शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms
ອຸປະມັນຍູສອນພຣະກຣິດສະນະວ່າ ມະເຫສະ/ພຣະສິວະ ເປັນປຣະມາດມັນ ຊຶ່ງແຜ່ຊຶມແລະຄ້ຳຈຸນຈັກກະວານທັງປວງ ທັງສິ່ງເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ຜ່ານມູຣຕິຂອງພຣະອົງ. ຈັກກະວານຖືກອະທິບາຍວ່າປະກອບຂຶ້ນແລະພັກພິງຢູ່ໃນ ອັດຖະມູຣຕິ ດັ່ງເມັດລູກປັດຮ້ອຍຢູ່ໃນເສັ້ນດ້າຍ. ຕໍ່ມາກ່າວເຖິງຕະນູປັນຈະພຣະຫມ—ອີສານ, ຕັດປຸຣຸສະ, ອະໂຄຣ, ວາມະເທວະ, ສັດໂຍຊາຕະ—ເປັນຜູ້ແຜ່ຊຶມຄວາມເປັນຈິງທັງມວນ ບໍ່ເຫຼືອສິ່ງໃດບໍ່ຖືກແຜ່ຊຶມ. ແຕ່ລະຮູບເປັນອະທິສຖາຕຣະ ຄຸ້ມຄອງດ້ານອົນໂຕໂລຊີແລະການຮູ້: ອີສານຄຸ້ມຄອງ kṣetrajña/bhoktṛ; ຕັດປຸຣຸສະຄຸ້ມຄອງ avyakta ແລະສິ່ງເພີດເພີນຕາມ guṇa; ອະໂຄຣຄຸ້ມຄອງ buddhi-tattva ພ້ອມ dharma ແລະອື່ນໆ; ວາມະເທວະຄຸ້ມຄອງ ahaṃkāra; ສັດໂຍຊາຕະຄຸ້ມຄອງ manas. ຍັງເຊື່ອມໂຍງກັບອິນທຣີຍະ ອະວະຍະວະ ວັດຖຸອາຣົມ ແລະທາດ (śrotra–vāk–śabda–vyoman; tvak–pāṇi–sparśa–vāyu; cakṣus–caraṇa–rūpa–agni; rasanā–pāyu–rasa–āpas; ghrāṇa–upastha–gandha–bhū). ທ້າຍສຸດຢືນຢັນກຽດສັກສີແລະຄວາມຄວນບູຊາຂອງມູຣຕິເຫຼົ່ານີ້ ເປັນເຫດປັດໃຈອັນດຽວຂອງຄວາມສຸກມົງຄຸນ (śreyas)។
Shlokas
Verse 1
तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् । तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव । शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः
ຈັກກະວານນີ້ຖືກປະກອບດ້ວຍປາງອົງແປດປະການຂອງພຣະເທວະເຫນືອເທວະ. ສັບພະສິ່ງທັງປວງດໍາລົງຢູ່ໃນພຣະອົງ ເຫມືອນກຸ່ມແກ້ວມະນີທີ່ຮ້ອຍຢູ່ໃນດ້າຍສາຍດຽວ. ພຣະອົງແມ່ນ Śarva, Bhava, Rudra, Ugra, Bhīma ແລະ Paśupati—ຈອມເຈົ້າແຫ່ງວິນຍານທີ່ຖືກຜູກມັດທັງປວງ.
Verse 3
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः । मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम् । अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः । तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते
ພຣະພຣະຫມາ, ພຣະວິສນຸ, ຣຸດຣະ, ມະເຫສານ ແລະ ສະດາຊິວະ—ເຫຼົ່ານີ້ພຶງຮູ້ວ່າເປັນປາງອົງປະກົດຂອງພຣະອົງ ທີ່ແຜ່ຊຶມຄຸ້ມຄອງຈັກກະວານນີ້ທັງມວນ. ຍັງມີຕນຸອີກຫ້າ ຮຽກຮວມວ່າ «ປັນຈະພຣະຫມັນ»; ດ້ວຍກາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີສິ່ງໃດໃນນີ້ທີ່ບໍ່ຖືກແຜ່ຊຶມ.
