Valmiki Ramayana 2.56.25 — Ayodhya Kanda, Sarga 56, Shloka 25

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

Devanagari script

ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम्।त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्।।।।

Transliteration

aiṇeyaṃ śrapayasvaitac chālāṃ yakṣyāmahe vayam | tvara saumya muhūrto 'yaṃ dhruvaś ca divaso 'py ayam ||

Translation

ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ຈົ່ງປຸງເນື້ອກວາງດຳນີ້; ພວກເຮົາຈະປະກອບຍັດຍະບູຊາໃຫ້ແກ່ກະຕໍ້ນີ້. ຈົ່ງຮີບເຖີດ ໂອ ສົມິຕຣີ—ເວລານີ້ຖືກກຳນົດແນ່ນອນ ແລະວັນນີ້ກໍເປັນວັນທີ່ຈັດໄວ້ສຳລັບພິທີ.

Word by Word

• ऐणेयम्: venison (antelope meat)
• ऐणेयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: ऐणेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• श्रपयस्व: cook
• श्रपयस्व: Prayojaka (प्रयोजक/आदेश)
• Type: Verb
• Root: श्रप् (धातु)
• Form: लोट्; मध्यमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; णिच्-प्रयोगः (causative sense: have it cooked/cook)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• शालाम्: hut
• शालाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• यक्ष्यामहे: we shall worship
• यक्ष्यामहे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)
• Form: लृट्; उत्तमपुरुष; बहुवचन; आत्मनेपद

• वयम्: we
• वयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा; बहुवचन

• त्वर: hurry
• त्वर: Prayojaka (प्रयोजक/आदेश)
• Type: Verb
• Root: त्वर् (धातु)
• Form: लोट्; मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; ‘hasten’

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन

• मुहूर्तः: moment
• मुहूर्तः: Karta (कर्ता/विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘मुहूर्तः’ इत्यस्य विशेषणम्

• ध्रुवः: fixed/decisive
• ध्रुवः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘मुहूर्तः’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• दिवसः: day
• दिवसः: Karta (कर्ता/विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ/समुच्चय (also/even)

• अयम्: this
• अयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘दिवसः’ इत्यस्य विशेषणम्

Context

Cook this venison, O handsome one! We will offer it to the presiding deity of this hut. Hasten, the day and time are fixed (for the rites)

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• śālā (hut)
• muhūrta (ritual time)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes timely performance of duty: sacred acts are done with care for proper timing and procedure, reflecting reverence and self-control.

What is the narrative situation?

After the animal is procured, Rāma urges Lakṣmaṇa to cook the venison quickly so the scheduled offering for the hut can proceed.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s meticulousness in dharmic observance and Lakṣmaṇa’s service-minded cooperation.