Sarga 77
और्ध्वदैहिकक्रिया-शोकविलापः (Obsequies for Daśaratha and the Brothers’ Lament)
अयोध्याकाण्ड
ຫຼັງຈາກພະຣາຊາທະສະຣະຖະເສຍຊີວິດ ຄົບກຳນົດໄວ້ທຸກສິບມື້ ພະພຣະຕະ (Bharata) ໄດ້ປະກອບພິທີຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ. ໃນມື້ທີສິບສອງ ພະອົງຈັດພິທີ ສຣາດທະ (śrāddha) ອຸທິດແດ່ພະບິດາ ແລະຖວາຍທານແກ່ພຣາຫມັນຢ່າງຫຼາຍ—ຊັບສິນ ເຂົ້າຂອງກິນ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ແກ້ວມະນີ ຝູງສັດ ຄົນຮັບໃຊ້ ພາຫະນະ ແລະທີ່ຢູ່ອາໄສ—ເພື່ອໃຫ້ສົມກັບພຣະຣາຊະທຳໃນພິທີສົບ. ຕອນຮຸ່ງອາລຸນຂອງມື້ທີສິບສາມ ພະພຣະຕະໄປຍັງປ່າຊ້າເພື່ອຊຳລະຕໍ່. ເມື່ອເຫັນບ່ອນກອງໄຟທີ່ມີຮ່ອງຮອຍຂີ້ເທົ່າແລະກະດູກ ພະອົງກໍລົ້ມລົງ ແລະຄຳນຶງຮ້ອງໄຫ້ເຖິງການຈາກໄປຂອງພະບິດາ ຄວາມໂດດເດີ່ຍວຂອງນາງເກົາສະລະຍາ ແລະການຖືກເນລະເທດຂອງພະຣາມະ. ພະສັດຣຸຄະນະ (Śatrughna) ກໍສະຫຼົບໄປດ້ວຍຄວາມສະເທືອນໃຈ; ເມື່ອຟື້ນຂຶ້ນ ພະອົງຄຳນຶງວ່າ “ທະເລແຫ່ງຄວາມໂສກ” ເກີດຈາກມັນທະຣາ ແລະຖືກໄກເກຍີເຮັດໃຫ້ອັນຕະລາຍຍິ່ງຂຶ້ນ ໂດຍມີພອນທີ່ຂໍໄວ້ເປັນກຳລັງອັນບໍ່ອາດຂະບວນໄດ້. ຂ້າລາຊະບໍລິພານແລະອຳມາດຮີບເຂົ້າມາພະຍຸງພະອົງທັງສອງ. ພຣະວະສິດຖະ (Vasiṣṭha) ຕັກເຕືອນພະພຣະຕະວ່າມື້ທີສິບສາມມາຮອດແລ້ວ ແຕ່ພິທີທີ່ເຫຼືອຍັງຕ້ອງໃຫ້ສຳເລັດ ແລະສອນເຖິງຄວາມຫຼີກບໍ່ພົ້ນຂອງຄູ່ຕົກກັນ (ຫິວ/ຫິວນ້ຳ, ສຸກ/ທຸກ, ເກີດ/ຕາຍ). ສຸມັນຕະຣະກໍປອບໃຈພະສັດຣຸຄະນະດ້ວຍຄຳສອນເລື່ອງສັບພະສິ່ງເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ. ສຸດທ້າຍ ພີ່ນ້ອງທັງສອງລຸກຂຶ້ນທັງນ້ຳຕາແລະຄວາມເມື່ອຍລ້າ ແລະຖືກເຊີນໃຫ້ສຳເລັດໜ້າທີ່ພິທີສົບທີ່ຍັງເຫຼືອ ໃຫ້ກົງຕາມທາງແຫ່ງທຳມະ.
Shlokas
Verse 1
ततो दशाहेऽतिगते कृतशौचो नृपात्मजः।द्वादशेऽहनि सम्प्राप्ते श्राद्धकर्माण्यकारयत्।।।।
ຕໍ່ມາ ເມື່ອສິບມື້ຜ່ານໄປ ພຣະຣາຊະບຸດໄດ້ສຳເລັດພິທີຊຳລະ (ເຊົາຈະ) ແລ້ວ; ເມື່ອຮອດວັນທີສິບສອງ ຈຶ່ງໃຫ້ປະກອບພິທີ «ສຣາດທະ»
Verse 2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नं धनमन्नं च पुष्कलम्।वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च।।।।
ໃນພິທີສຣາດທະ ພະພາຣະຕະໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍ ທັງຮັດນະ ຊັບສິນ ເຂົ້າອາຫານອຸດົມສົມບູນ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມລ້ຳຄ່າ ແລະແກ້ວມະນີນານາປະເພດ
Verse 3
बास्तिकं बहु शुक्लं च गाश्चापि शतशस्तथा।दासीदासं च यानं च वेश्मानि सुमहान्ति च।।।।ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रो राज्ञस्तस्यौर्ध्वदैहिकम्।
ເພື່ອພິທີອູຣທະໄທຫິກະ (ພິທີຫຼັງມໍລະນະເພື່ອຄວາມສຸກໃນປະໂລກ) ຂອງພຣະຣາຊາ ພຣະຣາຊະບຸດໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣາຫມະນທັງຫຼາຍ ແບ້ຂາວຈຳນວນຫຼາຍ ງົວເປັນຮ້ອຍໆ ທາດຍິງທາດຊາຍ ພາຫະນະ ແລະເຮືອນໃຫຍ່ກວ້າງຂວາງ.
Verse 4
ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ त्रयोदशे।।।।विललाप महाबाहुर्भरत श्शोकमूर्छितः।शब्दापिहितकण्ठस्तु शोधनार्थमुपागतः।।।।चितामूले पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः।
ຕໍ່ມາ ໃນຍາມຮຸ່ງອອກແຫ່ງວັນທີສິບສາມ ພຣະພາຣະຕະຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ຖືກຄວາມໂສກກົດທັບຈົນເຫມືອນຈະຫມົດສະຕິ—ໄດ້ມາເພື່ອປະກອບພິທີຊຳລະມົນທິນ; ຄໍຖືກສະອື້ນອຸດຕັນ ແລະດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດຢ່າງຫນັກ ພຣະອົງໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ຢູ່ທີ່ໂຄນຈິຕາຂອງພຣະບິດາ.
Verse 5
ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ त्रयोदशे।।2.77.4।।विललाप महाबाहुर्भरत श्शोकमूर्छितः।शब्दापिहितकण्ठस्तु शोधनार्थमुपागतः।।2.77.5।।चितामूले पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः।
ຕໍ່ມາ ໃນຍາມຮຸ່ງອອກແຫ່ງວັນທີສິບສາມ ພຣະພາຣະຕະຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ—ໄດ້ມາເພື່ອປະກອບພິທີຊຳລະມົນທິນ; ຄໍຖືກບີບຮັດໂດຍສະອື້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມໂສກສະເທືອນໃຈ ພຣະອົງໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ຢູ່ທີ່ໂຄນຈິຕາຂອງພຣະບິດາ.
Verse 6
तात यस्मिन्निसृष्टोऽहं त्वया भ्रातरि राघवे।।।।तस्मिन्वनं प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तोऽस्म्यहं त्वया।
ຂ້າແຕ່ພຣະບິດາ ເມື່ອກ່ອນພຣະອົງໄດ້ມອບຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ແກ່ພຣະອ້າຍ ຣາຆະວະ; ບັດນີ້ເມື່ອພຣະອ້າຍຖືກສົ່ງເຂົ້າປ່າ ພຣະອົງກໍປະຖິ້ມຂ້າພະເຈົ້າໃນຄວາມວ່າງເປົ່າອັນໂດດດ່ຽວ
Verse 7
यस्या गतिरनाथायाः पुत्रः प्रवाजितो वनम्।तामम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप।।।।
ຂ້າແຕ່ພຣະບິດາ ໂອ້ພຣະຣາຊາ ພຣະອົງໄປໃສ ໂດຍປະຖິ້ມແມ່ເກົາສະລະຍາໃຫ້ໄຮ້ຜູ້ຄຸ້ມຄອງ—ຜູ້ທີ່ທີ່ພຶ່ງພຽງອັນດຽວຄືລູກຊາຍ ກໍຖືກຂັບເຂົ້າປ່າ
Verse 8
दृष्ट्वा भस्मारुणं तच्च दग्धास्थि स्थानमण्डलम्।।।।पितु श्शरीरनिर्वाणं निष्टनन्विषसाद सः।
ເມື່ອເຂົາເຫັນບ່ອນເປັນວົງກົມນັ້ນ ທີ່ແດງອອກດ້ວຍຂີ້ເຖົ່າ ແລະກະດູກທີ່ໄໝ້—ບ່ອນທີ່ພຣະວິນຍານແລະກາຍຂອງພຣະບິດາໄດ້ດັບສິ້ນ—ເຂົາກໍຮ້ອງໄຫ້ຄຳຄວນ ແລະຈົມລົງໃນຄວາມເສົ້າສິ້ນຫວັງ
Verse 9
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणीतले।।।।उत्थाप्यमानश्शक्रस्य यन्त्रध्वज इव च्युतः।
ເມື່ອເຫັນແລ້ວ ເຂົາຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງອ່ອນແອ ແລະລົ້ມລົງກັບພື້ນດິນ—ດັ່ງເສົາທຸງຂອງພຣະອິນທຣາ ທີ່ຫຼຸດເລື່ອນແລະພັງລົງ ແມ່ນແຕ່ກຳລັງຖືກຊູຂຶ້ນ
Verse 10
अभिपेतुस्ततस्सर्वे तस्यामात्याश्शुचिव्रतम्।।।।अन्तकाले निपतितं ययातिमृषयो यथा।
ແລ້ວອຳມາດທັງປວງກໍຮີບຮ້ອນເຂົ້າໄປຫາທ່ານຜູ້ມີພຣະວິນັຍອັນບໍລິສຸດນັ້ນ ຜູ້ລົ້ມລົງໃນຍາມສຸດທ້າຍ—ເຫມືອນດັ່ງພວກລະສີຮີບໄປຫາຍະຍາຕິ ເມື່ອທ່ານລົ້ມໃນວາລະສຸດທ້າຍ
Verse 11
शत्रुघ्न श्चापि भरतं दृष्ट्वा शोकम् परिप्लुतः।।।।विसंज्ञो न्यपतद्भूमौ भूमिपालमनुस्मरन्।
ສັດຣຸຄນະກໍເຊັ່ນກັນ ເມື່ອເຫັນພະພຣະຕະ ກໍຖືກຄວາມໂສກທ່ວມທົ່ນ; ລະລຶກເຖິງພະຣາຊາ ແລ້ວສິ້ນສະຕິ ລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ
Verse 12
उन्मत्त इव निश्चेता विललाप सुदुःखितः।।।।स्मृत्वा पितुर्गुणाङ्गानि तानि तानि तथा तथा।
ໃນຄວາມທຸກໂສກອັນຫນັກ ຈິດໃຈຫວັ່ນໄຫວປານຄົນຄຸ້ມຄັ່ງ; ລາວຄ່ຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ ລະລຶກເຖິງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງພະບິດາ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ
Verse 13
मन्थराप्रभवस्तीव्रः कैकेयीग्राहसङ्कुलः।।।।वरदानमयोऽक्षोभ्योऽमञ्जयच्छोकसागरः।
ທະເລແຫ່ງຄວາມໂສກອັນນ່າຢ້ານໄດ້ກົດທັບພວກເຮົາ—ເກີດຈາກມັນຖຣາ ມີໄກເກຍີເປັນດັ່ງຈະເລ້ຂວາງຂວາງ ມີຮູບເປັນພອນທີ່ປະທານແລ້ວຖອນຄືນບໍ່ໄດ້ ແລະຕັ້ງຢູ່ແນ່ນອນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍພະລັງອັນຮຸນແຮງ
Verse 14
सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया।।।।क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतो भवान्।
ຂ້າແຕ່ພະບິດາ ພະອົງເສດັດໄປໃສ ປະລະພະພຣະຕະ—ຜູ້ອ່ອນໂຍນແລະຍັງເຢົາວັຍ ຜູ້ທີ່ພະອົງເຄີຍຖະນຸຖະນອມຢູ່ເສມອ—ໃຫ້ຄ່ຳຄວນຢູ່ດັ່ງນີ້
Verse 15
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्वाभरणेषु च।।।।प्रवारयसि नस्सर्वान् तन्नः कोऽन्यः करिष्यति।
ບໍ່ແມ່ນພະອົງເຄີຍໃຫ້ພວກເຮົາທຸກຄົນເລືອກສັນເສມອດອກຫລື—ທັງອາຫານແລະເຄື່ອງດື່ມອັນປະນີດ ທັງເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບ? ບັດນີ້ໃຜອື່ນຈະເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາໄດ້
Verse 16
अवदारणकाले तु पृथिवी नावदीर्यते।।।।या विहीना त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना।
ໃນຍາມທີ່ຄວນຈະແຕກອອກ ແຜ່ນດິນກໍບໍ່ແຕກ—ແມ່ນວ່າມັນຂາດພຣະອົງ ພຣະຣາຊາຜູ້ຮູ້ທັນທຳ ແລະເປັນມະຫາອາດມາ
Verse 17
पितरि स्वर्गमापन्ने रामे चारण्यमाश्रिते।।।।किं मे जीवितसामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।
ເມື່ອພຣະບິດາໄດ້ເຖິງສະຫວັນ ແລະພຣະຣາມາໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະມີກຳລັງອັນໃດໃນການດຳລົງຊີວິດຕໍ່ໄປ? ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຂົ້າສູ່ໄຟອັນເຜົາຜານ
Verse 18
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्यामिक्ष्वाकुपालिताम्।।।।अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपोवनम्।
ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຂາດທັງພີ່ນ້ອງແລະພຣະບິດາ ອະໂຍທະຍາທີ່ເຄີຍຢູ່ໃຕ້ການປົກຄອງແຫ່ງວົງສາອິກສະວາກຸ ບັດນີ້ກໍວ່າງເປົ່າ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ເຂົ້າໄປ ແຕ່ຈະເຂົ້າສູ່ປ່າແຫ່ງຕະປະ
Verse 19
तयोर्विलपितं श्रुत्वा व्यसनं चान्ववेक्ष्य तत्।।।।भृशमार्ततरा भूयस्सर्वएवानुगामिनः।
ເມື່ອໄດ້ຍິນການຄ່ຳຄວນຂອງສອງພີ່ນ້ອງ ແລະໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງວິບັດນັ້ນ ຜູ້ຕິດຕາມທັງຫມົດກໍກັບມາເສົ້າໂສກຫນັກຂຶ້ນອີກຄັ້ງ
Verse 20
ततो विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्नभरतावुभौ।।।।धरण्यां संव्यवेष्टेतां भग्नशृङ्गाविवर्षभौ।
ຕໍ່ມາ ພຣະພະຣະຕະ ແລະ ພຣະສັດຕຣຸຄນ ທັງສອງຜູ້ເສົ້າໂສກແລະເມື່ອຍລ້າ ໄດ້ນອນບິດກາຍຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ດັ່ງງົວຜູ້ສອງຕົວທີ່ຂອງມັນຫັກ.
Verse 21
ततः प्रकृतिमान्वैद्यः पितुरेषां पुरोहितः।।।।वसिष्ठो भरतं वाक्यमुत्थाप्य तमुवाच ह।
ແລ້ວພຣະວະສິດຖະ ຜູ້ເປັນປຸໂຣຫິດຂອງພຣະບິດາ ເປັນບັນດິດຜູ້ສະຫງົບແລະຮູ້ແຈ້ງໃນເວທະ ໄດ້ຊ່ວຍພຣະພະຣະຕະໃຫ້ລຸກຂຶ້ນ ແລ້ວກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ພຣະອົງ.
Verse 22
त्रयोदशोऽयं दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो।।।।सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वं विलम्भसे।
ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ສູງສົ່ງ, ນີ້ແມ່ນວັນທີສິບສາມນັບແຕ່ພຣະບິດາຂອງພຣະອົງໄດ້ສິ້ນພຣະຊົນ; ໃນເວລາທີ່ກອງອັດຖິຍັງເຫຼືອຢູ່ ເຫດໃດພຣະອົງຈຶ່ງຍັງຊັກຊ້າຢູ່ນີ້?
Verse 23
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तान्यविशेषतः।।।।तेषु चापरिहार्येषु नैवं भवितुमर्हसि।
ໃນສັດທັງປວງໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນ ຄູ່ຕົກຕໍ່ກັນສາມປະການດຳເນີນຢູ່ເສມອ; ແລະເມື່ອສິ່ງນັ້ນຫຼີກລ້ຽງບໍ່ໄດ້ ພຣະອົງບໍ່ຄວນຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳເຊັ່ນນີ້.
Verse 24
सुमन्त्रश्चापि शत्रुघ्नमुत्थाप्याभिप्रसाद्य च।।।।श्रावयामास तत्त्वज्ञ स्सर्वभूतभवाभवम्।
ສຸມັນຕະຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໃນສັດຈະ ກໍໄດ້ຊ່ວຍພຣະສັດຕຣຸຄນໃຫ້ລຸກຂຶ້ນ ປອບໂຍນພຣະອົງ ແລ້ວໃຫ້ພຣະອົງສົດັບຄຳສອນວ່າດ້ວຍການເກີດຂຶ້ນແລະການດັບໄປຂອງສັດທັງປວງ.
Verse 25
उत्थितौ च नरव्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ।।।।वर्षातपपरिक्लिनौ पृथगिन्द्रध्वजाविव।
ເມື່ອທັງສອງຜູ້ເປັນດັ່ງເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດລຸກຂຶ້ນ ກໍປາກົດສະຫວ່າງໄສດ້ວຍກຽດສັກສີ; ແຕ່ຖືກແດດແລະຝົນກະທົບຈົນອ່ອນເພຍໝອງຄ້ຳ ດັ່ງທຸງໄຊຂອງພຣະອິນທຣາທີ່ຕັ້ງແຍກກັນ.
Verse 26
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्ताक्षौ दीनभाषिणौ।अमात्यास्त्वरयन्ति स्म तनयौ चापराः क्रियाः।।।।
ເມື່ອພຣະຣາຊະບຸດທັງສອງກຳລັງເຊັດນ້ຳຕາ—ດວງຕາແດງ ສຽງເວົ້າອ່ອນແອດ້ວຍຄວາມໂສກ—ບັນດາອຳມາດກໍເຮັ່ງໃຫ້ສຳເລັດພິທີສົບທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່.
Frequently Asked Questions
The sarga frames the tension between overwhelming personal grief and the necessity of completing prescribed funerary obligations: Bharata and Śatrughna must be raised from collapse to fulfill śrāddha and remaining rites for the deceased king.
Vasiṣṭha’s instruction emphasizes that unavoidable dualities condition embodied life, culminating in birth and death; therefore, sorrow must be acknowledged yet disciplined into dharmic action, while Sumantra reinforces the universality of arising and passing away.
The cremation ground and the foot of the funeral pyre serve as the central ritual landmark; culturally, the narrative highlights the ten-day mourning observance, purification, twelfth-day śrāddha, thirteenth-day rites, and dāna (gift-giving) to brāhmaṇas as part of royal funerary protocol.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.