Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 53

Devanagari script

दुर्देशे नीचसंबाधे कदाचिदपि मा वस । एकमेवाश्रितोपि त्वं शिवं त्रिभुवनेश्वरम्

Transliteration

durdeśe nīcasaṃbādhe kadācidapi mā vasa | ekamevāśritopi tvaṃ śivaṃ tribhuvaneśvaram

Translation

ຢ່າໄດ້ຢູ່ອາໄສແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຂະນະໃນແຜ່ນດິນຊົ່ວ ທີ່ແອອັດດ້ວຍຄົນຕໍ່າຊ້າ. ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າພຶ່ງພາພຣະອົງພຽງອົງດຽວ—ພຣະສິວະ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສາມໂລກ

Word by Word

• दुर्देशे: in a bad place
• दुर्देशे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दुर् (उपसर्ग) + देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः कर्मधारयः (दुर्देशः = दुष्टः देशः)

• नीचसंबाधे: in low/mean crowding
• नीचसंबाधे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नीच (प्रातिपदिक) + संबाध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (नीचेन संबाधः = नीचसंबाधः)

• कदाचित्: ever/at any time
• कदाचित्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• अपि: even/also
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव

• मा: do not
• मा: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक निपात (prohibitive particle)

• वस: dwell/live
• वस: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• एकम्: one (alone)
• एकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (शिवम्)

• एव: only
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• आश्रितः: having taken refuge
• आश्रितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘आश्रितः’ = having taken refuge

• अपि: even/also
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• त्रिभुवनेश्वरम्: Lord of the three worlds
• त्रिभुवनेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + भुवन (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिभुवनस्य ईश्वरः)

Speaker

Unspecified (didactic instruction; verse appears to continue a larger counsel)

Visual Art Cues

Scene: A traveler turns away from a crowded, grim settlement of quarrelsome people and walks toward a serene Śiva-liṅga beneath a clear sky, hands folded in surrender.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual refuge in Śiva is essential, yet one must also avoid degrading places and corrupt company.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha; the verse contrasts Śiva-oriented dwelling with “bad lands” lacking dharmic culture.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it prescribes dharmic residence and association alongside devotion to Śiva.