Adhyaya 43: The Caitra Dvādaśī Observance and the Ritual Procedure for Worship of Vāmana
Caitra-dvādaśī-vrataḥ Vāmana-pūjā-vidhiḥ
Ritual-Manual (Vrata and Dāna) with Exemplary Royal Narrative
ໃນກອບການສອນລະຫວ່າງ ວຣາຫະ–ປຣິຖະວີ ບົດນີ້ອະທິບາຍວິທີປະຕິບັດວຣະຕະ (vrata-vidhi) ສໍາລັບວັນ ດວາດະຊີ (Dvādaśī) ໃນເດືອນ ໄຈຕຣາ (Caitra)។ ໃຫ້ອົດອາຫານ ແລະເຮັດອັງກະບູຊາ (aṅga-pūjā) ແດ່ ຈະນາຣະດະນ/ວິສນຸ ໂດຍກໍານົດນາມສັກສິດຕາມສ່ວນຕ່າງໆຂອງພຣະວະກາຍ. ຕໍ່ມາຕັ້ງຄູ່ກຸມພະຫັນໄປທາງທິດເໜືອ ແລະປະດິດສະຖານຮູບ ວາມະນະ (Vāmana) ທອງຄໍາ (ຮູບນ້ອຍ, ຍັຊໂຍປະວີຕສີຂາວ)។ ມີການລາຍການເຄື່ອງປະກອບພິທີ—ກຸນດິກາ, ຮົ່ມ, ເກີບ, ມາລາ, ແລະອາສະນະ—ແລະສັ່ງໃຫ້ຖວາຍທານແກ່ພຣາຫມະນດ້ວຍຄໍາເຊີນຕາມແບບ. ເລື່ອງຕົວຢ່າງ: ກະສັດ ຫຣະຍັສວະ ປາຖະນາບຸດ ໄດ້ຮັບຄໍາແນະນໍາຈາກ ຫຣິ ຜູ້ປອມເປັນພຣາຫມະນ ໃຫ້ປະຕິບັດພິທີນີ້ ແລະໄດ້ກໍາເນີດ ກຸວະລາສວະ. ທ້າຍບົດກ່າວຜົນບຸນ: ໄດ້ລູກ, ຊັບສົມບັດ, ຟື້ນຄືນອໍານາດກະສັດ, ແລະຫຼັງຕາຍໄປສູ່ໂລກຂອງວິສນຸ; ຊີ້ວ່າລະບຽບທໍາມະເປັນຫຼັກຄໍາຈຸນຄວາມມັ່ນຄົງແຫ່ງແຜ່ນດິນ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 43
Verse 1
दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४३.१ ॥
ດຸຣວາສາ ກ່າວວ່າ: ຢ່າງນັ້ນແທ້ ໂອ ມຸນີ; ໃນເດືອນໄຈຕຣາ ເມື່ອຕັ້ງຈິດປະກາດປະຕິຍານສຳລັບວັນດວາດາຊີແລ້ວ ຄວນອົບພົວສິນອົດອາຫານ ແລ້ວຈຶ່ງນະມັດສະການ ຈະນາຣະດະນະ ພຣະເທວະເທວະ.
Verse 2
वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेत्य जठरमुरः सम्पूर्णकाय च ॥ ४३.२ ॥
ຄວນນະມັດສະການພຣະບາດດ້ວຍຄຳວ່າ “ວາມະນາຍ”; ແລະນະມັດສະການສ່ວນແອວດ້ວຍ “ວິສນະເວ”. ດ້ວຍ “ວາສຸເທວະ” ຄວນບູຊາທ້ອງ, ອົກ, ແລະກາຍທັງໝົດໃຫ້ຄົບຖ້ວນ.
Verse 3
कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शङ्खचक्रकौ ॥ ४३.३ ॥
ຄວນບູຊາຄໍເປັນ “ວິສວະກຣິດ”; ແລະບູຊາສີສະເປັນ “ວະໂຍມະຣູປິນ”. ແຂນທັງສອງຄວນບູຊາເປັນ “ວິສວະຊິດ”; ສ່ວນສັງຂະ ແລະ ຈັກກະ ຄວນເຄົາລົບດ້ວຍຊື່ຂອງມັນເອງ.
