Adhyaya 35
Chapter 35: पवित्राधिवासनादिविधिः (Method of Consecrating the Pavitra and Related Rites)
ഭഗവാൻ അഗ്നി വസിഷ്ഠ മഹർഷിയോട് പവിത്രങ്ങളുടെ അധിവാസനം (പ്രതിഷ്ഠാപന)യും അതോടനുബന്ധമായ രക്ഷാ‑പൂർവസിദ്ധി കർമങ്ങളും ഉപദേശിക്കുന്നു. ആദ്യം സമ്പാത ഹോമ‑പ്രോക്ഷണം, തുടർന്ന് നരസിംഹമന്ത്രംകൊണ്ട് മന്ത്രശക്തി, അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് ഗോപനം/രക്ഷണം നടത്തുന്നു. യാഗപാത്രങ്ങൾ വസ്ത്രം ചുറ്റി സ്ഥാനത്ത് വെച്ച് ബിൽവമിശ്രിത ജലത്തിൽ പ്രോക്ഷിച്ച് വീണ്ടും ജപംകൊണ്ട് സശക്തമാക്കുന്നു. കുംഭത്തിനരികെ രക്ഷാവിധി, ഉപകരണങ്ങളുടെ ദിക്കുന്യാസം, വ്യൂഹബന്ധം (സങ്കർഷണ, പ്രദ്യുമ്ന, അനിരുദ്ധ) നിർണ്ണയം; ഭസ്മ‑എള്ള്, ഗോമയം, സ്വസ്തിമുദ്രയിട്ട മണ്ണ് മുതലായ ശുദ്ധികാരകങ്ങൾ വയ്ക്കുന്നു. ഹൃദയ/ശിരസ്/ശിഖാ മന്ത്രങ്ങളാൽ ദർഭ‑ജലം, ധൂപം, ദിക്കർപ്പണങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കുന്നു; പുടികയിൽ ചന്ദനം, ജലം, അക്ഷതം, തൈര്, ദൂർവ. ഗൃഹം ത്രിസൂത്രംകൊണ്ട് പരിരക്ഷിച്ച് കടുക് വിതറി, വാതിലുകൾ പൂജിക്കുന്നു; വിഷ്ണു‑കുംഭകർമ്മത്തിൽ ‘വിഷ്ണുതേജസ്’ ഉത്ഭവിച്ച് പാപനാശം ചെയ്യുന്നു. ഗന്ധ‑പുഷ്പ‑അക്ഷതങ്ങളോടെ പവിത്രം ആദ്യം ഗുരുവിനും പരിവാരത്തിനും, പിന്നെ മൂലമന്ത്രംകൊണ്ട് ഹരിക്കും അർപ്പിച്ച് പ്രാർത്ഥന, ബലി, കുംഭസജ്ജ, മണ്ഡലസിദ്ധി, രാത്രിജാഗരണം‑പുരാണപാഠം നടക്കുന്നു; ചിലർക്കു നിയമ‑ഇളവുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഗന്ധ‑പവിത്രകം ഒരിക്കലും ഒഴിവാക്കരുത്।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यकथनं नाम चतुर्त्रिंशो ऽध्यायः अथ पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः पवित्राधिवासनादिविधिः अग्निर् उवाच सम्पाताहुतिनासिच्य पवित्राण्यधिवासयेत् नृसिंहमन्त्रजप्तानि गुप्तान्यस्त्रेण तानि तु
ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയത്തിൽ ‘അഗ്നികാര്യകഥനം’ എന്ന മുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം—‘പവിത്രാധിവാസനാദി വിധി’. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—സമ്പാതാഹുതിയാൽ തളിച്ച് പവിത്രങ്ങളെ അധിവാസനം ചെയ്യണം; അവയിൽ നൃസിംഹമന്ത്രം ജപിച്ച്, പിന്നെ അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് സംരക്ഷിച്ച് ഗുപ്തമായി വയ്ക്കണം.