Verse 5
ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च । ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः । ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति
ອີຊານະ, ປຸຣຸສະ, ອະໂຆຣະ, ວາມະ, ແລະ ສັດໂຍຊາຕະ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີວ່າເປັນມູຣຕິທັງຫ້າອັນລືອຊາຂອງພຣະເຈົ້າ. ໃນນັ້ນ ມູຣຕິທີ່ເອີ້ນວ່າ ອີຊານະ ແມ່ນອັນດັບທຳອິດ ແລະສູງສຸດ; ມັນປົກຄອງເຫນືອ ກະເສດຣະຊະຍະ (kṣetrajña) ຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ ຜູ້ເປັນຜູ້ສຳຜັດໂດຍກົງພາຍໃນ ປຣະກຣິຕິ.
Verse 7
स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति । धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता
ໃນພຣະຜູ້ເປັນສະຖານຸ ຜູ້ປະຈັກຮູບ, ມູຣຕິທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕັດປຸຣຸສະ ປົກຄອງເຫນືອ ອະວະຍັກຕະ ອັນບໍ່ປາກົດ ຊຶ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງການສຳຜັດ ແລະເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງຄຸນະ. ແລະມູຣຕິທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະໂຆຣະ ອັນໄດ້ຮັບການບູຊາຢ່າງສູງ ປົກຄອງເຫນືອ ພຸດທິ-ຕັດຕະວະ ຂອງ ພິນາກິນ (ພຣະສິວະ) ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງແປດ ເລີ່ມຈາກ ທັມມະ.
Verse 9
वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः । अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः । मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते
ຜູ້ຮູ້ອາຄະມະກ່າວວ່າ ມູຣຕິຂອງພຣະມະຫາເທວ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວາມະເທວະ ປົກຄອງເຫນືອ ອະຫັງກາຣະ (ຄວາມເປັນ “ຂ້ອຍ”). ແລະບັນດາຜູ້ມີປັນຍາກໍປະກາດວ່າ ພຣະຊັມພູ ຜູ້ມີຣັດສະມີຫາທີ່ສຸດມິອາດວັດໄດ້ ໂດຍມູຣຕິຊື່ ສັດໂຍຊາຕະ ປົກຄອງເຫນືອ ມະນັສ (ໃຈ).
Verse 11
श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च । ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः । त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम् । पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः
ນັກປັນຍາຮູ້ວ່າ ນີ້ແມ່ນພາກ «ອີສາ» ແຫ່ງອຳນາດອັນສູງສຸດຂອງພຣະອີສະວະຣະ; ພາກນີ້ຄຸ້ມຄອງການໄດ້ຍິນ, ຄຳເວົ້າ, ສຽງ ແລະ ອາກາດ/ອາຄາສອັນແຜ່ຊຶມທົ່ວ. ແລະຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນຄຳສອນປຸຣານະ ຮູ້ວ່າ «ປຸຣຸສະ» ແມ່ນຮູບອົງຜູ້ປົກຄອງຂອງພຣະອົງ ທີ່ຄຸ້ມຄອງຜິວ, ມື, ການສຳຜັດ ແລະ ລົມຊີວິດ.
Verse 13
चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः । रसनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः
ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ຮູບທິບພະ (ມູຣຕິ) ຜູ້ເປັນອະທິສະຖາຕຣີ ຄຸ້ມຄອງຕາ ແລະ ຕີນ, ພ້ອມທັງຮູບພາບທີ່ເຫັນໄດ້ ແລະ ໄຟ ແມ່ນຮູບນາມ «ອະໂຄຣາ (Aghorā)». ແລະພວກເຂົາຮູ້ວ່າ ຮູບອຳນາດຂອງເທວີ ນາມ «ວາມະເທວີ (Vāmadevī)» ຄຸ້ມຄອງລີ້ນ ແລະ ອະວະຂັບຖ່າຍ, ພ້ອມທັງລົດຊາດ ແລະ ນ້ຳ—ດຳລົງຢູ່ໃນໜ້າທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 15
घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते । मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः
ເຂົາເຈົ້າປະກາດວ່າ ພຣະເທວີຜູ້ເປັນອິດສະຫຼາດ—ມູຣຕິທີ່ເອີ້ນວ່າ «ສັດໂຍຊາຕາ»—ປົກຄອງເຫນືອອິນທຣີຍະກິ່ນ, ອະວັຍະວະກຳເນີດ, ກິ່ນຫອມ, ແລະພື້ນດິນ. ມູຣຕິທັງຫ້າຂອງພຣະເຈົ້າຄວນໄດ້ຮັບການນະມັດສະການດ້ວຍຄວາມພາກພຽນໂດຍນິດ ຈາກມະນຸດຜູ້ປາຖະໜາຄວາມດີສູງສຸດ, ເພາະມັນເປັນເຫດອັນດຽວຂອງມົງຄຸນທີ່ແທ້ທັງປວງ.
