Adhyaya 291

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गजशान्तिर्नाम नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कृद्वान्यस्मिन्निति ख , ज , ञ च अथैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः शान्त्यायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच गोविप्रपालनं कर्यं रज्ञा गोशान्तिमावदे गावः पवित्रा माङ्गल्या गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ഗജശാന്തി’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി ‘ശാന്ത്യായുര്‍വേദം’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു—രാജാവ് ഗോകളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും പരിപാലിച്ച് സംരക്ഷിക്കണം; ഇനി ഞാൻ ഗോശാന്തിയുടെ വിധി ഉപദേശിക്കുന്നു. ഗോകൾ പവിത്രവും മംഗളകരവുമാണ്; ലോകങ്ങൾ ഗോകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 2

शकृन्मूत्रं परं तासामलक्ष्मीनाशनं परं गवां कण्डूयनं वारि शृङ्गस्याघौघमर्दनम्

ചാണവും ഗോമൂത്രവും അവർക്കു പരമം; അലക്ഷ്മി നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ ശ്രേഷ്ഠം. പശുക്കളുടെ ചൊറിച്ചിൽ ശമിപ്പാൻ ജലം ഉത്തമം; കൊമ്പ് പാപസമൂഹത്തെ മർദ്ദിക്കുന്നു.

Verse 3

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पश् च रोचना शडङ्गं परमं पाने दुःस्वप्नाद्यादिवारणं

ഗോമൂത്രം, ചാണം, പാൽ, തൈര്, സർപ്പ (സർപ്പബന്ധ ദ്രവ്യം) എന്നിവയും രോചനയും—ഇവ ആറംഗങ്ങളായ പരമ പാനീയം; ദുഷ്സ്വപ്നാദി ഉപദ്രവങ്ങൾ നീക്കുന്നു.

Verse 4

रोचना विषरक्षोघ्नी ग्रासदः स्वर्गगो गवां यद्गृहे दुःखिता गावः स याति नरकन्नरः

രോചന വിഷം നശിപ്പിക്കുകയും ഹാനികരമായ രക്ഷസ്സമൂഹത്തെ അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു; പശുക്കൾക്ക് തീറ്റ നൽകുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഏതു വീട്ടിൽ പശുക്കൾ ദുഃഖിതരായിരിക്കുമോ ആ മനുഷ്യൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 5

परगोग्रासदः स्वर्गी गोहितो ब्रह्मलोकभाक् गोदानात्कीर्तनाद्रक्षां कृत्वा चोद्धरते कुलम्

മറ്റൊരാളുടെ പശുവിന്റെ തീറ്റ/മേച്ചൽ കവർന്നെടുക്കാത്തവൻ, സ്വർഗ്ഗഗാമിയും ഗോഹിതത്തിൽ നിരതനുമായവൻ, ബ്രഹ്മലോകത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകുന്നു. ഗോദാനം, ഗുണകീർത്തനം, സംരക്ഷണം എന്നിവകൊണ്ട് തന്റെ കുലത്തെയും ഉയർത്തുന്നു.

Verse 6

गवां श्वासात् पवित्रा भूः स्पर्शनात्किल्विषक्षयः गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

പശുക്കളുടെ ശ്വാസത്തിൽ ഭൂമി പവിത്രമാകുന്നു; അവയുടെ സ്പർശത്തിൽ പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു. അതുപോലെ ഗോമൂത്രം, ചാണം, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, കുശാജലം എന്നിവയും ശുദ്ധികരങ്ങളാണ്.

Verse 7

एकरात्रोपवासश् च श्वपाकमपि शोधयेत् सर्वाशुभविनाशाय पुराचीरतमीश्वरैः

ഒരു രാത്രിയിലുളള ഉപവാസം ശ്വപാകനെയും (സാമൂഹികമായി അത്യന്തം അശുദ്ധനെന്ന് കരുതപ്പെട്ടവൻ) ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. സർവ്വ അശുഭനാശത്തിനായി ഇത് പുരാതനകാലത്ത് ഈശ്വരന്മാർ നിർദ്ദേശിച്ചതാണ്.

