Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 96

Devanagari script

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् । येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्

Transliteration

atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam | kirātena kṛtaṃ vrataṃ ca paramādbhutam | yenaiva tāritaṃ viśvaṃ jagadetaccarācaram

Translation

ຢູ່ນີ້ເອງ ຂ້ອຍຈະເລົ່ານິທານໂບຮານອັນໜຶ່ງ: ວຣະຕະອັນນ່າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ກິຣາຕະໄດ້ປະຕິບັດ; ໂດຍວຣະຕະນັ້ນ ໂລກທັງໝົດນີ້—ທັງສິ່ງເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນ—ໄດ້ຮັບການຄ້ຳຈຸນ ແລະຖືກຊ່ວຍໃຫ້ພົ້ນ.

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: “here”)

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारणार्थक (emphatic particle: “indeed/just”)

• उदाहरन्ति: they cite; they narrate as an example
• उदाहरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-आ-√हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person); बहुवचन (plural)

• इमम्: this
• इमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative); एकवचन (singular)

• इतिहासम्: legend; historical tale
• इतिहासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इतिहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative); एकवचन

• पुरातनम्: ancient
• पुरातनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifying “इतिहासम्”)

• किरातेन: by a Kirāta (hunter/tribal)
• किरातेन: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: किरात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental); एकवचन

• कृतम्: done; performed
• कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; “व्रतम्” इति विशेषण

• व्रतम्: vow; observance
• व्रतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative); एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• परम: supremely; very
• परम: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifying “अद्भुतम्/व्रतम्”)

• अद्भुतम्: wonderful; marvelous
• अद्भुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifying “व्रतम्”)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental); एकवचन; सम्बन्धे (refers to “व्रतम्”)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphasis)

• तारितम्: was delivered; was saved
• तारितम्: Kriya (Result-state/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: √तॄ (धातु) + णिच्? (causative sense) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; “विश्वम्” इति विशेषण

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• जगत्: the world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; “विश्वम्” इत्यस्य अप्पोज़िशन (apposition)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifying “जगत्”)

• चराचरम्: moving and unmoving (all beings)
• चराचरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर + अचर (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: द्वन्द्व-समास (itaretara-dvandva); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifying “जगत्”)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), transitioning to a new exemplum for the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (sages)

Visual Art Cues

Scene: A narrator at Kedāra announces an ancient legend: a Kirāta’s wondrous vow that ‘saved’ the moving and unmoving world; backdrop of snow peaks, cedar forests, and a Śiva shrine with pilgrims listening.

Characters & Entities

• Kirāta
• Jagat (cara-acara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A properly undertaken vrata can become a cosmic instrument of welfare, illustrating the vast potency of dharmic observance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra (context), where exemplary vows and their fruits are narrated to magnify the sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vrata is introduced (not yet detailed): an extraordinary vow performed by a Kirāta will be explained.