Verse 17
ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः
ອີຊານະ—ມະຫາເທວະ—ມີມູຣຕິອັນໂດງດັງຢ່າງກວ້າງຂວາງ 8 ປະການ.
Verse 19
भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः । चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका । शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः
ດິນ, ນ້ຳ, ໄຟ, ລົມ, ອາກາດ, ຜູ້ຮູ້ໃນສະໜາມ (ເຈົ້າຮູ້ໃນກາຍ), ຕາເວັນ, ແລະ ຈັນທຣາ—ທັງໝົດນີ້ຖືກອະທິສະຖິດໂດຍພຣະມະເຫສະ ຜ່ານມູຣຕິ 8 ປະການ ເລີ່ມດ້ວຍ «ຊັຣວະ». ໂດຍພະລັງອັນຄ້ຳຈຸນສາກົນນັ້ນ, ຈັກກະວານທັງໝົດ—ທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ—ຖືກຊູງຮັບໄວ້. ຄຳພີສະຫຼຸບຢ່າງແນ່ນອນວ່າ ນີ້ແມ່ນມູຣຕິ «ຊາຣວີ» ຊຶ່ງມີນາມອີກວ່າ «ຊິວະ».
Verse 21
संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका । भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः । बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा । रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी
ນາງແມ່ນພະລັງງານຟື້ນຊີວິດໃຫ້ແກ່ສັບພະສິ່ງທັງປວງ ມີສະພາບເປັນນ້ຳ. ດັ່ງນັ້ນນາງຈຶ່ງຖືກສັນລະເສີນວ່າ «ພາວີ» ພະລັງງານຜຸດຜົນຮູບຂອງພຣະອາດຕະມະສູງສຸດ. ນາງແຜ່ຊຶມທົ່ວຈັກກະວານ ທັງນອກທັງໃນ ເປັນມງຄົງ ແລະເປັນປະກາຍແຫ່ງເຕຊະ. ນາງດຳລົງເປັນຣຸດຣາອັນບໍ່ເສື່ອມ—ຮາວດຣີ—ມີຮູບອັນນ່າຢ້ານກົວ.
Verse 23
स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम् । औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः । सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका । मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका
ນາງເຮັດໃຫ້ລົມຫາຍໃຈເຄື່ອນໄຫວ ຄ້ຳຈຸນມັນ ແລະນາງເອງກໍສັ່ນໄຫວເປັນການເຄື່ອນນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນບັນດາຜູ້ຮູ້ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ «ອາວກຣີ» ຮູບອັນດຸຮ້າຍຂອງອຸກຣາ ຜູ້ສ້າງ. ນາງປະທານທຸກພື້ນທີ່ ແຜ່ຊຶມທົ່ວທຸກສິ່ງ ແລະມີສະພາບເປັນຟ້າ. ນີ້ຍັງເປັນຮູບພີມະ—ເອີ້ນວ່າ «ພີມາ»—ຜູ້ແຍກທຳລາຍຝູງສັດທັງຫຼາຍ (ແລະພັນທະຂອງພວກເຂົາ).
Verse 25
सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी । मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी । दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया । ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति
ນາງເປັນອໍານາດຜູ້ປົກຄອງຢູ່ໃນອາດຕະທຸກດວງ ແລະເປັນຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນທຸກເຂດສັກສິດ. ຄວນຮູ້ວ່ານາງແມ່ນຮູບຂອງປະສຸປະຕິ ຜູ້ຕັດຂາດພັນທະຂອງປະສຸ. ໂດຍນາມ «ທິວາກະຣະ» ນາງສ່ອງສະຫວ່າງທົ່ວຈັກກະວານ; ແລະຮູບຂອງມະເຫສະວະຣະ ທີ່ເອີ້ນວ່າ «ອີສານ» ກໍແຜ່ກະຈາຍສະຫວ່າງໃນຟ້າ.
