തോടെ വിഴുങ്ങുന്ന ഭോജകനെ പറയുന്നു.

Verse 6

लोलुपो गर्धलो गृध्रुर्विनीतप्रश्रितौ तथा धृष्टे धृष्णुर्वियातश् च निभृतः प्रतिभान्विते

‘ലോഭി’യെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ‘ലോലുപ’, ‘ഗർധല’, ‘ഗൃധ്രു’ എന്ന പദങ്ങൾ. അതുപോലെ വിനയവും ശിഷ്ടാചാരവും ഉള്ളവൻ ‘വിനീത’, ‘പ്രശ്രിത’. ‘ധൃഷ്ട’, ‘ധൃഷ്ണു’ ധൈര്യവാൻ/നിർഭയൻ; ‘വിയാത’ പോയവൻ; ‘നിഭൃത’ സംയമിത-ശാന്തൻ; ‘പ്രതിഭാന്വിത’ ദീപ്തബുദ്ധിയുള്ളവൻ.

Verse 7

प्रगल्भो भीरुको भीरुर्वन्दारुरभिवादके भूष्णुर्भविष्णुर्भविता ज्ञाता विदुरबिन्दुकौ

അവൻ പ്രഗല്ഭനും സ്വധൈര്യസമ്പന്നനും; ദുഷ്ടർക്കു ‘ഭീരുക’ ‘ഭീരു’ എന്നപോലെ—ഭയം ഉളവാക്കുന്നവനും ഭയകാരണമെന്നപോലെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവൻ വന്ദനീയനും അഭിവാദനീയനും. അവൻ ഭൂഷണസ്വരൂപനായ പ്രഭു; ആകുന്നവൻ, ആകാനിരിക്കുന്നവൻ, ആകുന്നതിന്റെ കാരണവും. അവൻ ജ്ഞാത; ‘വിദുര’—വിവേകി; ‘അബിന്ദുക’—ബിന്ദുരഹിതൻ, നിർമ്മലൻ, നിരുപാധികൻ.

Verse 8

मत्तशौण्डोत्कटक्षीवाश् चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः देवानञ्चति देवद्र्यङ्विश्वद्र्यङ्विश्वगञ्चति

‘മത്ത’, ‘ശൗണ്ഡ’, ‘ഉത്കട’, ‘ക്ഷീവ’ എന്നീ പദങ്ങൾ അത്യന്തം മദോന്മത്തനെയോ ഉഗ്രാവസ്ഥയിലായവനെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ചണ്ഡ’ എന്നത് അത്യധികം ക്രോധിയെന്നർത്ഥം. ‘ദേവാനഞ്ചതി’ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ; അതുപോലെ ‘ദേവദ്ര്യങ്’, ‘വിശ്വദ്ര്യങ്’, ‘വിശ്വഗ’ എല്ലാടവും എല്ലാദിശകളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 9

यः सहाञ्चति स सध्र्यङ् स तिर्यङ् यस्तिरो ऽञ्चति वाचोयुक्तिः पटुर्वाग्मी वावदूकश् च वक्तरि

ഒരേ ദിശയിൽ കൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ‘സധ്ര്യങ്’; അಡ್ಡമായി/തിര്യകമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ‘തിര്യങ്’; മാറി വക്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ‘തിരോ’ഞ്ചതി’. വക്താവിൽ ‘വാചോയുക്തി’ വാക്യഘടനയിലെ യുക്തത; ‘പടു’ വാക്ക്-കൗശലം; ‘വാഗ്മി’ വാഗ്വൈഭവം; ‘വാവദൂക’ അതിയായി സംസാരിക്കുന്നവൻ.

Verse 10

स्याज्जल्पकस्तु वाचालो वाचाटो बहुगर्ह्यवाक् अपध्वस्तो धिक्कृतः स्याद्बद्धे कीलितसंयतौ

കൂടുതൽ ബഡബഡ സംസാരിക്കുന്നവനെ ‘ജൽപക’, ‘വാചാല’ അല്ലെങ്കിൽ ‘വാചാട’ എന്നു പറയുന്നു—അവന്റെ വാക്കുകൾ ഏറെ നിന്ദ്യമായിരിക്കും. അപമാനിതൻ ‘അപധ്വസ്ത’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ധിക്‌കൃത’. ബന്ധിതൻ/നിയന്ത്രിതൻ എന്നർത്ഥത്തിൽ ‘കീലിത’യും ‘സംയത’യും ഉപയോഗിക്കുന്നു.