Verse 8

प्रत्येकञ्च त्र्यहाभ्यम्तं महासान्तपनं स्मृतं सर्वकामप्रदञ्चैतत् सर्वाशुभविमर्दनम्

ഓരോ അനുഷ്ഠാനവും മൂന്നു ദിവസം ആചരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ‘മഹാ-സാന്തപന’ എന്നു പറയുന്നു. ഇത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുകയും സർവ്വ അശുഭങ്ങളെ മർദ്ദിച്ച് നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 9

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिं निर्मलाः सर्वकामाप्त्या स्युर्गगाः स्पुर् नतोत्तमाः

ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം പാലുകൊണ്ട് ‘കൃച്ഛ്രാതികൃച്ഛ്ര’ അനുഷ്ഠാനം ചെയ്താൽ അവർ ശുദ്ധരാകും; സർവ്വ ആഗ്രഹസിദ്ധിയാൽ അവർ പരമോത്തമരായി ദീപ്തരായി ഗഗനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 10

त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत् त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वा वायुभक्षः परं त्र्यहम्

മൂന്നു ദിവസം ചൂടുള്ള മൂത്രം കുടിക്കണം, മൂന്നു ദിവസം ചൂടുള്ള നെയ്യ് കുടിക്കണം. മൂന്നു ദിവസം ചൂടുള്ള പാൽ കുടിച്ചതിന് ശേഷം, അടുത്ത മൂന്നു ദിവസം വായുഭക്ഷണം (പൂർണ്ണ ഉപവാസം) ആചരിക്കണം.

Verse 11

तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं

‘തപ്തകൃച്ഛ്ര’ വ്രതം സർവ്വ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച് ബ്രഹ്മലോകം നൽകുന്നു. അതുപോലെ ശീത (ശീതതപസ്) സഹിതം ആചരിച്ചാൽ അത് ‘ശീതകൃച്ഛ്ര’; ബ്രഹ്മൻ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ അതും ബ്രഹ്മലോകദായകമാണ്.

Verse 12

गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्याच्च गोरसैः गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती

ഗോവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ ഗോമൂത്രംകൊണ്ട് സ്നാനം ചെയ്യണം, ഗോറസാദി ഗോഉത്പന്നങ്ങളാൽ ജീവിക നടത്തണം, ഗോശാല/മേച്ചൽഭൂമിയിൽ പശുക്കളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കണം, പശുക്കൾ ഭക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രമേ ഭക്ഷിക്കൂ।

Verse 13

मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत् विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत्

ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അവൻ പാപരഹിതനായി സ്വർഗസ്ഥമായ ഗോളോകലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; ഗോമതീവിദ്യ ജപിച്ച് പരമ ഗോളോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു।

Verse 14

गितैर् नृत्यैर् अप्सरोभिर्विमाने तत्र मोदते गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः

അവിടെ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗീതനൃത്തങ്ങളോടൊപ്പം അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു. അവിടത്തെ പശുക്കൾ നിത്യവും സുഗന്ധമയങ്ങൾ—മധുരഗന്ധമുള്ളവ, ഗുഗ്ഗുലുവിന്റെ പരിമളത്തിൽ പരിമളിക്കുന്നവ।

Verse 15

गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम्

പശുക്കൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയാണ്; പശുക്കൾ പരമക്ഷേമത്തിന്റെയും മംഗളത്തിന്റെയും മാർഗമാണ്. പശുക്കൾ തന്നെയാണ് പരമ അന്നം; ദേവന്മാർക്കു പശുവാണ് ഉത്തമ ഹവിസ്।

Verse 16

पावनं सर्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्यमरान्दिवि

അവർ സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും പാവനമാക്കുന്നു; ഹവിസ് ഒഴുക്കുകയും മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മന്ത്രപൂതമായ ഘൃതഹവിസ്സാൽ അവർ ദിവിയിൽ അമരന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 17

ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः सर्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं

ഋഷികളുടെ അഗ്നിഹോത്രകർമ്മങ്ങളിൽ ഹോമയജ്ഞങ്ങളിൽ പശുക്കൾ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും പശുവാണ് നിശ്ചയമായി പരമാശ്രയം.

Verse 18

गावः पवित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः

പശുക്കൾ പരമപവിത്രം; പശുക്കളാണ് ഉത്തമമംഗളം. പശുക്കൾ സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള സോപാനം; പശുക്കൾ സനാതനമായി ധന്യരും ധന്യതദായകരും.

