Shloka 49

Kārtika-Māhātmya

The Greatness of Kārtika

Devanagari script

तस्निन्हरि दिनं पुण्यं तथा वै भीष्मपंचकम् । प्रबोधिनीं नरः कृत्वा जागरेण समन्विताम् ॥ ४९ ॥

Transliteration

tasninhari dinaṃ puṇyaṃ tathā vai bhīṣmapaṃcakam | prabodhinīṃ naraḥ kṛtvā jāgareṇa samanvitām || 49 ||

Translation

ວັນທີ່ອຸທິດແດ່ພຣະຫະຣິນັ້ນເປັນວັນບຸນອັນບໍລິສຸດ; ແລະ ພິທີບີສະມະ-ປັນຈະກະ ກໍບໍລິສຸດເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອຊາຍໄດ້ປະກອບພິທີປຣະໂບທິນີ ແລ້ວ ຄວນຮັກສາການຕື່ນຢາມຄືນຄຽງຄູ່ກັບພິທີນັ້ນ.

Word by Word

• तस्मिन्: in that (time/month)
• तस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (पाठे ‘तस्निन्’ इति दृश्यते, अपेक्षितं ‘तस्मिन्’)

• हरि: O Hari
• हरि: सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (पाठे ‘हरि’ सम्भवतः सम्बोधन)

• दिनम्: a day
• दिनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुण्यम्: holy/meritorious
• पुण्यम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (दिनम्)

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): likewise/also

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/indeed)

• भीष्म-पञ्चकम्: the Bhīṣma-pañcaka (five-day vow)
• भीष्म-पञ्चकम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: भीष्म + पञ्चक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भीष्मस्य पञ्चकं—Bhīṣma’s five-day observance)

• प्रबोधिनीम्: Prabodhinī (observance/day)
• प्रबोधिनीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रबोधिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (प्रबोधिनी-एकादशी/रात्रि-व्रत-सम्बद्धा)

• नरः: a man
• नरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to implied main verb)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive): ‘having done/observed’

• जागरेण: by vigil (staying awake)
• जागरेण: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; साधन (by vigil/keeping awake)

• समन्विताम्: endowed/associated (with)
• समन्विताम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्-अनु-√इ, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (प्रबोधिनीम्)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: Bhīṣma-pañcaka; Prabodhinī-vrata (Prabodhinī rite)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Hari
• Vishnu
• Bhishma

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It declares Hari’s sacred day and the Bhīṣma-pañcaka as highly meritorious and prescribes Prabodhinī worship joined with night-long vigil, emphasizing devotion through disciplined observance.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed here as active worship—observing Prabodhinī (Hari’s awakening) and staying awake in remembrance—showing that loving devotion is strengthened by vrata and continuous mindful attention to Viṣṇu.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The practical takeaway is ritual discipline and calendrical observance (proper timing of vrata days like Prabodhinī/Ekādaśī and the Bhīṣmapañcaka), aligning practice with dharmic rules of worship and vrata-vidhi.