Verse 11

वरणः शब्दनो नान्दीवादी नान्वीकरः समाः व्यसनार्तोपरक्रौ द्वौ बद्धे कीलितसंयतौ

‘വരണ’, ‘ശബ്ദന’, ‘നാന്ദീവാദി’, ‘നാന്വീകര’—ഇവ പരസ്പരം സമാനാർത്ഥകങ്ങൾ. അതുപോലെ ‘വ്യസനാർത’യും ‘ഉപരക്രൗ’യും എന്ന ദ്വയം സമാനാർത്ഥകം; ‘ബദ്ധ’ എന്നർത്ഥത്തിൽ ‘കീലിത’ പര്യായം, ‘സംയത’യും അതുപോലെ മറ്റൊരു സമപദത്താൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

विहिस्तव्याकुलौ तुल्यौ नृशंसक्रूरघातुकाः पापो धूर्तो वञ्चकः स्यान्मूर्खे वैदेहवालिशौ

‘വിഹിസ്റ്റ’യും ‘ആകുല’യും സമാനാർത്ഥകങ്ങൾ. ‘നൃശംസ’, ‘ക്രൂര’, ‘ഘാതുക’ എന്നീ പദങ്ങൾ കരുണയില്ലാത്ത ക്രൂരഹന്താവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പാപ’, ‘ധൂർത്ത’, ‘വഞ്ചക’ പാപി, കപടൻ, വഞ്ചകൻ എന്നർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൂഢനായി ‘വൈദേഹ’യും ‘വാലിശ’യും എന്ന പദങ്ങൾ പറയുന്നു.

Verse 13

कदर्ये कृपणक्षुद्रौ मार्गणो याचकार्थिनौ अहङ्कारवानहंयुः स्याच्छुभंयुस्तु शुभान्वितः

‘കദര്യ’ എന്നു പറയുന്നത് കഞ്ഞുസനെ; ‘കൃപണ’ ‘ക്ഷുദ്ര’ എന്നീ പദങ്ങൾ തുച്ഛനും നീചസ്വഭാവിയുമായവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘മാർഗണ’ ലാഭാർത്ഥം അന്വേഷിക്കുന്നവൻ; ‘യാചക’യും ‘അർഥിൻ’യും യഥാക്രമം ഭിക്ഷ ചോദിക്കുന്നവനും ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും. ‘അഹങ്കാരവാൻ’ ഗർവമുള്ളവൻ; ‘അഹംയുഃ’ ആത്മശ്ലാഘി. ‘ശുഭംയുഃ’ ശുഭവൃത്തിസമ്പന്നൻ.

Verse 14

कान्तं मनोरमं रुच्यं हृद्याभीष्टे ह्य् अभीप्सिते असारं फल्गु शून्यं वै मुख्यवर्यवरेण्यकाः

അത് കാന്തവും മനോഹരവും രുചികരവും ഹൃദയഹാരിയും—ഇഷ്ടവും ആഗ്രഹിതവും ആയിരുന്നാലും—അത് സാരരഹിതം, തുച്ഛം, ശൂന്യം തന്നെയെന്ന് മുഖ്യരും ശ്രേഷ്ഠരും വരണീയരുമായ പ്രമാണികൾ വിധിക്കുന്നു।

Verse 15

श्रेयान् श्रेष्ठः पुष्कलः स्यात्प्राग्र्याग्र्यग्रीयमग्रिमं वड्रोरु विपुलं पीनपीव्नी तु स्थूलपीवरे

‘ശ്രേയാൻ’, ‘ശ്രേഷ്ഠ’, ‘പുഷ്കല’ എന്നീ പദങ്ങൾ “ഉത്തമം/ശ്രേഷ്ഠം” എന്നർത്ഥത്തിൽ. ‘പ്രാഗ്ര്യ’, ‘അഗ്ര്യ’, ‘അഗ്രീയ’, ‘അഗ്രിമ’ എന്നീ പദങ്ങൾ “അഗ്രം/പ്രഥമം” സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘വഡ്രോരു’യും ‘വിപുല’വും “വിസ്തീർണം/പ്രശസ്തം” എന്നർത്ഥം. ‘പീന’ ‘പീവ്നീ’ “മാംസള/പുഷ്ടി”, ‘സ്ഥൂല’ ‘പീവര’ “സ്ഥൂലകായ/കൊഴുത്ത” എന്നർത്ഥത്തിൽ.