Verse 19

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च नमो ब्रह्मसुताभ्यश् च पवित्राभ्यो नमो नमः

ശ്രീമതികളായ പശുക്കൾക്ക് നമസ്കാരം; സൌരഭേയീ പശുക്കൾക്കും നമസ്കാരം. ബ്രഹ്മസുതകൾക്ക് നമസ്കാരം; പവിത്രികൾക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 20

ब्राह्मणाश् चैव गावश् च कुलमेकं द्विधा कृतम् एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति

ബ്രാഹ്മണരും പശുക്കളും ഒരേ കുലമാണ്; അത് രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരിടത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു; മറ്റിടത്ത് ഹവിസ് (യജ്ഞാഹുതി) നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 21

देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत् धार्यते वै सदा तस्मात् सर्वे पूज्यतमा मताः

ദേവന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, സാദുക്കൾ, സാദ്വികൾ—ഇവരാൽ സമസ്ത ലോകവും എപ്പോഴും ധരിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഇവർ എല്ലാവരും പരമപൂജ്യരായി കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 22

पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गङ्गाद्या गाव एव हि गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा शृणु

പശുക്കൾ വെള്ളം കുടിക്കുന്ന സ്ഥലം ഗംഗാദി പുണ്യനദികളോടു തുല്യമായ തീർത്ഥമാണ്. ഗോമാഹാത്മ്യം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി അവയുടെ ചികിത്സാപ്രയോഗങ്ങളും അതുപോലെ കേൾക്കുക.

Verse 23

शृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं शृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं

പശുക്കളുടെ കൊമ്പിലെ രോഗങ്ങളിൽ സൈന്ധവലവണ ചേർത്ത എണ്ണ നൽകണം. ശുണ്ഠി, ബലാ, മാംസകല്കം എന്നിവകൊണ്ട് പാകംചെയ്ത എണ്ണ തേൻ ചേർത്ത് പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 24

कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनाथ वा पुनः

എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ചെവിവേദനയിലും മഞ്ജിഷ്ഠ, ഹിങ്ങ്, സൈന്ധവം എന്നിവ ചേർത്ത് പാകംചെയ്ത എണ്ണ ചെവിയിൽ ഒഴിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ വെളുത്തുള്ളി ചേർത്ത് സിദ്ധമാക്കിയ എണ്ണയും.

Verse 25

बिल्वमूलमपामार्गन्धातकी चसपाटला कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं

ബിൽവമൂലം, അപാമാർഗം, ധാതകി, പാടല, കുടജം എന്നിവ ചേർത്ത് 만든 ലേപം പല്ലിന്റെ വേരുകളിൽ (മസൂരുകളിൽ) പുരട്ടിയാൽ ആ പല്ലുവേദന നശിക്കും.

Verse 26

दन्तशूलहरैर् द्रव्यैर् घृतं राम विपाचितं मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं

ഹേ രാമാ! ദന്തവേദന ശമിപ്പിക്കുന്ന ദ്രവ്യങ്ങളോടെ പാകംചെയ്ത നെയ്യ് വായിലെ രോഗങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഔഷധമെന്ന് അറിയണം. നാവിന്റെ രോഗങ്ങളിൽ സൈന്ധവലവണമാണ് നിർദേശിക്കുന്നത്.

Verse 27

शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा

കണ്ഠത്തിലെ തടസ്സം/സങ്കോചം, ഹൃദയപ്രദേശത്തെ ശൂലം, വസ്തി/മൂത്രമാർഗ ശൂലം, വാതജന്യ രോഗങ്ങൾ കൂടാതെ ക്ഷയം എന്നിവയിൽ ശൃംഗവേരം (ഉണക്ക ഇഞ്ചി), ഹരിദ്രാദ്വയം, ത്രിഫല എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 28

त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत्

അതിസാരത്തിൽ ഘൃതമിശ്രിത ത്രിഫല പാനമായി നൽകുന്നത് അത്യന്തം പ്രശംസനീയം. അതിസാരത്തിൽ ഹരിദ്രാദ്വയംയും പാഠയും കൂടി നൽകണം।

Verse 29

सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथाशाखागदेषु च शृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत्

