Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । उवाच राक्षसो हर्षात्स्वां प्रियां चारुलोचनाम् ॥ ९१ ॥

evaṃ bruvāṇāṃ tāṃ bhartā rākṣasīmasitekṣaṇām | uvāca rākṣaso harṣātsvāṃ priyāṃ cārulocanām || 91 ||

ເມື່ອນາງເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ຜົວຂອງນາງ—ຣາກສະ—ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ໄດ້ເວົ້າກັບເມຍທີ່ຮັກຂອງຕົນ ຜູ້ເປັນຣາກສະສີຕາດຳ ແລະຕາງາມ।

एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner)
ब्रुवाणाम्speaking (thus)
ब्रुवाणाम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootब्रुवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ब्रू (धातु) + शानच्)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (ताम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्); शानच्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकर्तरि (speaking)
ताम्her
ताम्:
कर्म (object of उवाच—addressed)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भर्ताhusband
भर्ता:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
राक्षसीम्the rakshasi
राक्षसीम्:
कर्म (apposition to ताम्)
TypeNoun
Rootराक्षसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ताम् इत्यस्य समानाधिकरणम्
असित-ईक्षणाम्dark-eyed
असित-ईक्षणाम्:
विशेषण (राक्षसीम्—qualifier)
TypeAdjective
Rootअसित (प्रातिपदिक) + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (असितम् ईक्षणं यस्याः)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
राक्षसःthe demon
राक्षसः:
कर्ता (apposition to भर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भर्ता इत्यस्य समानाधिकरणम्
हर्षात्from joy
हर्षात्:
हेतु (Cause/कारण)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/पञ्चमी), एकवचनम्; कारणार्थे (out of joy)
स्वाम्his own
स्वाम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘प्रियाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्रियाम्beloved (woman)
प्रियाम्:
कर्म (addressed beloved)
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ताम् इत्यस्य पुनः समानाधिकरणम्
चारु-लोचनाम्beautiful-eyed
चारु-लोचनाम्:
विशेषण (प्रियाम्—qualifier)
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक) + लोचना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (चारूणि लोचनानि यस्याः)

Narrator (Purāṇic narrative voice)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: raudra

FAQs

It marks a narrative turn: the rākṣasa, pleased by his wife’s words, begins speaking—showing how speech and intention drive subsequent action and karmic consequence in Purāṇic storytelling.

Direct bhakti doctrine is not stated here; instead, the verse functions as narrative framing. In the broader Purāṇic method, such contrasts in character and motive prepare the listener to discern dharma and the superiority of sattvic devotion over impulsive, pleasure-driven choices.

No explicit Vedāṅga instruction appears in this verse; it primarily uses clear narrative Sanskrit (vyākaraṇa-based construction) to indicate speaker, addressee, and emotional tone (harṣa).