Verse 16

स्तोकाल्पक्षुल्लकाः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रंकृशन्तनु मात्राकुटीलवकणा भूयिष्ठं पुरुहं पुरु

അവർ സ്തോകം, അല്പം, ക്ഷുല്ലകം—അഥവാ ചെറുദേഹഘടനയുള്ളവർ—സൂക്ഷ്മരും മൃദുവും അല്പമാംസമുള്ളവരും കൃശതനുവുമാണ്. അവരുടെ അളവുകൾ വളഞ്ഞതും അസമവുമാകുന്നു; മുടി സൂക്ഷ്മവും ചുരുളുമായിരിക്കും. ഇത്തരത്തിലുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ പലരിലും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 17

अखण्डं पूर्णसकलमुपकण्ठान्तिकाभितः समीपे सन्निधाभ्यासौ नेदिष्टं सुसमीपकं

‘അഖണ്ഡ’ എന്നത് വിച്ഛേദമില്ലാത്ത സമഗ്രം; ‘പൂർണ്ണ’ എന്നത് എല്ലാ അവയവങ്ങളോടും കൂടിയ സമ്പൂർണ്ണം. ‘ഉപകണ്ഠ’, ‘ആന്തിക’, ‘അഭിതഃ’ എന്നിവ സമീപ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘സമീപ’ എന്നത് അടുത്തത്. ‘സന്നിധി’യും ‘അഭ്യാസ’വും നേരിട്ടുള്ള അടുത്ത സാന്നിധ്യം/സഹവാസം പറയുന്നു. ‘നേദിഷ്ട’ ഏറ്റവും അടുത്തത്; ‘സു-സമീപക’ അത്യന്തം അടുത്തത്.

Verse 18

सुदूरे तु दविष्ठं स्याद्वृत्तं निस्तलवर्तुले उच्चप्रांशून्नतोदग्रा ध्रुवो नित्यः सनातनः

അത് അത്യന്തം ദൂരത്തിൽ, ഏറ്റവും ദൂരസ്ഥമായി നിലകൊള്ളുന്നു; മിനുസമുള്ള വൃത്താകാര തട്ടുപോലെ. ഉയർന്ന് മേലോട്ടുയരുന്ന ശിഖരസദൃശമായി—ധ്രുവൻ (ധ്രുവതാരം) സ്ഥിരൻ, നിത്യൻ, സനാതനൻ.

Verse 19

आविद्धं कुटिलं भुग्नं वेल्लितं वक्रमित्यपि पाठो ऽयं पुररुक्तिदोषेण दुष्टः चञ्चलं तरलञ्चैव कठोरं जठरं दृढं

‘ആവിദ്ധം’, ‘കുടിലം’, ‘ഭുഗ്നം’, ‘വെല്ലിതം’, ‘വക്രം’—ഇത്തരത്തിലുള്ള പാഠവും പുനരുക്തി-ദോഷം മൂലം ദുഷ്ടമാകുന്നു. അതുപോലെ ദോഷമുള്ള ഉച്ചാരണം—ചഞ്ചലം, അതിതരലം, കഠോരം, ‘ജഠരം’ (കണ്ഠഗുരു), ദൃഢം.

Verse 20

प्रत्यग्रो ऽभिनवो नव्यो नवीनो नूतनो नवः एकतानो ऽनन्यवृत्तिरुच्चण्डमविलम्बितं

അവൻ സദാ നവ്യൻ—നവോദിതൻ, അഭിനവൻ, പുതിയത്, നവീനം, നൂതനം. അവൻ ഏകതാനൻ (ഏകാഗ്രൻ), മറ്റൊരു വഴിയിലേക്ക് വഴുതാത്തവൻ; ഉഗ്രപ്രതാപിയും അവിലംബിതനും (വിലംബമില്ലാത്തവൻ).

Verse 21

उच्चावचं नैकभेदं सम्बाधकलिलं तथा तिमितं स्तिमितं क्लिन्नमभियोगत्वभिग्रहः

‘ഉയരം-താഴ്‌ച’, ‘അനേകം ഭേദങ്ങൾ’, ‘കൂട്ടംകൂടി കുഴഞ്ഞുകിടക്കുന്നത്’; അതുപോലെ ‘തിമിതം’ (അന്ധകാരമയം), ‘സ്തിമിതം’ (നിശ്ചലം), ‘ക്ലിന്നം’ (നനഞ്ഞത്)—ഇവ പ്രയോഗത്തിൽ സാങ്കേതിക നിർദ്ദേശങ്ങളായി (അഭിയോഗ-അഭിഗ്രഹങ്ങൾ) സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

स्फातिर्वृद्धौ प्रथा ख्यातौ समाहारः समुच्चयः अपहारस्त्वपचयो विहारस्तु परिक्रमः

‘സ്ഫാതി’ വർദ്ധനയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘പ്രഥാ’ ഖ്യാതി (പ്രസിദ്ധി) ആണ്. ‘സമാഹാര’ സമാഹാരം/സംഗ്രഹം, അഥവാ സമുച്ചയം. ‘അപഹാര’ അപചയം (കുറവ്) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘വിഹാര’ പരിക്രമം, അഥവാ ചുറ്റിനടക്കൽ.