Verse 2
वस्त्रसंवेष्टितान्येव पात्रस्थान्यभिमन्त्रयेत् विल्वाद्यद्भिः प्रोक्षितानि मन्त्रेण चैकधा द्विधा
വസ്ത്രം പൊതിഞ്ഞ് തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന പാത്രങ്ങളെ മന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം; ബിൽവ മുതലായ പവിത്രദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർന്ന ജലത്തിൽ പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, അതേ മന്ത്രം ഒരിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടിക്കൽ വീണ്ടും സിദ്ധീകരിക്കണം.
Verse 3
कुम्भपार्श्वे तु संस्थाप्य रक्षां विज्ञाप्य देशिकः दन्तकाष्ठञ्चामरकं पूर्वे सङ्कर्षणेन तु
കുംഭത്തിന്റെ സമീപത്ത് രക്ഷാവിധാനം സ്ഥാപിച്ച് ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) ആ രക്ഷയെ വിധിപൂർവം വിജ്ഞാപനം/ആഹ്വാനം ചെയ്യണം; പിന്നെ കിഴക്കുദിക്കിൽ ദന്തകാഷ്ഠവും ചാമരവും സംകർഷണബന്ധത്തോടെ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 4
प्रद्युम्नेन भस्मतिलान् दक्षे गोमयमृत्तिकां स्वस्तिमुद्रयेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चवक्त्रंश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सङ्घाताहुतिनासिच्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्राणां चैकधा द्विधेति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः वारुणेन चानिरुद्धेन सौम्ये नारायणेन च
പ്രദ്യുമ്ന-രൂപ/മന്ത്രംകൊണ്ട് ഭസ്മത്തിൽ എള്ള് കലർത്തി (ലേപനം) ചെയ്യണം; വലതുഭാഗത്ത് ഗോമയവും മൃത്തികയും ലേപിച്ച് സ്വസ്തി-മുദ്രയാൽ മുദ്രണം ചെയ്യണം. വാരുണനും അനിരുദ്ധനും (മന്ത്രങ്ങൾ)കൊണ്ടും, സൗമ്യകർമ്മത്തിൽ നാരായണ (മന്ത്രം)കൊണ്ടും—മന്ത്രങ്ങളെ വിധിപ്രകാരം ഒരൊറ്റ സമുച്ചയമായി അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് പ്രയോഗിക്കണം.
Verse 5
दर्भोदकञ्चाथ हृदा अग्नौ कुङ्कुमरोचनं ऐशान्यां शिरसा धूपं शिखया नैरृतेप्यथ
പിന്നീട് ഹൃദാ (ഹൃദയ) മന്ത്രംകൊണ്ട് ദർഭജലം സ്ഥാപിക്കണം; അഗ്നിയിൽ കുങ്കുമവും രോചനയും അർപ്പിക്കണം/സ്ഥാപിക്കണം. ഈശാന കോണിൽ ശിരസ് മന്ത്രംകൊണ്ട് ധൂപം വയ്ക്കണം; അതുപോലെ നൈഋത്യ ദിക്കിൽ ശിഖാ മന്ത്രംകൊണ്ടും വയ്ക്കണം.