Verse 27
आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया । आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्
ຜູ້ທີ່ຫຼ້ຽງດູແລະເຮັດໃຫ້ຈັກກະວານທັງປວງເຈີຣິນ—ດວງຈັນຜູ້ຖືກະແສແສງດັ່ງອະມຣິຕ—ນັ້ນແມ່ນຮູບປະກົດຂອງມະຫາເທວະ ທີ່ເອີ້ນດ້ວຍນາມ «ມະຫາເທວະ» ເອງ. ນີ້ແມ່ນຮູບທີ 8 ຂອງພຣະສິວະ ພຣະອາດຕະສູງສຸດ, ເປັນອາດຕະຂອງພຣະອົງ. ດັ່ງນັ້ນ ທັງຮູບທີ່ແຜ່ຊາຍທົ່ວແລະຮູບທີ່ແຍກຈໍາກັດຂອງພຣະອົງ, ຈັກກະວານນີ້ທັງໝົດມີສະພາບເປັນພຣະສິວະ.
Verse 29
वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा । शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत् । सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा । सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः
ເຫມືອນກິ່ງກ້ານຂອງຕົ້ນໄມ້ເຈີຣິນໄດ້ເມື່ອລາດນ້ໍາທີ່ຮາກ, ດັ່ງນັ້ນໂລກທັງປວງ—ອັນເປັນກາຍປະກົດຂອງພຣະສິວະ—ກໍເຈີຣິນດ້ວຍການບູຊາພຣະສິວະ. ບັນດາຜູ້ຮູ້ກ່າວວ່າ ການອາຣາທະນາພຣະສິວະໃຫ້ອະໄພແກ່ທຸກຜູ້, ປະທານພຣະກະຣຸນາແກ່ທັງປວງ, ແລະເຮັດປະໂຫຍດທຸກປະການ.
Verse 31
यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः । देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः । अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः
ເຫມືອນພໍ່ຍິນດີເມື່ອໄດ້ຮັບຄວາມຮັກດ້ວຍໃຈຈາກລູກ ແລະຫຼານ ແລະອື່ນໆ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະສັງກະຣະກໍພໍໃຈເມື່ອມີຄວາມເມດຕາແລະຄວາມຮັກດີຕໍ່ສັດທັງປວງ. ຖ້າສັດຜູ້ມີກາຍໃດໜຶ່ງຖືກກົດຂີ່ ຫຼືຖືກຈໍາກັດຢ່າງບໍ່ຍຸດຕິທໍາ, ຄວາມຮ້າຍນັ້ນແທ້ໆແມ່ນເຮັດຕໍ່ພຣະອົງຜູ້ມີຮູບແປດ (Aṣṭamūrti) ເອງ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ.
Verse 33
अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम्
ຈົ່ງບູຊາພຣະສິວະ ຜູ້ສະຖິດຄອງແລະຄໍ້າຈຸນຈັກກະວານ ໂດຍເປັນອາດຕະແຫ່ງຮູບແປດ. ຈົ່ງນົບນ້ອມພຣະອົງດ້ວຍທັງດວງໃຈແລະທັງຊີວິດ, ເພາະຣຸດຣະ (Rudra) ແມ່ນເຫດສູງສຸດ ແລະເປັນປະຕິ (Pati) ອັນສຸດທ້າຍຢູ່ເບື້ອງຫຼັງທຸກສິ່ງ.
Frequently Asked Questions
No discrete narrative event dominates; the chapter is primarily a doctrinal instruction where Upamanyu teaches Kṛṣṇa Śiva’s cosmic pervasion and the structured scheme of His mūrtis (aṣṭamūrti and pañcabrahma).
They function as presiding principles (adhiṣṭhātṛs) over key tattvas of experience—kṣetrajña/bhoktṛ, avyakta, buddhi, ahaṃkāra, and manas—showing that cognition and embodiment are grounded in Śiva’s fivefold presence.
The chapter highlights Śiva’s aṣṭamūrti and especially the pañcabrahma (Īśāna, Tatpuruṣa, Aghora, Vāmadeva, Sadyojāta), applying them to systematic correspondences with sense faculties, organs, their objects, and elements (e.g., śrotra–śabda–vyoman; cakṣus–rūpa–agni; rasanā–rasa–āpas).