Verse 4
अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ॥ ४३.४ ॥
ເມື່ອໄດ້ບູຊາພຣະເທວະເທວະຜູ້ເປັນນິລັນດອນ ຕາມພິທີນີ້ແລ້ວ ຈົ່ງວາງຄຸມພະນ້ຳໄວ້ຂ້າງໜ້າ ດັ່ງເກົ່າ ໃຫ້ຫັນໄປທາງເໜືອຂອງທິດຕາເວັນອອກ ພ້ອມຄູ່ຂອງມັນ।
Verse 5
प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ॥ ४३.५ ॥
ເມື່ອອັນປັນຍາຊົນໄດ້ອັນເຊີນປະດິດຕັ້ງຮູບວາມະນະທອງ ໃນພາຊະນະທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ຈົ່ງປັ້ນຕາມກຳລັງໃຫ້ເປັນຮູບນ້ອຍ (ຮູບຄົນເຕັ້ຍ) ແລະໃຫ້ສວມສາຍຍັດຍະໂຍປະວີຕະສີຂາວ।
Verse 6
कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षामालां च संस्थाप्य वृषिकां च विशेषतः ॥ ४३.६ ॥
ຈົ່ງວາງຄຸນດິກາ (ພາຊະນະນ້ຳ) ໄວ້ຂ້າງກາຍ ແລະວາງຮົ່ມນ້ອຍກັບເກີບຄູ່ໜຶ່ງດ້ວຍ; ພ້ອມທັງຈັດວາງອັກຊາມາລາ (ສາຍລູກປັດ) ແລະໂດຍສະເພາະ ຈົ່ງວາງວຶຣສິກາ ໃຫ້ເປັນອີກລາຍການໜຶ່ງ।
Verse 7
एतैरुपस्कारैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीति उदीरयेत् ॥ ४३.७ ॥
ໃນຕອນເຊົ້າ ເມື່ອຈັດພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງປະກອບເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈົ່ງໃຫ້ນຳໄປມອບແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ພຣາຫມັນ) ແລະຈົ່ງກ່າວວ່າ «ຂໍໃຫ້ພຣະວິສນຸ ຜູ້ມີຮູບນ້ອຍລະອຽດ ຈົ່ງພໍພຣະໄທ»।
Verse 8
मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ ४३.८ ॥
ພິທີການປາຣະດຸຣພາວ (ການປາກົດ) ນີ້ ເມື່ອປະກອບຄູ່ກັບຊື່ເດືອນ ຖືກປະກາດໃນທຸກແຫ່ງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳວ່າ «ຂໍໃຫ້ພຣະອົງພໍພຣະໄທ»—ນີ້ແມ່ນວິທີທີ່ກຳນົດໄວ້।
Verse 9
श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ॥ ४३.९ ॥
ເຂົາໄດ້ຍິນອີກວ່າ ໃນການກ່ອນມີກະສັດ ຫຣິຍະສະວະ ເປັນເຈົ້າແຜ່ນດິນ. ເພາະບໍ່ມີລູກຊາຍ ພຣະອົງຈຶ່ງປະພຶດຕະປະສະຍາ ປາຖະນາລູກຊາຍ—ຜູ້ມີຊັບສິນແມ່ນບຸນຕະປະສະຍາ.
Verse 10
तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । अजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ॥ ४३.१० ॥
ໂອ ມຸນິຜູ້ປະເສີດ! ໃນຂະນະທີ່ພຣະອົງກຳລັງປະພຶດວັດນັ້ນເພື່ອໄດ້ລູກຊາຍ ພຣະຫຣິ (Hari) ໄດ້ມາກ່ອນ ໂດຍຮັບຮູບເປັນພຣາຫມັນ.
Verse 11
उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ॥ ४३.११ ॥
ພຣະອົງ (ພຣາຫມັນ) ກ່າວວ່າ: “ໂອ ກະສັດ, ໂດຍຕະປະສະຍາ ທ່ານຕັ້ງໃຈສິ່ງໃດ ໂອ ຜູ້ເປັນນາຍ?” ກະສັດຕອບວ່າ: “ເພື່ອລູກຊາຍ” ແລ້ວພຣາຫມັນກໍກ່າວຕອບຮັບ.
