Adhyaya 29: The Birth and Marriages of the Direction-Goddesses and the Daśamī Observance
Diśā-kanyā-janma vivāhaś ca (Daśamī-vrata-prasaṅgaḥ)
Ritual-Manual (tithi-vrata) with Cosmogonic Etiology
ໃນກອບຄຳສອນຂອງ ວະຣາຫະປຸຣານະ ທີ່ເນັ້ນ ປຣິຖິວີ ແລະ ລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານ, ມະຫາຕະປາ ໄດ້ກ່າວແກ່ກະສັດວ່າ ໃນຍຸກສ້າງໂລກແຕ່ດັ້ງເດີມຂອງ ພຣະພຣົມ ເກີດຄວາມຫ່ວງວ່າຈະຈັດທີ່ຢູ່ໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍແນວໃດ. ຈາກຫູຂອງພຣະພຣົມ ປາກົດກັນຍາສະຫວ່າງໄສ 10 ອົງ ເປັນເທວີແຫ່ງທິດ—4 ທິດຫຼັກ, ທິດເທິງ–ທິດລຸ່ມ (ອູຣດຫວາ ແລະ ອະທະຣາ) ແລະ ກັນຍາງາມອີກ 4 ອົງ. ພວກນາງຂໍທີ່ພັກແລະສາມີທີ່ສົມຄວນ. ພຣະພຣົມຈັດໃຫ້ຢູ່ໃນ ພຣະຫມານຑະ, ສ້າງ ໂລກະປາລ ແລະ ຈັດພິທີແຕ່ງງານ: ແບ່ງກັນຍາທິດໃຫ້ ອິນທຣະ, ອັກນິ, ຍະມະ, ນິຣຣິຕິ, ວະຣຸນ, ວາຍຸ, ທະນະດະ (ກຸເບຣ) ແລະ ອີສານ; ສ່ວນ ອູຣດຫວາ ໃຫ້ຄູ່ກັບ ສະວະຍັມ ແລະ ອະທະຣາ ກັບ ເສສະ. ຕໍ່ມາ ບົດນີ້ກຳນົດ “ທະສະມີ” ເປັນຕິຖິທີ່ນາງທັງຫຼາຍພໍໃຈ ແລະ ບັນຍັດໃຫ້ກິນ “ດັດຫຍັນນະ” ເປັນການຊຳລະມົນທິນ, ສັນຍາວ່າຈະເຮັດໃຫ້ບາບຫມົດໄປ ແລະ ໄດ້ຄວາມມັ່ນຄົງ (ປຣະຕິສຖາ) ໃນ ພຣະຫມະໂລກ ສຳລັບຜູ້ຟັງດ້ວຍໃຈຈົ່ງຮັກ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 29
Verse 1
महातपा उवाच । शृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ॥ २९.१ ॥
ມະຫາຕະປາ ກ່າວວ່າ: “ໂອ້ກະສັດ ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະຄວາມລະມັດລະວັງ ໂອ້ຜູ້ປົກປ້ອງປະຊາ ຕໍ່ກະຖານີ້. ມັນເລົ່າເຖິງເວລາທີ່ທິດທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນຈາກຫູ ໂອ້ເຈົ້າແຫ່ງປະຖະພີ.”
Verse 2
ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ॥ २९.२ ॥
ເມື່ອພຣະພຣະຫມາກຳລັງສ້າງສັນສັບພະສິ່ງ ແລະການກຳເນີດດັ້ງເດີມໄດ້ຜຸດຂຶ້ນ ຄວາມຄິດກັງວົນອັນໃຫຍ່ກໍເກີດຂຶ້ນວ່າ: “ໃຜຈະຄ້ຳຈຸນສັດທັງຫຼາຍທີ່ຂ້າໄດ້ສ້າງ?”
Verse 3
एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ॥ २९.३ ॥
ເມື່ອພຣະອົງຄິດພິຈາລະນາດັ່ງນັ້ນ ແລະຊອກຫາໂອກາດໃນຫມູ່ສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ ທັນໃດນັ້ນ ກໍປາກົດຂຶ້ນຈາກຫູ ນາງສາວສິບນາງ ຜູ້ມີຣັດສະຫມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່।
Verse 4
पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ॥ २९.४ ॥
(ນາງເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນ) ທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດໃຕ້, ທິດຕາເວັນຕົກ ແລະ ທິດເໜືອ, ພ້ອມທັງ ທິດເທິງ ແລະ ທິດລຸ່ມ—ເປັນຮູບພະພັກຫົກປະການອັນສຳຄັນ. ໂອ ພະຣາຊາ, ກັນຍາເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ໃນເວລານັ້ນ.
Verse 5
अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ॥ २९.५ ॥
ແລະຍັງມີກັນຍາອື່ນອີກສີ່ນາງໃນພວກນັ້ນ ງາມຢ່າງຍິ່ງ—ມີຮູບງາມສະຫວ່າງໄສ, ມີວາສະນາໃຫຍ່, ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມສຸພາບສົມສັກສີ ແລະຄວາມເລິກຊຶ້ງໃນຈິດໃຈ.
Verse 6
ता ऊचुः प्रणयाद्देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ॥ २९.६ ॥
ນາງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ກ່າວດ້ວຍຄວາມຮັກເຄົາລົບ ຕໍ່ພຣະເທວະປຣະຊາປະຕິ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນວ່າ: “ຂໍປະທານທີ່ວ່າງ (ທີ່ຢູ່, ໂອກາດ) ໃຫ້ພວກເຮົາ, ໂອ ພຣະເທວະເຫນືອເທວະ, ໂອ ປຣະຊາປະຕິ.”
Verse 7
यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसम्भव ॥ २९.७ ॥
ຂໍປະທານສະຖານທີ່ທີ່ພວກເຮົາທຸກນາງຈະຢູ່ຢ່າງສຸກ ພ້ອມກັບສາມີຂອງພວກເຮົາ; ແລະໃຫ້ບັນດາຜົວຜູ້ເປັນເຈົ້ານາຍ—ຜູ້ມີວາສະນາໃຫຍ່—ກໍຢູ່ໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ໂອ ຜູ້ມີກຳເນີດອັນບໍ່ປາກົດ, ຂໍປະທານແກ່ພວກເຮົາ.
Verse 8
ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रॊण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ॥ २९.८ ॥
ພຣະພຣະຫມາກ່າວວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ໄຂ່ຈັກກະວານນີ້ກວ້າງໄປເຖິງຮ້ອຍໂກຕິ (ໃນມາດຕາ). ທີ່ຂອບເຂດຂອງມັນ, ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຈົ່ງຢູ່ຕາມຄວາມປາດຖະໜາຂອງເຈົ້າ; ຢ່າຊັກຊ້າ.”
Verse 9
भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ॥ २९.९ ॥
«ແລະເຮົາຈະປະທານສາມີໃຫ້ແກ່ພວກເຈົ້າ ໂດຍໄດ້ສ້າງເຂົາໃຫ້ມີຮູບງາມ ແລະບໍ່ມີມົນທິນ. ບັດນີ້ ໃຫ້ແຕ່ລະນາງໄປຍັງແດນດິນທີ່ນາງປາຖະນາ ແລະພໍໃຈ»।
Verse 10
एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ॥ २९.१० ॥
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ນາງທັງຫມົດກໍໄດ້ອອກເດີນທາງໄປຕາມຄວາມປາຖະນາ. ແລະພຣະພຣະຫມາກໍໄດ້ສ້າງຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ ບັນດາໂລກະປາລະ ຜູ້ພິທັກໂລກອັນມີພະລັງຫຼາຍ.
Verse 11
सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २९.११ ॥
ເມື່ອສ້າງບັນດາໂລກະປາລະແລ້ວ ພຣະພຣະຫມາໄດ້ເອີ້ນນາງສາວເຫຼົ່ານັ້ນກັບຄືນອີກ ແລະພຣະພຣະຫມາ—ປູ່ໃຫຍ່ແຫ່ງໂລກ—ໄດ້ຈັດໃຫ້ມີພິທີວິວາຫະ.
Verse 12
एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निरृताय च देवाय वरुणाय महात्मने ॥ २९.१२ ॥
ພຣະອົງໄດ້ປະທານນາງໜຶ່ງໃຫ້ແກ່ພຣະອິນທຣະ ອີກນາງໜຶ່ງໃຫ້ແກ່ພຣະອັກນິ ແລະໃຫ້ແກ່ພຣະຍະມະດ້ວຍ; ທຳນອງດຽວກັນ ໄດ້ປະທານໃຫ້ແກ່ເທວະນິຣຶຕິ ແລະແກ່ພຣະວະຣຸນະຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່.
Verse 13
वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ॥ २९.१३ ॥
«(ນາງຖືກຈັດສັນ) ໃຫ້ແກ່ພຣະວາຍຸ, ແກ່ທະນະດະ (ກຸເບຣ), ແລະແກ່ພຣະອີສານ. ໂອ ຜູ້ມີພຣະວິນັຍອັນດີ, ນາງໄດ້ຕັ້ງຖານະຂອງນາງເອງໄວ້ເທິງ, ແລະຢູ່ຂ້າງລຸ່ມນັ້ນ ຖືກຈັດໄວ້ສຳລັບເສສະ.»
Verse 14
एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद्दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नास्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ॥ २९.१४ ॥
ເມື່ອໄດ້ປະທານດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະພຣະຫມາ (Brahmā) ໄດ້ກຳນົດວັນຕິຖິ (tithi) ອີກຄັ້ງໃຫ້ແກ່ທິດທັງຫມົດ. ແລະໃນວັນດະສະມີ (Daśamī) ທີ່ມີນາມ «Bhartṛ» ພຣະອົງໄດ້ບັນຍັດໃຫ້ຖວາຍອາຫານເປັນ ຂ້າວຄຸກນົມສົ້ມ (dadhyanna)។
Verse 15
ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ॥ २९.१५ ॥
ນັບແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ທ່ານເທວີທັງຫຼາຍ—ເລີ່ມຈາກຜູ້ທີ່ສຳພັນກັບອິນທຣາ ແລະອື່ນໆ—ຖືກກ່າວລຳດັບໄວ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ແລະໃນບັນດານາງນັ້ນ ວັນຕິຖິດະສະມີ (Daśamī) ກາຍເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ.
