Rig Veda 1.34.4: Mandala 1, Sukta 34, Mantra 4

Sukta 1.34

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्रिर्वर्तिर्यातं त्रिरनुव्रते जने त्रिः सुप्राव्ये त्रेधेव शिक्षतम् । त्रिर्नान्द्यं वहतमश्विना युवं त्रिः पृक्षो अस्मे अक्षरेव पिन्वतम् ॥

Transliteration

trír vartír yātam trír ánu-vrate jané tríḥ supra-avyè tredhā́iva śíkṣatam | trír nā́ndyaṃ vahatam aśvinā yuváṃ tríḥ pṛ́kṣo asmè ákṣarāiva pinvatam ||

Translation

Thrice come by the turning-path, thrice among men who hold to the vow of the Truth; thrice in the well-protected field of action, teach as if in a threefold way. Thrice bring the gladness, O Aśvins, and thrice make the sustaining streams swell in us like an unfailing flow.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिस् (अव्यय) / त्रिः

• वर्तिः: a turn/round; a course (a circuit)
• वर्तिः: Kartā (यातम्-क्रियायाः कर्तृ-विशेषण/उपपद) अथवा क्रियाविशेषणार्थे ‘वर्तिः’ = ‘पर्यायः/आवर्तनम्’
• Type: Noun
• Root: वर्ति (प्रातिपदिक; ‘turn/round/course’) < √वृत्/√वर्त् (वर्तने)

• यातम्: go/come (you two), proceed
• यातम्: (मुख्य क्रिया) — संबोधितौ अश्विनौ कर्तारौ
• Type: Verb
• Root: √या (गत्यर्थे)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• अनुव्रते: in/according to the observance (following the vow)
• अनुव्रते: Adhikaraṇa (स्थित्यधिकरणम्: ‘अनुव्रते’ = ‘अनुव्रत-स्थिते/अनुव्रत-परिसरे’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अनुव्रत (प्रातिपदिक; ‘following the vow/observance’)

• जने: among the people; in mankind
• जने: Adhikaraṇa (लोक/जन-देशे) अथवा ‘among people’
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक; ‘people, race, mankind’)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• सुप्राव्ये: in good protection; in a well-aiding (state/place)
• सुप्राव्ये: Adhikaraṇa (यत्र/यस्मिन् ‘सुप्राव्ये’—‘in good protection/help’)
• Type: Adjective (used substantively/locative)
• Root: सु-प्राव्य (प्रातिपदिक; ‘well-protecting/very helpful’; from √अव्/√अव् ‘to protect’ with pra + avy(a) formation)

• त्रेधा: in three ways
• त्रेधा: Adverbial (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि (संख्या) → त्रेधा (विभक्त्यन्त-अव्यय)

• इव: as if; like
• इव: Adverbial (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• शिक्षतम्: learn/teach (you two); practice
• शिक्षतम्: (मुख्य क्रिया) — संबोधितौ अश्विनौ कर्तारौ
• Type: Verb
• Root: √शिक्ष् (शिक्षणे/अभ्यासे ‘to train, to teach, to learn’)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• नान्द्यम्: joy; delight
• नान्द्यम्: Karma (वहतम्-क्रियायाः कर्म)
• Type: Noun
• Root: नान्द्य (प्रातिपदिक; ‘joy, delight, festive gladness’)

• वहतम्: carry/bring (you two)
• वहतम्: (मुख्य क्रिया) — कर्तारौ अश्विनौ
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहने ‘to carry, convey’)

• अश्विना: O Aśvins (you two horsemen)
• अश्विना: Sambodhana (आह्वान)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक; ‘the Aśvins’)

• युवम्: you two
• युवम्: Kartā (वहतम्/पिन्वतम्-क्रिययोः कर्तृ)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि → त्रिः

• पृक्षः: nourishment; strengthening refreshment
• पृक्षः: Karma (पिन्वतम्-क्रियायाः कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृक्ष (प्रातिपदिक; ‘nourishment, refreshment, strengthening draught/food’)

• अस्मे: for us
• अस्मे: Sampradāna (दत्त्यर्थ: ‘for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अक्षर: like an imperishable (thing); like a syllable
• अक्षर: Upamāna (उपमान) / Adverbial comparison
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक; ‘imperishable; syllable/letter’)

• इव: like
• इव: Adverbial (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• पिन्वतम्: refresh/invigorate (you two)
• पिन्वतम्: (मुख्य क्रिया) — कर्तारौ अश्विनौ; कर्म ‘पृक्षः’
• Type: Verb
• Root: √पिव्/√पिन् (प्रीणने/पोषणे ‘to make swell, to refresh, to invigorate’)