Verse 12
इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ॥ ४३.१२ ॥
ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: “ໂອ ກະສັດ, ຈົ່ງເຮັດຕາມພິທີທີ່ກຳນົດນີ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.” ເມື່ອກ່າວແລ້ວ ພຣະເຈົ້າກໍຫາຍໄປຈາກສາຍຕາໃນພິບຕາດຽວ.
Verse 13
राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ॥ ४३.१३ ॥
ກະສັດກໍໄດ້ເຮັດຕາມໂດຍໄວ ແຕ່ງຕັ້ງພຣາຫມັນນັ້ນເປັນປຸໂຣຫິດຜູ້ມີມັນຕຣາຖືກຕ້ອງ ສຳລັບພວກທະວິຊະ. ອີກທັງພຣະອົງຍັງໄດ້ມອບການອຸປະຖຳແກ່ຄົນຍາກຈົນ ຄື ຈະໂຍຕິຣ ກາຣກະ ຜູ້ມີປັນຍາ.
Verse 14
यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ॥ ४३.१४ ॥
ເຊັ່ນດຽວກັບ ອາດິຕິ ແມ່ນແມ່ນບໍ່ມີລູກ ແຕ່ຄວາມເປັນລູກໄດ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ; ໂອ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ, ໂດຍສັດຈະນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມີບຸດອັນປະເສີດເຊັ່ນກັນ.
Verse 15
अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ॥ ४३.१५ ॥
ໂອ ມຸນີ, ເມື່ອໄດ້ຖວາຍທານຕາມວິທີການທີ່ກຳນົດໄວ້ ບຸດກໍເກີດແກ່ລາວ—ມີນາມລືຊາວ່າ ກຸວະລາສະວະ, ເປັນຈັກກະວັດຕິນຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່.
Verse 16
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४३.१६ ॥
ຜູ້ບໍ່ມີບຸດ ຈະໄດ້ບຸດ; ຜູ້ຍາກຈົນ ຈະໄດ້ຊັບ. ຜູ້ສູນເສຍອານາຈັກ ຈະໄດ້ອານາຈັກຄືນ; ແລະຜູ້ຕາຍ ຈະໄປສູ່ພຣະວິສນຸປຸຣະ.
Verse 17
कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद्धीमान् ययातिरिव नाहुषः ॥ ४३.१७ ॥
ໄດ້ສັນລະເສີນ ແລະລະລຶກຄຸນຢູ່ທີ່ນັ້ນເປັນເວລາດົນ, ແລ້ວຈຶ່ງມາສູ່ສະພາບມະນຸດຢູ່ນີ້; ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນຈັກກະວັດຕິນຜູ້ມີປັນຍາ ເຫມືອນຢະຍາຕິ ບຸດຂອງນາຫຸສະ.
Frequently Asked Questions
The text frames regulated dharma—fasting, disciplined worship, and structured giving (dāna)—as a stabilizing social mechanism that yields prosperity and continuity (e.g., offspring and kingship). Within the Varāha–Pṛthivī horizon, such rule-bound conduct is implied to support terrestrial order by aligning human action with a normative cosmic-ritual structure.
The rite is specified for the month of Caitra and the lunar day Dvādaśī. The procedure includes upavāsa (fasting) and morning-time gifting (prabhāte), indicating a timed ritual sequence.
Environmental ethics are not explicit as landscape management in this excerpt; instead, the chapter presents an indirect model where dharmic restraint (upavāsa), ordered ritual space (directional kumbha placement), and redistribution through dāna maintain societal coherence. In Purāṇic logic, this coherence is a component of Pṛthivī’s stability—human discipline functioning as an early idiom of ‘terrestrial balance’ through norm-governed living.
The narrative references King Haryaśva (a ruler without a son), the sage Durvāsā as the instructing voice in the ritual section, Hari/Viṣṇu appearing in brāhmaṇa form, and the resulting son Kuvalāśva described as a cakravartin. Yayāti and Nāhuṣa are invoked as comparative exemplars of imperial status.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.