Rig Veda 4.5.13: Mandala 4, Sukta 5, Mantra 13

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni (context) with strong invocation of Uṣas and Sūrya as revelatory powers

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

का मर्यादा वयुना कद्ध वाममच्छा गमेम रघवो न वाजम् । कदा नो देवीरमृतस्य पत्नीः सूरो वर्णेन ततनन्नुषासः ॥

Transliteration

kā́ maryā́dā vayúnā kád dha vāmám ácchā gamema raghávo ná vā́jam | kadā́ no devī́r amṛ́tasya pátnīḥ sū́ro várṇena tatanann uṣā́saḥ ||

Translation

What boundary, what right discernment, what truly desirable good will bring us straight to it, swift as to plenitude of force? When for us shall the divine Dawns, spouses of Immortality, spread out their radiance by the Sun’s hue?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• का: what? which?
• का: Adhikaraṇa (प्रश्न-निर्देशः/विषय-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (प्रश्न-सर्वनाम)

• मर्यादा: boundary, limit, rule
• मर्यादा: Kartā (प्रश्नवाक्ये विषयः) / अथवा ‘किम्’ इत्यस्य विशेष्यः
• Type: Noun
• Root: मर्यादा (प्रातिपदिकम्)

• वयुना: means, devices, ordinances
• वयुना: Karma (गमेम इत्यस्य—‘कानि उपायानि/विधयः’ इति) / अथवा Adhikaraṇa (मार्ग-उपाय-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: वयुन (प्रातिपदिकम्)

• कद्ध: when? how?
• कद्ध: Adhikaraṇa (काल/प्रकार-प्रश्नः)
• Type: Indeclinable
• Root: कद् (प्रश्न-अव्ययम्; वैदिकम्)

• वामम्: good, desirable (goal/boon)
• वामम्: Karma (गमेम—‘वामम्’ = ‘कल्याणं/श्रेष्ठं स्थानम्/वस्तु’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिकम्)

• अच्छा: towards, straight to
• अच्छा: Adhikaraṇa (गति-दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (अव्ययम्/उपसर्गार्थम्)

• गमेम: may we go, may we reach
• गमेम: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातुः)

• रघवः: swift ones, quick (men)
• रघवः: Kartā (गमेम—‘we, the swift ones’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: रघु (प्रातिपदिकम्)

• न: like, as
• न: (उपमान-सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्ययम्)

• वाजम्: prize, strength, (victory-)booty
• वाजम्: Karma (गमेम—‘वाजम्’ इव लक्ष्यं)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिकम्)

• कदा: when?
• कदा: Adhikaraṇa (कालः)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (प्रश्न-अव्ययम्)

• नः: for us / of us
• नः: Sampradāna (हित-सम्बन्धः: ‘for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• देवीः: goddesses
• देवीः: Kartā (ततनन्—‘the goddesses’)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिकम्)

• अमृतस्य: of immortality, of nectar
• अमृतस्य: Sambandha (पत्नीः—‘of immortality/nectar’)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिकम्)

• पत्नीः: wives (consorts)
• पत्नीः: Kartā (देवीः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशनः: ‘the wives’)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिकम्)

• सूरः: the Sun
• सूरः: Kartā (ततनन्—‘the Sun’)
• Type: Noun
• Root: सूर (प्रातिपदिकम्)

• वर्णेन: with colour, with radiance
• वर्णेन: Karaṇa (ततनन्—‘by/with (his) radiance/colour’)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिकम्)

• ततनन्: they stretched/spread
• ततनन्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तन् (धातुः)

• उषासः: the dawns
• उषासः: Karma/Viṣaya (ततनन्—‘the dawns (as what is spread/extended)’)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिकम्)