Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 35, Shloka 11

सुमन्त्रस्य कैकेयी-निन्दा

Sumantra’s Reproof of Kaikeyi in the Royal Assembly

Devanagari script

न हि ते विषये कश्चिद् र्ब्राह्मणो वस्तुमर्हति। तादृशं त्वममर्यादमद्य कर्म चिकीर्षसि।।2.35.11।।

Transliteration

na hi te viṣaye kaścid brāhmaṇo vastum arhati | tādṛśaṃ tvam amaryādam adya karma cikīrṣasi ||2.35.11||

Translation

ແທ້ຈິງແລ້ວ ໃນອານາເຂດຂອງເຈົ້າ ບໍ່ມີພຣາຫມັນຜູ້ໃດສົມຄວນຢູ່ອາໄສ ເມື່ອມື້ນີ້ເຈົ້າຕັ້ງໃຈຈະກະທຳການອັນລ່ວງເກີນຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມປະພຶດອັນຄວນ

Word by Word

• नूनम्: surely
• नूनम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक अव्यय (certainly)

• सर्वे: all (of us)
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश विशेषण, अत्र ‘all (people)’

• गमिष्यामः: we will go
• गमिष्यामः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (future), उत्तम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• मार्गम्: path
• मार्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रामनिषेवितम्: trodden by Rama
• रामनिषेवितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: राम + नि + सेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) ‘निषेवित’; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रामेण निषेवितः)

• त्यक्ताया: of (you) abandoned
• त्यक्ताया: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: त्यक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, त्यज् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) ‘abandoned’ (referring to ‘you’)

• बान्धवैः: by relatives
• बान्धवैः: Kartr/Agent-in-passive (कर्ता/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वैः: all
• सर्वैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying बान्धवैः/ब्राह्मणैः/साधुभिः)

• ब्राह्मणैः: by brahmins
• ब्राह्मणैः: Kartr/Agent-in-passive (कर्ता/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• साधुभिः: by the virtuous
• साधुभिः: Kartr/Agent-in-passive (कर्ता/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: साधु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• सदा: always
• सदा: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (always)

• का: what (kind of)
• का: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)

• प्रीतिः: joy/pleasure
• प्रीतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राज्यलाभेन: by gaining the kingdom
• राज्यलाभेन: Hetu/Karana (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: राज्य + लाभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्यस्य लाभः)

• तव: for you/your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• देवि: O queen
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तादृशम्: such
• तादृशम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तादृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अमर्यादम्: improper
• अमर्यादम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + मर्यादा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; नञ्-पूर्वक

• कर्म: act
• कर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)

• चिकीर्षसि: you intend
• चिकीर्षसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; सन्-प्रत्यय (desiderative)

Context

Now by your act, you intend to transgress the bounds of tradition(code of conduct). No brahmin shall ever dwell in your country.

Characters & Entities

• Sumantra
• Kaikeyī
• brāhmaṇa (social-religious community)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Maryādā (normative restraint) is treated as the foundation of a righteous realm; violating it threatens the moral-spiritual fabric of society.

What is the narrative situation?

Sumantra warns Kaikeyī that her intended act is so improper that it would make the kingdom unfit for the presence of the righteous.

Which character virtue is emphasized?

Sumantra’s insistence on dharmic social responsibility—he links personal wrongdoing to public moral collapse.