Verse 6
मूलपुष्पाणि दिव्यानि कवचेनाथ वायवे चन्दनाम्ब्वक्षतदधिदूर्वाश् च पुटिकास्थिताः
ദിവ്യമായ മൂലപുഷ്പങ്ങൾ കവചത്തോടൊപ്പം ചേർത്ത് വയ്ക്കണം; കൂടാതെ വായുദേവനുവേണ്ടി ചന്ദനം, ജലം, അക്ഷതം, തൈര്, ദൂർവാ പുല്ല് എന്നിവ ചെറുപുടികയിൽ ക്രമമായി ഒരുക്കി വയ്ക്കണം।
Verse 7
गृहं त्रिसूत्रेणावेष्ट्य पुनः सिद्धार्थकान् क्षिपेत् दद्यात्पूजाक्रमेणाथ स्वैः स्वैर् गन्धपवित्रकं
ഗൃഹത്തെ ത്രിസൂത്രംകൊണ്ട് ചുറ്റി വീണ്ടും സിദ്ധാർത്ഥകം (വെളുത്ത കടുക്) ചിതറിക്കണം; തുടർന്ന് പൂജാക്രമപ്രകാരം, തത്തത് വിധിയനുസരിച്ച് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പവിത്രകം (ശുദ്ധീകരക വസ്തുക്കൾ)യും അർപ്പിക്കണം।
Verse 8
मन्त्रैर् वै द्वारपादिभ्यो विष्णुकुम्भे त्वनेन च विष्णुतेजोभवं रम्यं सर्वपातकनाशनं
ദ്വാരത്തോടും (അതിന്റെ രക്ഷകരോടും) മന്ത്രങ്ങളാൽ അർപ്പണം നടത്തി, ഇതേ വിധിപ്രകാരം വിഷ്ണുകുംഭത്തിലും ചെയ്താൽ, വിഷ്ണുതേജസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന മനോഹരമായ പ്രകാശം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അത് സർവ്വപാപനാശകമാണ്।
Verse 9
सर्वकामप्रदं देवं तवाङ्गे धारयाम्यहं सम्पूज्य धूपदीपाद्यैर् व्रजेद्द्वारसमीपतः
“സർവ്വകാമപ്രദനായ ദേവനെ ഞാൻ നിന്റെ ദേഹത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു, ധൂപദീപാദികളാൽ യഥാവിധി പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് ദ്വാരസമീപത്തേക്ക് പോകണം।
Verse 10
गन्धपुष्पाक्षतोपेतं पवित्रञ्चाखिलेर्पयेत् पवित्रं वैष्णवं तेजो महापातकनाशनं
സുഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം എന്നിവയോടുകൂടി പവിത്രം മുഴുവനായി അർപ്പിക്കണം. ഈ വൈഷ്ണവ പവിത്രം തേജോമയമായ ശക്തിയായി മഹാപാതകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 11
धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकेङ्गे धारयाम्यहं आसने परिवारादौ गुरौ दद्यात् पवित्रकं
ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയുടെ സിദ്ധിക്കായി ഞാൻ ഈ പവിത്രകം എന്റെ ദേഹത്തിൽ ധരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഗുരുവിന് പവിത്രകം നൽകി, തുടർന്ന് ആസനത്തിനും പരിവാരദേവതകൾക്കും അർപ്പിക്കണം.
Verse 12
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिमत् विष्णुतेजोभवेत्यादिमूलेन हरयेर्पयेत्
ഗന്ധാദികളാൽ സമ്യകായി അർച്ചന ചെയ്ത്—ഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം മുതലായവയോടെ—“വിഷ്ണുതേജോഭവേത്…” എന്നാരംഭിക്കുന്ന മൂലമന്ത്രം ചൊല്ലി അവയെ ഹരിക്കു സമർപ്പിക്കണം.
Verse 13
वह्निस्थाय ततो दत्वा देवं सम्प्रार्थयेत्ततः क्षीरोदधिमहानागशय्यावस्थितविग्रहः
അതിനുശേഷം പവിത്ര അഗ്നിയുടെ സമീപത്ത് നിലകൊണ്ട് അർപ്പണം/ദാനം നടത്തി, പിന്നെ ആ ദേവനെ ഹൃദയപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിക്കണം—ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലെ മഹാനാഗശയ്യയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ വിഗ്രഹമുള്ളവനെ.