എല്ലാ കോഷ്ഠരോഗങ്ങളിലും, ശാഖാഗത വ്യാധികളിലും, കാശം (ചുമ) ശ്വാസം (ശ്വാസക്കേട്) എന്നിവയിൽ ശൃംഗവേരം (ഉണക്ക ഇഞ്ചി)യും ഭാര്ഗിയും നൽകണം।

Verse 30

दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लबणान्विता तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं

ഭഗ്നസന്ധാനം (ഒടിവ് ചേർക്കൽ) വേണ്ടി പ്രിയംഗുവും ലവണവും ചേർത്ത തൈലം നൽകണം. അത് വാതഹരമായിരിക്കണം; പിത്താവസ്ഥയിൽ മധുയഷ്ടി ചേർത്ത് വിപാചിതമായ തൈലം നൽകണം।

Verse 31

कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजो ऽस्रजे तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिशृतन्ददेत्

കഫവികാരത്തിൽ മധുവോടുകൂടിയ വ്യോഷവും പുഷ്ടകരജചൂർണവും നൽകണം. അസ്രജ (രക്തവികാരം/രക്തസ്രാവം)യിൽ തൈലവും ആജ്യവും കൂടാതെ ഹരിതാലവും നൽകണം; ഭഗ്ന-ക്ഷതികൾക്ക് ശൃത (പാകപ്പെടുത്തി സംസ്കരിച്ച) ഔഷധം നൽകണം।

Verse 32

मासास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदात्वियं

മാഷം, എള്ള്, ഗോതമ്പ് എന്നിവയും മൃഗപാലും നെയ്യും ചേർത്ത് ഉപ്പോടെ പിണ്ഡിയായി കൊടുത്താൽ അത് കിടാക്കൾക്ക് പോഷണവും ബലവും നൽകുന്നു।

Verse 33

बलप्रदा विषाणां स्यद्ग्रहनाशाय धूपकः देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुर्हिङ्गुसर्षपाः

വിഷനാശകവും ബലദായകവുമായ ധൂപകം ഗ്രഹദോഷനിവാരണത്തിന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ദേവദാരു, വചാ, മാംസീ, ഗുഗ്ഗുലു, ഹിങ്ങ്, കടുക്।

Verse 34

ग्रहादिगदनाशाय एष धूपो गवां हितः घण्ठा चैव गवां कार्या धूपेनानेन भूपिता

ഗ്രഹാദി രോഗനാശത്തിനായി ഈ ധൂപം പശുക്കൾക്ക് ഹിതകരമാണ്. പശുക്കൾക്കായി മണിയും നിർമ്മിക്കണം; അതും ഈ ധൂപംകൊണ്ടുതന്നെ ശുദ്ധീകരിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിക്കണം।

Verse 35

अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत् रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्यते गृहे

അശ്വഗന്ധയും എള്ളും ചേർന്ന ശ്വേത (എള്ള്-തയ്യാരി) കൊടുത്താൽ പശു ക്ഷീരസമ്പന്നമാകും. അതുപോലെ രസായനമായി പിന്യാകം (എണ്ണക്കട്ടി/ഖലി) വീട്ടിൽ സൂക്ഷിച്ച് കൊടുത്താൽ അഭിലഷിതഫലം നൽകും।

Verse 36

भवां पुरीषे पञ्चभ्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत् वासुदेवञ्च गन्धाद्यैर् अपरा शान्तिरुच्यते

ശാന്തിക്കായി പഞ്ചഗവ്യാദി അഞ്ചു ഗോ-ഉൽപ്പന്നങ്ങളാൽ, ചാണകം മുതലായവയോടുകൂടി, നിത്യമായി ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യെ ആരാധിക്കണം. കൂടാതെ സുഗന്ധാദി അർപ്പണങ്ങളാൽ വാസുദേവനെയും ആരാധിക്കണം—ഇത് മറ്റൊരു ശാന്തിക്രമമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 37

अश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं हरिरुद्रमजं सूर्यं श्रियमग्निं घृतेन च

അശ്വയുജ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചദശി (പൗർണ്ണമി) ദിനത്തിൽ ഹരിയെ ആരാധിക്കണം. കൂടാതെ ഹരി, രുദ്രൻ, അജൻ (ബ്രഹ്മാ), സൂര്യൻ, ശ്രീ (ലക്ഷ്മി), അഗ്നി എന്നിവരെ ഘൃതാഹുതിയാൽ സമർചിക്കണം.

