Sarga 102
लक्ष्मण-प्राणरक्षा: (Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain)
युद्धकाण्ड
ສັກກະນີ້ເນັ້ນເຫດການວິກິດການຮັກສາໃນສະໜາມຮົບ ແລະຄວາມສະທ້ອນທາງຈິດທຳ. ພຣະຣາມເຫັນພຣະລັກສະມະນະຖືກສັກຕິ (ຫອກ) ຂອງຣາວະນະປັກແທງ ເລືອດໄຫຼນອງ; ຄວາມສະຫງົບຂອງພຣະອົງພັງທະລາຍເປັນຄວາມໂສກ ແລະພຣະອົງຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ ຊັຍຊະນະ ຊີວິດ ແລະເປົ້າໝາຍຂອງສົງຄາມຈະມີຄ່າອັນໃດ ຖ້າບໍ່ມີນ້ອງຊາຍ. ສຸເສນະປອບໃຈພຣະຣາມດ້ວຍການວິນິດໄສ: ໃບໜ້າພຣະລັກສະມະນະຍັງມີປະກາຍ ແລະຫົວໃຈກັບອະໄວຍະວະຍັງມີເຄື່ອນໄຫວແຫ່ງຊີວິດ; ຈຶ່ງໃຫ້ລະຄວາມຫມົດຫວັງ. ຈາກນັ້ນສຸເສນະສັ່ງໃຫ້ຫນຸມານໄປອໍສະທິ-ປະຣະວະຕະ (ພູສະໝຸນໄພ) ເພື່ອນຳມະຫາອໍສະທິ 4 ຊະນິດ: ສະວັນນະກະຣະນີ, ສາວັນຍະກະຣະນີ, ສັນຈີວະກະຣະນີ, ແລະ ສັນທານີ. ເມື່ອຫນຸມານຈຳແນກບໍ່ອອກ ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈຍົກຍອດພູທາງໃຕ້ທັງໝົດ ຖອນຂຶ້ນແລະຂົນມາດ້ວຍຄວາມໄວ. ສຸເສນະດຶງສະໝຸນໄພອອກ ບົດໃຫ້ລະອຽດ ແລ້ວໃຫ້ພຣະລັກສະມະນະທາງຮູດັງ; ພຣະລັກສະມະນະກໍລຸກຂຶ້ນ ພົ້ນຈາກອາວຸດທີ່ຝັງແລະຄວາມເຈັບປວດ. ຜູ້ນຳວານະຣະຍິນດີ, ພຣະຣາມກອດພຣະລັກສະມະນະດ້ວຍນ້ຳຕາ; ແຕ່ພຣະລັກສະມະນະເຕືອນໃຫ້ພຣະຣາມຮັກສາປະຕິຍານ ແລະສຳເລັດການທຳລາຍຣາວະນະ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມໂສກສ່ວນຕົວຢູ່ໃຕ້ທຳມະແຫ່ງການຮັກສາຄຳສັດ ແລະຄວາມຍຸດຕິທຳຕໍ່ສາທາລະນະ.
Shlokas
Verse 1
शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।।।
ເມື່ອພຣະຣາມເຫັນພຣະລັກສະມະນະຜູ້ກ້າຫານ ຖືກສັກຕິ (ຫອກ) ຂອງຣາວະນະຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງໃຫຍ່ຟັນຟາດໃນສະໜາມຮົບ ແລະຊຸ່ມໂຊກໄປດ້ວຍສາຍເລືອດ ພຣະອົງກໍຍັງຄົງກົດດັນສົງຄາມອັນດຸເດືອດຕໍ່ຣາວະນະຜູ້ໃຈຊົ່ວ ພ້ອມທັງປ່ອຍຝົນລູກສອນບໍ່ຂາດ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ສຸເສນະ.
Verse 2
शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।6.102.1।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।6.102.2।।
ເມື່ອພຣະຣາມເຫັນພຣະລັກສະມະນະຜູ້ກ້າໃນສະໜາມຮົບ ຖືກຫອກສັກຕິຂອງຣາວະນະຜູ້ມີກຳລັງຫນັກຫນ່ວງຟາດລົ້ມ ແລະຊຸ່ມຊ່ຳດ້ວຍກະແສເລືອດ ພຣະຣາມ—ຂະນະທີ່ຮົບພັນຢ່າງດຸເດືອດກັບຜູ້ໃຈຊົ່ວນັ້ນ ແລະຍັງປ່ອຍຝົນລູກສອນບໍ່ຂາດ—ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ສຸເສນະ។
Verse 3
एषरावणवीर्येणलक्ष्मणःपतितोभुविः ।सर्पवच्चेष्टतेवीरोभूमौशोकमुदिरीयन् ।।।।
ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຣາວະນະ ພຣະລັກສະມະນະຖືກຟາດລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ; ວີຣະບຸລຸດນັ້ນບິດກະດິ້ນຢູ່ເທິງດິນດຸດດັ່ງງູ ກໍ່ໃຫ້ຄວາມໂສກເສົ້າແຜ່ຂຶ້ນ.
Verse 4
शोणितार्द्रमिमंवीरंप्राणैःप्रियतरंमम ।पश्यतोममकाशक्तिर्योद्धुंपर्याकुलात्मनः ।।।।
ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເບິ່ງວີລະບຸລຸດຜູ້ນີ້ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງກວ່າຊີວິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຊຶ່ງຊຸ່ມໄປດ້ວຍເລືອດ ຈິດໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍວຸ້ນວາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະມີແຮງສູ້ຮົບໄດ້ແນວໃດ?
Verse 5
अ यं स समरश्लाघीभ्रातामेशुभलक्षणः ।यदिपञ्चत्वमापन्नःप्राणैर्मेकिंसुखेनवा ।।।।
ນ້ອງຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ນີ້ ຜູ້ມີຊື່ສຽງໃນການຮົບ ແລະມີລັກສະນະອັນເປັນມຸງຄຸນ ຖ້າຫາກລາວຕ້ອງເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍແລ້ວ ຊີວິດ ຫຼືຄວາມສຸກຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ?
Verse 6
लज्जतीवहिवीर्यंभ्रश्यतीवकराद्धनुः ।सायकाव्यवसीदन्तिदृष्टिर्भाष्पवशंगता ।।।।
ຄວາມກ້າຫານຂອງຂ້າພະເຈົ້າເບິ່ງຄືວ່າຈະຫົດຫາຍໄປດ້ວຍຄວາມລະອາຍ ຄັນທະນູເບິ່ງຄືວ່າຈະຫຼຸດຈາກມື ລູກສອນຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕົກລົງ ແລະສາຍຕາຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍມົວໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ.
Verse 7
अवसीदन्तिगात्राणिस्वप्नयानेनृणामिव ।चिन्तामेवर्ततेतीव्रामुमूर्षापि च जायते ।।।।
ແຂນຂາຂອງຂ້າພະເຈົ້າອ່ອນແຮງລົງ ຄືກັບວ່າຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນຄວາມຝັນ ຄວາມວິຕົກກັງວົນຢ່າງຮຸນແຮງເກີດຂຶ້ນພາຍໃນ ແລະແມ່ນແຕ່ຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະຕາຍກໍເກີດຂຶ້ນ.
Verse 8
भ्रातरंनिहतंदृष्टवारावणेनदुरात्मना ।विष्टनन्तंतुदुःखार्तंमर्मण्यभिहतंभृशम् ।।।।
ເມື່ອພຣະຣາມເຫັນອ້າຍນ້ອງຖືກຣາວະນະຜູ້ໃຈຊົ່ວຟັນລົ້ມ—ບາດເຈັບຫນັກທີ່ຈຸດສຳຄັນ ແລະບິດກິ້ງດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ—(ພຣະອົງຖືກຄວາມໂສກທ່ວມທັບ)។
Verse 9
राघवोभ्रातरंदृष्टवाप्रियंप्राणंबहिश्चरम् ।दुःखेनमहताविष्टोध्यानशोकपरायणः ।।।।
ຣາຆະວະເຫັນອ້າຍນ້ອງ—ຜູ້ຮັກຍິ່ງກວ່າຊີວິດ ປານດັ່ງຊີວິດຂອງພຣະອົງໄດ້ອອກໄປເຄື່ອນຢູ່ນອກກາຍ—ຈຶ່ງຖືກຄວາມໂສກອັນໃຫຍ່ຫຼວງກົດທັບ ແລະຈົ່ມຢູ່ໃນການຄິດຄຳນຶງອັນເສົ້າໝອງ។
Verse 10
परंविषादमापन्नोविललापाकुलेन्द्रियः ।भ्रातरंनिहतंदृष्टवालक्ष्मणंरणपांसुषु ।।।।
ເມື່ອພຣະຣາມເຫັນພຣະອະນຸຊາ ພຣະລັກສະມະນະ ຖືກຟາດລົງນອນຢູ່ທ່າມກາງຝຸ່ນທະນົມແຫ່ງສະໜາມຮົບ ພຣະອົງກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມໂສກເສົ້າອັນລຶກຊຶ້ງ ອິນທຣີຍະຫວັ່ນໄຫວ ແລະຄ່ຳຄວນອອກມາດ້ວຍສຽງດັງ.
Verse 11
विजयोऽपिहिमेशूर न प्रियायोपकल्पते ।अचक्षुर्विषयश्चन्द्रःकांप्रीतिंजनयिष्यति ।।।।
ໂອ ວິລະບຸລຸດ, ແມ່ນແຕ່ໄຊຊະນະກໍບໍ່ນຳຄວາມຍິນດີມາໃຫ້ຂ້າ. ດວງຈັນທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນຂອບເຂດສາຍຕາແລ້ວ ຈະກ່ອນໃຫ້ເກີດຄວາມປິຕິອັນໃດໄດ້?
Verse 12
किंमेयुद्धेनकिंप्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते ।यत्रायंनिहतश्शेतेरणमूर्धनिलक्ष्मणः ।।।।
ສົງຄາມນີ້ຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດແກ່ຂ້າ, ແລະຊີວິດນີ້ຈະມີຄ່າອັນໃດ? ເມື່ອພຣະລັກສະມະນະນອນຖືກຟັນລົງຢູ່ທີ່ຫົວໜ້າສົງຄາມ ການຮົບກໍບໍ່ມີເປົ້າໝາຍເຫຼືອອີກແລ້ວ.
Verse 13
यथैवमांवनंयान्तमनुयातिमहाद्युतिः ।अहमप्युपयास्यामितथैवैनंयमक्षयम् ।।।।
ເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ພຣະລັກສະມະນະຜູ້ສະຫວ່າງໄສຍິ່ງ ໄດ້ຕິດຕາມຂ້າເມື່ອຂ້າເຂົ້າປ່າ, ບັດນີ້ຂ້າກໍຈະຕິດຕາມທ່ານ—ໄປສູ່ຖິ່ນພຳນັກອັນບໍ່ສິ້ນສຸດຂອງພຣະຍະມະ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງຄວາມຕາຍ.
Verse 14
इष्टबन्धुजनोनित्यंमां स नित्यमनुव्रतः ।इमामवस्थांगमितोराक्षसैःकूटयोधिभिः ।।।।
ທ່ານຜູ້ຮັກແພງຍາດພີ່ນ້ອງອັນເປັນທີ່ຮັກຢູ່ເສມອ ແລະຕິດຕາມຂ້າດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ບໍ່ເຄີຍຂາດ—ກັບຖືກພວກຣາກສະສະຜູ້ຮົບດ້ວຍກົນລະຍຸດ ນຳໃຫ້ຕົກສູ່ສະພາບອັນນ່າສະພຶງກົວນີ້.
Verse 15
देशेदेशेकलत्राणिदेशेदेशे च बान्दवाः ।तंतुदेशं न पश्यामियत्रभ्रातासहोदरः ।।।।
ເມຍພົບໄດ້ໃນຫຼາຍແດນດິນ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງກໍພົບໄດ້ໃນຫຼາຍແດນດິນ; ແຕ່ຂ້າບໍ່ເຫັນແດນໃດທີ່ຈະພົບພີ່ນ້ອງແທ້ ຜູ້ເກີດຈາກມານດາດຽວກັນ ໄດ້ອີກເທື່ອ.
Verse 16
इत्येवंविलपन्तंतंशोकविह्वलितेद्रनियम् ।विवेष्टमानंकरुणमच्छवसन्तंपुनःपुनः ।।।।राममाश्वासयनवीरसुषेनोवाक्यमब्रवीत
ເມື່ອພຣະຣາມຄ່ຳຄວນດັ່ງນັ້ນ—ອິນທຣີຍທັງຫມົດຖືກໂສກຄອບງຳ ບິດບຽນດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ ແລະຖອນຫາຍໃຈລຶກໆຊ້ຳໆ—ສຸເສນະຜູ້ກ້າຫານຈຶ່ງປອບປະໂລມ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້។
Verse 17
किनुराज्येनदुर्धर्षलक्ष्मणेनविनामम ।कथंवक्ष्याम्यहंत्वम्बांसुमित्रांपुत्रवत्सलाम् ।।।।
“ບໍ່ມີພຣະລັກສະມະນະ—ຜູ້ຍາກຈະພ່າຍ—ແລ້ວ ຣາຊະອານາຈັກຈະມີຄ່າອັນໃດແກ່ຂ້າ? ແລະຂ້າຈະເວົ້າກັບແມ່ສຸມິຕຣາ ຜູ້ຮັກລູກດຸຈຊີວິດ ໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 18
न मृथोयंमहाबाहो लक्ष्मणोलक्षमिवर्धन: ।न चास्यविक्रतंवक्त्रानापिशस्वासं न निष्प्रभं ।।।।
ໂອ ພຣະຣາມຜູ້ມີແຂນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ເພີ່ມພູນສິຣິມົງຄຸນ—ພຣະລັກສະມະນະຍັງບໍ່ຕາຍ. ໃບໜ້າບໍ່ບິດເບືອນ ລົມຫາຍໃຈບໍ່ໄດ້ຂາດ ແລະຣັດສະມີກໍບໍ່ໄດ້ຈາງຫາຍ।
Verse 19
सुप्रभंसुप्रसन्नं च मुखमस्यनिरीक्ष्यताम् ।।।।पद्मपत्रतलौहस्तौसुप्रसन्ने च लोचने ।
ເບິ່ງເຖີດ—ໃບໜ້າຂອງທ່ານຜ່ອງໃສ ແລະສະຫງົບສະງົບ; ຝາມືທັງສອງດຸຈຜິວໃບບົວ; ແລະດວງຕາກໍສະຫງົບໃສເຊັ່ນກັນ।
Verse 20
ऐ वं न विद्यतेरूपंगतासूनांविशम्पते ।।।।माविषादंमृकृथावीरसप्राणोऽयमरिन्दम ।
ໂອ ພະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າໃນຫມູ່ມະນຸດ, ຮູບລັກສະນະແບບນີ້ບໍ່ພົບໃນຜູ້ທີ່ສິ້ນຊີວິດແລ້ວ. ຢ່າຈົ່ມໃນຄວາມໂສກເສົ້າເລີຍ ໂອ ວີຣະບຸລຸດ—ຜູ້ປາບສັດຕູນີ້ຍັງມີລົມຫາຍໃຈ ຍັງມີຊີວິດຢູ່
Verse 21
आ ख्यासतितुप्रसुप्तस्यस्रस्तगात्रस्यभूतले ।।।।सोच्छवासंहृदयंवीरकम्पमानंमुहुर्मुहुः ।
ແມ່ນແຕ່ລາວນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນຄືກັບຄົນຫຼັບ ອະວະຍະວະອ່ອນປອຍ ແຕ່ລົມຫາຍໃຈ ແລະ ຫົວໃຈຂອງວີຣະບຸລຸດທີ່ເຕັ້ນສັ່ນຊ້ຳໆ ກໍບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າຊີວິດຍັງຄົງຢູ່
Verse 22
एवमुक्त्वामहाप्राज्ञःसुषेणोराघवंवचः ।।।।समीपस्थमुवाचेदंहनूमन्तंमहाकपिम् ।
ເມື່ອມະຫາປັນຍາຊົນ ສຸເສນະ ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ຣາຆະວະແລ້ວ ຈຶ່ງຫັນໄປກ່າວກັບ ຫນຸມານ ວານອນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ຢືນຢູ່ໃກ້ໆ
Verse 23
सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।
ໂອ ຜູ້ມີໃຈອ່ອນໂຍນ, ຈົ່ງຮີບໄປຈາກນີ້ສູ່ພູເຂົາແຫ່ງສະຫມຸນໄພ—ພູອັນເປັນມງຄົນທີ່ຊາມພະວານເຄີຍກ່າວໄວ້ກ່ອນ. ຈົ່ງນຳສະຫມຸນໄພທີ່ເກີດຢູ່ຍອດດ້ານໃຕ້ມາ: ສະວັນນະກະຣະນີ, ສາວັນຍະກະຣະນີ, ສັນຊີວະກະຣະນີ, ແລະ ມະຫາສະຫມຸນໄພ ສັນທານີ—ເພື່ອໃຫ້ລັກສະມະນະ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ມີມະຫາອາດມາ ໄດ້ຟື້ນຄືນຊີວິດ
Verse 24
सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।6.102.23।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।6.102.24।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।6.102.25।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।
ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງແລ້ວ ຫນຸມານຜູ້ສະຫງ່າງາມກໍໄປຮອດພູເຂົາແຫ່ງສະຫມຸນໄພ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກບໍ່ຮູ້ຈັກມະຫາສະຫມຸນໄພເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນຄວາມກັງວົນ ແລະ ຄວາມຄິດຄຳນຶງ
Verse 25
सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।6.102.23।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।6.102.24।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।6.102.25।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।
ໂອ້ວີຣະບຸລຸດ ຈົ່ງນຳມາເຖິງສະໝຸນໄພທິບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ ສະວັນນະກະຣະນີ, ສາວັນຍະກະຣະນີ ພ້ອມທັງ ສັນຊີວະກະຣະນີ ແລະ ສັນທານີ ເພື່ອໃຫ້ພຣະລັກສະມະນະຜູ້ກ້າຫານ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຟື້ນຄືນຊີວິດອີກຄັ້ງ.
Verse 26
इत्येवमुक्तोहनुमान्गत्वाचौषथिपर्वतम् ।।।।चिन्तामभ्यगमछ्रचीमानजानं स्ता महौषधीः ।
ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງແລ້ວ ຫນຸມານຜູ້ສະຫງ່າງາມກໍໄປຮອດພູເຂົາແຫ່ງສະຫມຸນໄພ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກບໍ່ຮູ້ຈັກມະຫາສະຫມຸນໄພເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນຄວາມກັງວົນ ແລະ ຄວາມຄິດຄຳນຶງ
Verse 27
तस्यबुद्धि: समुत्पन्नामारुतेरमितौजसः ।।।।इदमेवगमिष्यामिगृहीत्वाशिखरंगिरेः ।
ແລ້ວຄວາມຕັ້ງໃຈອັນແນ່ວແນ່ກໍເກີດຂຶ້ນໃນມາຣຸຕິ ບຸດແຫ່ງພຣະວາຍຸ ຜູ້ມີພະລັງຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ວ່າ: “ຂ້າຈະໄປໃນບັດນີ້—ໂດຍຍົກເອົາຍອດພູນັ້ນໄປເອງ”.
Verse 28
अस्मिंस्तुशिखरेजातामोषधिंतांसुखावहाम् ।।।।प्रतर्केणावगच्छामिसुषेणोह्यवमब्रवीत् ।
ດ້ວຍການພິຈາລະນາຕາມເຫດຜົນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຮູ້ວ່າ ສະໝຸນໄພຮັກສາອັນນຳຄວາມບັນເທົານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຢູ່ເທິງຍອດນີ້ເອງ ເພາະສຸເສນະໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ.
Verse 29
अगृह्ययदिगच्छामिविशल्यकरणीमहम् ।।।।कालात्ययेनदोषःस्याद्वैक्लब्यं च महद्भवेत् ।
ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ນຳເອົາຢາສົມຸນໄພ “ວິຊາລະຍະກະຣະນີ” ໄປ ຄວາມຊ້າເນື່ອງຈາກເວລາຈະນຳມາຊຶ່ງໂທດ ແລະຄວາມສັບສົນອັນໃຫຍ່ຫຼວງຈະເກີດຂຶ້ນ.
Verse 30
इतिसञ्चिन्त्यहनूमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः ।।।।आसाद्यपर्वतश्रेष्ठंप्रक्रम्यगिरेश्शिरः ।फुल्लनानातरुगणंसमुत्पाट्यमहाबलः ।।।।गृहीत्वाहरिशार्दूलोहस्ताभ्यांसमतोलयत् ।
ເມື່ອຄິດດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຮະນູມານຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ ກໍໄປຢ່າງວ່ອງໄວ ເຖິງພູອັນປະເສີດທີ່ສຸດ; ເຂົ້າໃກ້ຍອດພູ ແລ້ວຖອນຍອດນັ້ນອອກທັງກ້ອນ ພ້ອມຫມູ່ໄມ້ນານາຊະນິດທີ່ກຳລັງບານດອກ; ແລ້ວ—ດຸຈເສືອໃນຫມູ່ວານອນ—ຍົກຂຶ້ນ ແລະປະຄອງໃຫ້ສົມດຸນດ້ວຍມືທັງສອງ.
Verse 31
इतिसञ्चिन्त्यहनूमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः ।।6.102.30।।आसाद्यपर्वतश्रेष्ठंप्रक्रम्यगिरेश्शिरः ।फुल्लनानातरुगणंसमुत्पाट्यमहाबलः ।।6.102.31।।गृहीत्वाहरिशार्दूलोहस्ताभ्यांसमतोलयत् ।
ຮະນູມານຈັບຍອດພູໄວ້ແລ້ວ ກໍກະໂດດພຸ່ງຂຶ້ນສູ່ຟ້າ—ດຸຈເມກດຳທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳ ລອຍສູງຂຶ້ນເທິງນະພາ.
Verse 32
सनीलमिवजीमूतंतोयपूर्णंनभस्तलात् ।।।।उत्पपातगृहीत्वातुहनूमान् शिखरंगिरेः ।
ຮະນູມານຈັບຍອດພູໄວ້ແລ້ວ ກໍກະໂດດພຸ່ງຂຶ້ນສູ່ຟ້າ—ດຸຈເມກດຳທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳ ລອຍສູງຂຶ້ນເທິງນະພາ.
Verse 33
समागम्यमहावेगःसंन्यस्यशिखरंगिरेः ।।।।विश्रम्यकिञ्चिद्धनुमान्सुषेणमिदमब्रवीत् ।
ເມື່ອມາຮອດດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ຮະນູມານກໍວາງຍອດພູນັ້ນລົງ; ພັກໄດ້ພຽງໜ້ອຍ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ ສຸເສນ.
Verse 34
ओषधीर्नावगच्छामिताअहंहरिपुङ्गव ।।।।तदिदंशिखरंकृत्स्नंगिरेस्तस्याहृतंमया ।
ໂອ ຜູ້ເປັນຍອດໃນຫມູ່ວານອນ, ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດຈຳແນກຢາສົມຸນໄພເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້; ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງນຳຍອດພູນັ້ນມາທັງໝົດນີ້.
Verse 35
एवंकथयमानंतुप्रशस्यपवनात्मजम् ।।।।सुषेणोवानरश्रेष्ठोजग्राहोत्पाट्यचौषधीः ।
ເມື່ອບຸດແຫ່ງພະວາຍຸ (ຫນຸມານ) ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ສຸເສນາ ຜູ້ເປັນຍອດໃນຫມູ່ວານອນ ໄດ້ສັນລະເສີນເຂົາ ແລ້ວຖອນອອກທັງຮາກເອົາສະຫມຸນໄພທີ່ຈໍາເປັນ ແລະນໍາໄປ
Verse 36
विस्मितास्तुबभूवुस्तेसर्वेवानरपुङ्गवाः ।।।।दृष्टवाहनूमतःकर्मसुरैरपिसुदुष्करम् ।
ເມື່ອເຫັນກິດຂອງຫນຸມານ ອັນຍາກຍິ່ງ ແມ່ນແຕ່ພວກເທວະດາກໍຍັງທໍາໄດ້ຍາກ ບັນດາຫົວໜ້າວານອນທັງປວງກໍພາກັນພິສົງອັດສະຈັນ
Verse 37
ततःसङ्क्षोदयित्वातामोषधिंवानरोत्तमः ।।।।लक्ष्मणस्यददौनस्तस्सुषेणस्सुमहाद्युतिः ।
ຕໍ່ມາ ສຸເສນາ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ແລະເປັນຍອດໃນຫມູ່ວານອນ ໄດ້ບົດສະຫມຸນໄພນັ້ນ ແລ້ວປ້ອນເຂົ້າໃນຮູດັງຂອງພຣະລັກສະມະນ
Verse 38
विशल्यस्ससमाघ्रायलक्ष्मणःपरवीरहा ।।।।विशल्योविरुजश्शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ।
ພຣະລັກສະມະນ ຜູ້ປະຫານວີລະຊົນຂອງສັດຕູ ເມື່ອສູດດົມມັນແລ້ວ ກໍພົ້ນຈາກອາວຸດທີ່ຝັງຕິດ ແລະພົ້ນຈາກຄວາມເຈັບປວດ ຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນຈາກພື້ນດິນໂດຍວ່ອງໄວ
Verse 39
तमुत्थितंतुहरयोभूतलात्प्रेक्ष्यलक्ष्मणम् ।।।।साधुसावधितिसुप्रीतालक्ष्मणंप्रत्यपूजयन् ।
ເມື່ອຝູງວານອນເຫັນພຣະລັກສະມະນະລຸກຂຶ້ນຈາກພື້ນດິນ ກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ຮ້ອງວ່າ “ສາທຸ! ສາທຸ!” ແລ້ວຖວາຍການນົບນ້ອມສັກກາລະແດ່ພຣະລັກສະມະນະດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ។
Verse 40
एह्येहीत्यब्रवीद्रामोलक्ष्मणंपरवीरहा ।।।।सस्वजेस्नेहगाढं च बाष्पपर्याकुलेक्षणः ।
ພຣະຣາມ ຜູ້ປະຫານວີຣະຊົນຂອງສັດຕູ ຕະໂກນເອີ້ນພຣະລັກສະມະນະວ່າ “ມາເຖີດ, ມາເຖີດ!” ແລ້ວດ້ວຍດວງຕາພຣ່າມົວໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ກໍກອດພຣະອົງແນ່ນຫນາດ້ວຍຄວາມຮັກອັນເລິກຊຶ້ງ។
Verse 41
ब्रवीच्छपरिष्वज्यसौमित्रिंराघवस्तदा ।।।।दिष्ट्यात्वांवीरपश्यामिमरणात्पुनरागतम् ।
ແລ້ວພຣະຣາຄະວະ ກອດພຣະເສົາມິຕຣີ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ໂຊກດີແທ້ ໂອ້ວີຣະບຸລຸດ, ຂ້າໄດ້ເຫັນເຈົ້າກັບຄືນມາຈາກຄວາມຕາຍອີກຄັ້ງ”។
Verse 42
न हिमेजीवितेनार्थस्सीतयाविजयनेवा ।।।।कोहिमेवदतेनार्धस्त्वयिपञ्चत्वमागते ।
“ສຳລັບຂ້າ ຊີວິດນີ້ຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍ—ແມ່ນແຕ່ນາງສີຕາ ຫຼືໄຊຊະນະກໍຕາມ—ຖ້າເຈົ້າຕົກສູ່ຄວາມຕາຍ; ແລ້ວຄຳເວົ້າໃດຂອງຂ້າຈະມີຄ່າອັນໃດ?”
Verse 43
इत्येवंवदतस्तस्यराघवस्यमहात्मनः ।।।।भिन्नश्शिथिलयावाचालक्ष्मणोवाक्यमब्रवीत् ।
ເມື່ອພຣະຣາຄະວະຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະລັກສະມະນະຜູ້ຖືກສະເທືອນໃຈດ້ວຍສຽງທີ່ອ່ອນແຮງແລະສັ່ນໄຫວນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຕອບກັບເປັນຖ້ອຍຄຳ។
Verse 44
तांप्रतिज्ञांप्रतिज्ञायपुरासत्यपराक्रम ।।।।लघुःकश्चिदिवासत्त्वोनैवंवक्तुमिहार्हसि ।
ໂອ ທ່ານຜູ້ມີຄວາມກ້າຫານຕັ້ງຢູ່ໃນສັດຈະ! ເມື່ອໄດ້ໃຫ້ຄຳປະຕິຍານໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ແລ້ວ ທ່ານບໍ່ຄວນເວົ້າແບບນີ້ໃນຕອນນີ້ ຄືກັບວ່າທ່ານເປັນຄົນຂີ້ຂາດທີ່ບໍ່ມີຈິດໃຈ.
Verse 45
न हिप्रतिज्ञांकुर्वन्तिवितथांसत्यवादिनः ।।।।लक्षणंहिमहत्त्वस्यप्रतिज्ञापरिपालनम् ।
ຜູ້ເວົ້າສັດຈະບໍ່ຕັ້ງປະຕິຍານໃຫ້ເປັນໂມຄະ; ການຮັກສາຄຳສັນຍານັ້ນແຫຼະແມ່ນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່।
Verse 46
नैराश्यमुपगन्तुं च नालंतेमत्कृतेऽनघ ।।।।वधेनरावणस्याद्यप्रतिज्ञामनुपालय ।
ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ເພາະເຮົາແລ້ວທ່ານຈະຕົກໃນຄວາມຫມົດຫວັງນັ້ນບໍ່ຄວນ; ມື້ນີ້ຈົ່ງສັງຫານຣາວະນະ ແລະຮັກສາປະຕິຍານຂອງທ່ານໃຫ້ສຳເລັດ।
Verse 47
नजीवन्यास्यतेशत्रुस्तवबाणपथंगतः ।।।।नर्दतस्तीक्षणदंष्ट्रस्यसिंहस्येवमहागजः ।
ສັດຕູໃດທີ່ເຂົ້າສູ່ເສັ້ນທາງແຫ່ງລູກສອນຂອງທ່ານ ຈະບໍ່ອາດຫຼົບພົ້ນຊີວິດ; ດັ່ງຊ້າງໃຫຍ່ບໍ່ອາດຢູ່ລອດເມື່ອຕົກຢູ່ໃນອຳນາດສິງຄຳຮ້ອງຜູ້ມີເຂົ້ວແຫຼມຄົມ।
Verse 48
अहंतुवधमिच्छामिशीघ्रमस्यदुरात्मनः ।।।।यावदस्तं न यात्येषकृतकर्मादिवाकरः ।
ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາເຫັນຄວາມຕາຍຂອງຜູ້ມີໃຈຊົ່ວນີ້ໃຫ້ໄວ ກ່ອນທີ່ທິວາກຣ—ພະອາທິດຜູ້ສຳເລັດພາລະກິດ—ຈະຕົກດິນລັບໄປ.
Verse 49
यदिवधमिच्छसिरावणस्यसङ्ख्येयदि च कृतांहितवेच्छसिप्रतिज्ञाम् ।यदितवराजसुताभिलाषआर्यकुरु च वचोममशीघ्रमद्यवीर ।।।।
ໂອ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ສູງສົ່ງ ຖ້າເຈົ້າປາດຖະນາໃຫ້ຣາວະນະຕາຍໃນສົງຄາມ ຖ້າເຈົ້າຢາກເຫັນປະຕິຍານອັນເປັນກຸສົນຂອງເຈົ້າສຳເລັດ ແລະຖ້າເຈົ້າໂຫຍຫາພະທິດາແຫ່ງພະຣາຊາ—ຈົ່ງເຮັດຕາມຄຳຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ໄວ ໃນມື້ນີ້ເທີດ.
Frequently Asked Questions
Rāma’s grief creates a dharma-crisis: whether personal despair can override a public vow and wartime duty. The sarga resolves it by restoring Lakṣmaṇa and reaffirming that righteous action requires steadiness and commitment to vowed justice.
The chapter teaches that promise-keeping (pratijñā-paripālana) is a defining mark of greatness, and that sorrow—however human—must be integrated into disciplined action guided by reason, counsel, and service.
The Auṣadhi-parvata (mountain of medicinal herbs) and its southern peak are foregrounded as a curative landmark, reflecting epic-era cultural memory of healing knowledge integrated into battlefield narratives.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.