Verse 16
तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्शयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ॥ २९.१६ ॥
ໃນວັນນັ້ນ ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ດຳລົງຊີວິດໂດຍກິນນົມສົ້ມ (curd) ເປັນອາຫານ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນຜູ້ຖືວຣະຕະຢ່າງດີ. ແລະພິທີຖືວຣະຕະເຫຼົ່ານັ້ນຈະທຳລາຍບາບຂອງເຂົາທຸກໆມື້, ໂອ ພຣະຣາຊາ.
Verse 17
यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ॥ २९.१७ ॥
ແລະຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ມີໃຈຖືກຄວບຄຸມ ແລະຟັງເລື່ອງນີ້ກ່ຽວກັບກຳເນີດຂອງທິດທັງຫມົດ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບຄວາມຕັ້ງມັ່ນໃນພຣະພຣະຫມາໂລກ (Brahmaloka) ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ.
Inside Adhyaya 29
How it unfolds
- Where it opens
Mahātapā, in a didactic cosmological register, addresses a king and explains an early-creation problem faced by Brahmā: how the newly created beings will be spatially accommodated and stabilized within the brahmāṇḍa.
- Central event
From Brahmā’s ears arise ten radiant maiden-deities identified with the directions (diśāḥ), including the four cardinal directions, the vertical pair (ūrdhvā/adhara), and four additional direction-maidens; they request proper residence and worthy husbands. Brahmā responds by assigning them abodes within the cosmic egg and instituting the lokapāla system, arranging their marriages to the directional guardians (Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Dhanada/Kubera, Īśāna), while pairing ūrdhvā with Svayaṃ and adharā with Śeṣa.
- Climax resolution
Cosmic order is sealed through vivāha as an ordering mechanism: the diśā-kanyās are fixed in place and relationally bound to their guardians, converting undifferentiated space into governed, habitable directions; the narrative then pivots from cosmogony to praxis by declaring Daśamī their favored tithi and prescribing a simple purificatory observance centered on dadhyanna.
- Closing phalashruti
Hearing and observing the Daśamī-oriented practice—especially dadhyanna consumption with attentive śravaṇa—destroys sin (pāpa-kṣaya) and grants posthumous stability/standing (pratiṣṭhā) in Brahmaloka.
Geographical context
No terrestrial toponyms are specified; the setting is cosmographic: brahmāṇḍa (cosmic egg), diśaḥ (cardinal and vertical directions), and Brahmaloka (posthumous realm).
Ritual instructions
- Primary RitualDaśamī-vrata honoring the diśā-devīs/lokapāla-ordered cosmos, marked by dadhyanna (curd-rice) as purificatory food and supported by śravaṇa (attentive listening).
- Benefitpāpa-kṣaya (ethical purification), and after death, pratiṣṭhā (stable standing) in Brahmaloka for the attentive hearer/observer.
The narrative frame
- Mahātapā (as narrator/teacher within the chapter’s didactic frame)A king (unnamed in the provided summary) · Instructional, etiological, and cosmology-to-ritual (cosmogonic explanation culminating in vrata prescription).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (ordered-cosmic serenity) with a secondary Adbhuta (wonder at creation).
- Emotional ProgressionFrom creation-anxiety about accommodation → marvel at the emergence of radiant direction-maidens → reassurance through Brahmā’s administrative ordering and marriages → quiet confidence as cosmic structure becomes a human-accessible vrata on Daśamī.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific: the chapter’s practice is portable and can be observed at home or in any temple setting; pilgrimage is optional and symbolic (aligning oneself with the ordered directions).
- Related FestivalDaśamī observance (general tenth-tithi vrata; not tied here to a single named regional festival).
Frequently Asked Questions
The text links cosmic order (directional governance through lokapālas and personified diśās) with human ethical practice: attentive listening (śravaṇa) and observance on Daśamī, including prescribed food (dadhyanna), are presented as means for pāpa-kṣaya and attaining stable posthumous standing (pratiṣṭhā) in Brahmaloka.
The chapter specifies the lunar day Daśamī (the tenth tithi) as especially dear to the diśā-devīs and recommends dadhyanna consumption on that tithi as part of a suvrata-oriented observance.
Rather than naming landscapes, the narrative models ‘balance’ as spatial regulation: the diśās are assigned places within the brahmāṇḍa and paired with lokapālas, implying that ordered directions and governance stabilize the world’s habitation capacity—an abstract Purāṇic analogue to maintaining terrestrial equilibrium.
No royal dynasties are enumerated. The narrative references cosmological administrators and deities—Brahmā, Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Dhanada (Kubera), Īśāna, Śeṣa, and Svayaṃ—as the principal figures structuring space and ritual authority.
Ask anything about Adhyaya 29 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
