Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यातटसंस्थितम् । घटिकास्थानमिति च यत्र सिद्धः पुरा ऋषिः

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi hiraṇyātaṭasaṃsthitam | ghaṭikāsthānamiti ca yatra siddhaḥ purā ṛṣiḥ

Translation

ພຣະອີສະວະຣາກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໂອ ມະຫາເທວີ ຄວນໄປຍັງສະຖານທີ່ຢູ່ຕາມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຮິຣັນຍາ ທີ່ເອີ້ນວ່າ «ຆະຕິກາສະຖານ» ບ່ອນທີ່ລະສີໂບຮານເຄີຍບັນລຸສິດທິ.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्ययीभावार्थे क्रियाविशेषणम् (thereupon/then)

• गच्छेत्: one should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति (Vocative); एकवचन; कर्मधारय-समासः (महा + देवी)

• हिरण्यातटसंस्थितम्: situated on the Hiraṇya bank
• हिरण्यातटसंस्थितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य-तट-सम्-स्था (धातु √स्था) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd); एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘संस्थित’ = situated; तत्पुरुषसमासः (हिरण्यस्य तटे)

• घटिकास्थानम्: the place called Ghaṭikāsthāna
• घटिकास्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: घटिका-स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुषः (घटिकायाः स्थानम्)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशे (thus/so-called)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• सिद्धः: accomplished
• सिद्धः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) √सिध्/साध्—‘accomplished/perfected’

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषणम् (formerly)

• ऋषिः: a sage
• ऋषिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ghaṭikāsthāna (on Hiraṇyā-taṭa)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī

Visual Art Cues

Scene: Śiva directs Devī toward a quiet riverbank; a small ghat-like landing (ghaṭikā) appears, with an aura-marked spot where an ancient sage once achieved siddhi.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Hiraṇyā-taṭa
• Ghaṭikāsthāna
• Ṛṣi (unnamed)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as a dhārmic journey: visiting siddha-sthānas (places of realized sages) awakens faith and supports inner accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ghaṭikāsthāna, located on the Hiraṇyā bank, within the Prabhāsa sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general injunction to ‘go’ (gacchet) to the site as part of tīrtha-yātrā; no specific rite is detailed in this verse.