Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः

Transliteration

sa brahmalokaṃ prajagāma śabdo brahmāṇḍabhāṇḍaṃ pracacāla sarvam | kimetadityākulacetanāste vitrastarūpā ṛṣayo babhūvuḥ

Translation

ສຽງນັ້ນໄປຮອດພຣະພຣົມໂລກ ແລະພາຊະນະທັງໝົດແຫ່ງໄຂ່ຈັກກະວານກໍສັ່ນໄຫວ ຄິດວ່າ “ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?” ພວກລຶສີຈິດວຸ້ນວາຍ ແລະມີໃບໜ້າຫວາດກົວ

Word by Word

• सः: it/he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मलोकम्: Brahma-world
• ब्रह्मलोकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रजगाम: reached/went forth
• प्रजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शब्दः: the sound
• शब्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्माण्डभाण्डम्: the cosmic egg-vessel (universe)
• ब्रह्माण्डभाण्डम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड + भाण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रचचाल: shook/moved
• प्रचचाल: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + चल् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ब्रह्माण्डभाण्डम् इत्यस्य)

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-निपात (quotative particle)

• आकुलचेतनाः: confused in mind
• आकुलचेतनाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आकुल + चेतना (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ऋषयः)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वित्रस्तरूपाः: terrified in appearance
• वित्रस्तरूपाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + त्रस् (धातु) + रूप (प्रातिपदिक; वित्रस्त = कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ऋषयः)

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• बभूवुः: became
• बभूवुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā Khaṇḍa narrative field (cosmic validation of tirtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: A sonic wave travels upward to Brahmaloka; the cosmic egg appears as a vast vessel trembling; sages in Brahmaloka look at one another in alarm, faces pale and eyes widened.

Characters & Entities

• Brahmaloka
• Ṛṣis (sages)
• Brahmāṇḍa (cosmic egg)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the wisest are shaken by cosmic change; refuge in the Supreme steadies the mind when knowledge alone trembles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is named; the scene is set in Brahmaloka and cosmic space.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated.