Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

Devanagari script

पीलुगुल्मं प्रति गतं गोवत्सः प्रस्थितस्तदा । राजा तद्धरणाकांक्षो प्राविशद्गुल्ममादरात्

Transliteration

pīlugulmaṃ prati gataṃ govatsaḥ prasthitastadā | rājā taddharaṇākāṃkṣo prāviśadgulmamādarāt

Translation

ແລ້ວລູກງົວນັ້ນກໍເດີນໄປຫາພຸ່ມໄມ້ປີລູ (pīlu); ພະຣາຊາປາຖະໜາຈະຈັບມັນ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃນພຸ່ມນັ້ນດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນແລະຄວາມເຄົາລົບ

Word by Word

• पीलुगुल्मम्: the pīlu-thicket
• पीलुगुल्मम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पीलु-गुल्म (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; पीलोः गुल्मः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• प्रति: towards
• प्रति: Dik/Pratiyogi (Directional)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (preposition-like), अभिमुख्य/प्रत्यर्थक

• गतम्: gone
• गतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; गोवत्सम् (अध्याहृत) विशेषयति

• गोवत्सः: the calf
• गोवत्सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोवत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• प्रस्थितः: set out
• प्रस्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; 'set out' (विधेय)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तत्: that (it)
• तत्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; धरण (ग्रहण) इत्यस्य कर्मविशेषणम्

• धरण: seizing/capturing
• धरण: Prayojya (Object of desire)
• Type: Noun
• Root: धृ (धातु) + ल्युट् (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त-प्रातिपदिक (action noun), नपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदम्

• आकाङ्क्षः: desirous
• आकाङ्क्षः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-काṅ्क्ष् (धातु) + क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; 'desirous' (इच्छुक)

• प्राविशत्: entered
• प्राविशत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• गुल्मम्: the thicket
• गुल्मम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुल्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आदरात्: out of eagerness/respect
• आदरात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: आदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (हेतोः/Ablative of cause), एकवचन

Speaker

Sūta (narration)

Tirtha Mahatmya

Type: gupta-kshetra (implied)

Visual Art Cues

Scene: The calf darts toward a dense pīlu thicket; the king, intent on catching it, parts the branches and steps into the shrubbery with urgency.

Characters & Entities

• Balāhaka (king)
• Govatsa (calf)
• Pīlu-gulma (pīlu thicket)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The pursuit of an outward object becomes, in tīrtha-legends, the very path by which one is led into a sacred revelation.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Govatsa-tīrtha, whose discovery narrative continues through this forest-and-thicket episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse sets the scene immediately preceding the tīrtha’s deeper manifestation and significance.