Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

मृदुत्वं सेव्यमानास्तु सिंहशार्दूलकुंजराः । यथा यान्ति तथा प्राणो वश्यो भवति साधितः

Transliteration

mṛdutvaṃ sevyamānāstu siṃhaśārdūlakuṃjarāḥ | yathā yānti tathā prāṇo vaśyo bhavati sādhitaḥ

Translation

ເຫມືອນດັ່ງສິງ ເສືອ ແລະຊ້າງ ເມື່ອຖືກຝຶກແລະດູແລຢ່າງດີ ກໍກາຍເປັນອ່ອນໂຍນ; ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ປຣານ (prāṇa) ກໍກາຍເປັນສິ່ງທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ ເມື່ອຖືກຝຶກຝົນຢ່າງຖືກຕ້ອງ.

Word by Word

• मृदुत्वम्: gentleness, softness
• मृदुत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृदुत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सेव्यमानाः’ इत्यस्य कर्म

• सेव्यमानाः: being served/treated
• सेव्यमानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु) → सेव्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘being served/being attended’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• सिंह-शार्दूल-कुञ्जराः: lions, tigers, and elephants
• सिंह-शार्दूल-कुञ्जराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक) + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• यथा: just as
• यथा: Kriya-visheshana (Correlative/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as, just as)

• यान्ति: they go/come to be
• यान्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• तथा: so, likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Correlative/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तदनुरूप/प्रकारवाचक-अव्यय (so, in that way)

• प्राणः: breath, vital air
• प्राणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वश्यः: controllable, obedient
• वश्यः: Visheshana (Subject complement/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्राणः’ इति विशेषणम्

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• साधितः: disciplined, mastered
• साधितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साध् (धातु) → साधित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्राणः’ इति विशेषणम् (disciplined/controlled)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A yogin calmly seated while stylized lion, tiger, and elephant bow or sit peacefully nearby, symbolizing prāṇa subdued by practice; the breath shown as a controlled ribbon of air.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prāṇa can be mastered through steady training, just as even powerful animals become gentle under proper discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the verse uses a practical metaphor for yogic control.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied prescription is consistent practice and disciplined training of the breath (prāṇa-sādhana).