Verse 14
प्रातस्त्वां पूजयिष्यामि सन्निधौ भव केशव इन्द्रादिभस्ततो दत्वा विष्णुपार्षदके बलिं
പ്രഭാതത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ പൂജിക്കും; ഹേ കേശവ, ഇവിടെ സന്നിധാനമായി ഇരിക്കണമേ. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർക്ക് ബലി നൽകി, വിഷ്ണുവിന്റെ പാർഷദന്മാർക്കും ബലി അർപ്പിക്കണം.
Verse 15
ततो देवाग्रतः कुम्भं वासोयुगसमन्वितं रोचनाचन्द्रकाश्मीरगन्धाद्युदकसंयुतं
അതിനുശേഷം ദേവന്റെ മുമ്പിൽ വസ്ത്രയുഗലത്തോടെ കൂടിയ കുംഭം സ്ഥാപിക്കണം; അതിൽ രോചന, കർപ്പൂരം, കുങ്കുമപ്പൂ (കേശരം) മുതലായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ കലർന്ന ജലം നിറച്ചിരിക്കണം.
Verse 16
गन्धपुष्पादिनाभूष्य मूलमन्त्रेण पूजयेत् पवित्रं पार्श्वतो नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मण्डपाद्वहिरागत्य विलिप्ते मण्डलत्रये
ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച് മൂലമന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം. ‘പവിത്രം’ (കുശവളയം) വശത്ത് വെക്കണം—ഇത് ചില വ്യാഖ്യാനസഹിത പാണ്ഡുലിപികളിൽ ങ-ചിഹ്നിത പാഠമായി കാണുന്നു. തുടർന്ന് മണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, മൂന്ന് മണ്ഡലങ്ങളും പുതുതായി ലേപിതമായിരിക്കുമ്പോൾ അടുത്ത കര്മ്മം നടത്തണം.
Verse 17
पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तकाष्ठञ्चैव क्रमाद्भवेत् पुराणश्रवणं स्तोत्रं पठन् जागरणं निशि
ക്രമമായി പഞ്ചഗവ്യം, ചരു-ആഹുതി, ദന്തകാഷ്ഠം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം. രാത്രിയിൽ ജാഗരണം പാലിക്കണം—പുരാണശ്രവണം നടത്തി, സ്തോത്രങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തു.
Verse 18
परप्रेषकबालानां स्त्रीणां भोगभुजां तथा सद्योधिवासनं कुर्याद्विना गन्धपवित्रकं
മറ്റുള്ളവർ അയച്ച കുട്ടികൾക്കും, സ്ത്രീകൾക്കും, ഭോഗാസക്തർക്കും ഉടൻ അധിവാസനം (സുഗന്ധീകരണം/ദുർഗന്ധനിവാരണം) നിർദ്ദേശിക്കാം; എന്നാൽ ‘ഗന്ധപവിത്രകം’ ഇല്ലാതെ അല്ല.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes procedural sequencing and spatial liturgy: sampāta sprinkling, Narasiṃha-mantra empowerment, Astra-mantra protection, vessel-wrapping and placement, bilva-water sprinkling, directional assignments (Īśāna/Nairṛta/Vāyu), and Vyūha-linked placements (Saṅkarṣaṇa/Pradyumna/Aniruddha/Nārāyaṇa) culminating in the Viṣṇu-kumbha and pavitra offering.
By framing meticulous consecration and protection rites as generators of Viṣṇu-tejas that destroys sins (including mahāpātakas), the chapter links correct ritual discipline to purification, dharmic ordering of space and body, and devotion to Hari—supporting both auspicious living (bhukti) and spiritual readiness for liberation (mukti).
The Viṣṇu-kumbha functions as a consecration focus that, when worshipped with mantras and offerings, is said to manifest Viṣṇu’s radiance (tejas), described as sin-destroying and spiritually beautifying.
Yes. The text allows immediate perfuming/odor-removal rites for certain categories (e.g., children sent by others, women, and those engaged in sensual enjoyment), but explicitly states it should not be performed without the gandha-pavitraka.