Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

Transliteration

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryataḥ | yāsau prāṇāṃtiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham

Translation

ຕຣິສນານັ້ນ ຜູ້ມີທິດທາງຜິດລະທິ້ງຍາກ ບໍ່ເຄີຍແກ່ ແລະເປັນໂລກທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມຕາຍ; ຜູ້ໃດລະທິ້ງຕຣິສນານັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ.

Word by Word

• या: which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• दुस्त्यजा: hard to give up
• दुस्त्यजा: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुस् + त्यज् (धातु) → त्याज्य (कृदन्त) / त्यज्य (भाव) → त्यजा (प्रातिपदिक-रूप)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; ‘दुष्-’ उपसर्गयुक्त, त्यज्-धातुजन्य, ‘hard to abandon’ (gerundive sense)

• दुर्मतिभिः: by the evil-minded
• दुर्मतिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दुर् + मति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (अथवा स्त्रीलिङ्ग-समूह), तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘evil-minded (persons)’

• या: which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• जीर्यते: decays, wears away
• जीर्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘decays/wanes’

• या: which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• सौ: that very (she)
• सौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सः/तद् (सर्वनाम) + उ (एन्क्लिटिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशवाचक-सर्वनाम (demonstrative), ‘that very’

• प्राणान्तिकः: life-ending, fatal
• प्राणान्तिकः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राण + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• रोगः: disease
• रोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• ताम्: that (her)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• तृष्णाम्: craving
• तृष्णाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ताम् इति सर्वनामस्य विशेष्य

• त्यजतः: (they two) abandon
• त्यजतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), द्विवचन; परस्मैपद; ‘(they two) abandon’

• सुखम्: happiness
• सुखम्: Karma (Result/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; अत्र फलरूपेण (result)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A healer-sage offers a ‘medicine’ labeled Tyāga/Santoṣa to a suffering figure bound by chains of desire; in the background, a Śaiva shrine and calm pilgrims symbolize the supportive tīrtha setting.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Craving behaves like a chronic, deadly illness; real happiness comes from renouncing it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the teaching is ethical and contemplative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is prescribed; the ‘practice’ is inner abandonment of craving.