Verse 23

प्रत्याहार उपादानं निर्हारो ऽभ्यवकर्षणं विघ्नो ऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादास्यात्वासना स्थितिः

‘പ്രത്യാഹാരം’ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിക്കൽ; ‘നിർഹാരം’ പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുക്കൽ; ‘അഭ്യവകർഷണം’ അകറ്റി വലിക്കൽ. ‘വിഘ്നം’ തടസ്സം; ‘അന്തരായം’ പ്രതിബന്ധം; ‘പ്രത്യൂഹം’ പ്രതിതടസ്സം. ‘ആസ്യത്വം’ ഇരിപ്പിന്റെ അവസ്ഥ, ‘ആസന-സ്ഥിതി’ ആസനത്തിലെ സ്ഥിരത.

Verse 24

सन्निधिः सन्निकर्षः स्यात्मंक्रमो दुर्गसञ्चरः उपलम्भस्त्वनुभवः प्रत्यादेशो निराकृतिः

‘സന്നിധി’ സമീപ്യം; ‘സന്നികർഷം’ അടുത്ത സമ്പർക്കം. ‘ആത്മക്രമം’ അന്തർസ്ഥ/സ്വാഭാവിക ക്രമം; ‘ദുർഗസഞ്ചരം’ ദുഷ്കരമായ ഗമനം. ‘ഉപലഭം’ സാക്ഷാത് അനുഭവം; ‘പ്രത്യാദേശം’ പ്രതിവാക്യത്തിലൂടെ ഖണ്ഡനം; ‘നിരാകൃതി’ നിരാകരണം/നിഷേധം.

Verse 25

परिरम्भःपरिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनं अनुमा पक्षहेत्वाद्यैर् डिम्बे भ्रमरविप्लवौ

‘പരിരംഭം’, ‘പരിഷ്വംഗം’, ‘സംശ്ലേഷം’, ‘ഉപഗൂഹനം’—ഇവ ആലിംഗനവും അടുത്ത ചേർപ്പും സൂചിപ്പിക്കുന്ന നാമങ്ങളാണ്. അതുപോലെ ‘അനുമാനം’ ‘പക്ഷം’, ‘ഹേതു’ മുതലായ അവയവങ്ങളോടുകൂടി വിവക്ഷിതം. ‘ഡിംബ’, ‘ഭ്രമര’, ‘വിപ്ലവ’ തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ കാവ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പാരിഭാഷിക സംജ്ഞകളായി ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 26

असन्निकृष्तार्थज्ञानं शब्दाद्धि शाब्दमीरितं सादृश्यदर्शनात्तुल्ये बुद्धिः स्यादुपमानकं

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് സമീപസ്ഥമല്ലാത്ത വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് വാക്കുകളിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ജ്ഞാനം ‘ശാബ്ദ-പ്രമാണം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സാദൃശ്യം കണ്ടു ഒന്നിനെ മറ്റൊന്നിനോട് തുല്യമെന്നു ഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധി ‘ഉപമാന-പ്രമാണം’ ആകുന്നു.

Verse 27

कार्यं दृष्ट्वा विना नस्यादर्थापत्तिः परार्थधीः प्रतियोगिन्यागृहीते भुवि नास्तीत्यभावकः इत्यादिनामलिङ्गो हि हरिरुक्तो नृबुद्धये

ഫലം കണ്ടപ്പോൾ, ആവശ്യമായ കാരണമെന്നു കൽപ്പിക്കാതെ അത് സാധ്യമല്ലെന്നു ഉദിക്കുന്ന ബുദ്ധിയാണ് ‘അർഥാപത്തി’. ‘പരാർത്ഥധീ’ മറ്റൊരാളെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ (ഹേതു മുതലായ രൂപത്തിൽ) പ്രസ്താവിക്കുന്ന ജ്ഞാനം. ‘പ്രതിയോഗി’ ഗ്രഹിക്കപ്പെടാത്തപ്പോൾ “ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ ഇല്ല” മുതലായ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന അഭാവബോധം ‘അഭാവക’. അതുപോലെ മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെ ബോധാർത്ഥം ഹരി (വിഷ്ണു) ‘അലിംഗ’ (ലക്ഷണരഹിതൻ) എന്നു നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു.