Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 55

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

Devanagari script

पुत्रव्यसनजं दुःखं यदेतन्मम साम्प्रतम्।एवं त्वं पुत्रशोकेन राजन्कालं करिष्यसि।।।।

Transliteration

putra-vyasana-jaṃ duḥkhaṃ yad etan mama sāmpratam | evaṃ tvaṃ putra-śokena rājan kālaṃ kariṣyasi ||

Translation

ຄວາມທຸກໂສກຈາກການເສຍລູກທີ່ຂ້ານ້ອຍປະສົບຢູ່ໃນຂະນະນີ້ ຈະເປັນເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ທ່ານຈະຕ້ອງສິ້ນຊີວິດດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າເຖິງລູກ.

Word by Word

• पुत्रव्यसनजम्: born of the calamity (death) of a son
• पुत्रव्यसनजम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + व्यसन (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-प्राय बहुपदसमास: पुत्रस्य व्यसनात् जातम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective of दुःखम्

• दुःखम्: grief
• दुःखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (object implied: ‘this grief’)

• यत्: which
• यत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun agreeing with एतत् (correlative)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; correlative pronoun

• मम: my
• मम: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; genitive singular

• साम्प्रतम्: now
• साम्प्रतम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (now/at present)

• एवम्: in the same way
• एवम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक अव्यय

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• पुत्रशोकेन: by grief for (your) son
• पुत्रशोकेन: Hetu/Karana (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: पुत्रस्य शोकः; पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; instrumental of cause

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन

• कालम्: death (lit. time)
• कालम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; idiom ‘कालं कर्’ = to die

• करिष्यसि: you will meet/do (i.e., die)
• करिष्यसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्), मध्यमपुरुष, एकवचन; future 2nd sg

Context

'Just as I am now suffering from grief caused by my son's death, you, O king, shall die from the sorrow on account of (separation from) your son.

Characters & Entities

• Daśaratha
• ascetic (tāpasa)
• son (putra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse asserts moral causality: the suffering one causes returns in kind; dharma’s order manifests as proportional consequence.

What is the narrative situation?

The ascetic pronounces the specific curse: Daśaratha will die due to grief connected with his own son.

Which character virtue is emphasized?

The gravity of parental duty and attachment is underscored—showing how the bond with one’s child shapes both joy and ruin.