Verse 38

दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्यं वाह्निप्रदक्षिणं वृषाणां योजेयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर् वहिः

തൈര്‍ സേവിച്ച് പശുക്കളെ പൂജിക്കുകയും പവിത്ര അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും വേണം. തുടർന്ന് (യാഗപരിസരത്തിന്) പുറത്തു പാട്ടിന്റെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും നാദത്തോടുകൂടെ കാളകളുടെ മത്സരം/യുദ്ധം ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 39

गवान्तु लवणन्देयं ब्राह्मणानाञ्च दक्षिणा नैमित्तिके माकरादौ यजेद्विष्णुं सह श्रिया

പശുക്കളെ ഉപ്പോടുകൂടെ ദാനമായി നൽകുകയും ബ്രാഹ്മണർക്കു ദക്ഷിണ നൽകുകയും വേണം. നൈമിത്തിക കർമത്തിൽ—മകരാദി അവസരങ്ങളിൽ—ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) സഹിതം വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കണം.

Verse 40

स्थण्डिलेब्जे मध्यगते दिक्षु केशरगान् सुरान् सुभद्राजो रविः पूज्यो बहुरूपो बलिर्वहिः

സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ പദ്മരൂപം വരച്ച് മദ്ധ്യത്തിൽ ദേവതയെ സ്ഥാപിക്കണം; ദിക്കുകളിലെ കേസരങ്ങളിൽ ദേവഗണങ്ങളെ വിന്യസിക്കണം. ‘സുഭദ്രാജ’ എന്ന നാമമുള്ള രവി ബഹുരൂപനായി, കൊണ്ടുവരുന്ന ബലി-ആഹുതിയോടുകൂടെ പൂജ്യനാകുന്നു.

Verse 41

खं विश्वरूपा सिद्धिश् च ऋद्धिः शान्तिश् च रोहिणी दिग्धेनवो हि पूर्वाद्याः कृशरैश् चन्द्र ईश्वरः

‘ഖം’, വിശ്വരൂപാ, സിദ്ധി, ഋദ്ധി, ശാന്തി, രോഹിണി—(ഈ നാമങ്ങൾ/ശക്തികൾ). ദിഗ്ധേനുക്കൾ എന്നു പറയുന്നത് കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിലെ (പശുക്കൾ) ആകുന്നു; ഈശ്വരനായ ചന്ദ്രനെ കൃശര (ഖിച്ചടി) നൈവേദ്യത്തോടെ പൂജിക്കണം.

Verse 42

दिक्पालाः पद्मपत्रेषु कुम्भेष्वग्नौ च होमयेत् क्षीरवृक्षस्य समिधः सर्षपाक्षततण्डुलान्

ദിക്പാലന്മാരുടെ തൃപ്തിക്കായി പദ്മപത്രങ്ങളാൽ, കുംഭങ്ങളിലും അഗ്നിയിലും ഹോമം ചെയ്യണം. ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങളുടെ സമിധ, കടുക്, അക്ഷതം, തണ്ടുലം എന്നിവ അർപ്പിക്കണം.

Verse 43

शतं शतं सुवर्णञ्च कांस्यादिकं द्विजे ददेत् गावः पूज्या विमोक्तव्याः शान्त्यै क्षीरादिसंयुताः

ദ്വിജനു നൂറുനൂറായി സ്വർണ്ണവും കാംസ്യാദികളും ദാനം ചെയ്യണം. ശാന്തിക്കായി ക്ഷീരാദി സമ്പത്തുള്ള പശുക്കളെ പൂജിച്ച് പിന്നെ മോചിപ്പിക്കണം.

Verse 44

अग्निर् उवाच शालिहोत्रः सुश्रुताय हयायुर्वेदमुक्तवान् पालकाप्यो ऽङ्गराजाय गजायुर्वेदमब्रवीत्

അഗ്നി പറഞ്ഞു—ശാലിഹോത്രൻ സുശ്രുതനോട് ഹയ-ആയുർവേദം ഉപദേശിച്ചു; പാലകാപ്യൻ അങ്കരാജനോട് ഗജ-ആയുർവേദം വിശദീകരിച്ചു.