Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 1

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

सनंदन उवाच । मूर्द्धास्यबाहुहृत्क्रोडांतर्बस्तिव्यंजसोनखः । जानुजंघांघ्नियुगलं कालांगानि क्रियादयः ॥ १ ॥

Transliteration

sanaṃdana uvāca | mūrddhāsyabāhuhṛtkroḍāṃtarbastivyaṃjasonakhaḥ | jānujaṃghāṃghniyugalaṃ kālāṃgāni kriyādayaḥ || 1 ||

Translation

ສະນັນດະນະ ກ່າວວ່າ: ຫົວ, ປາກ, ແຂນ, ຫົວໃຈ, ຊ່ອງໃນແຫ່ງລໍາຕົວ, ກະເພາະປັດສະວະ, ເຄື່ອງໝາຍ ແລະ ເລັບ; ພ້ອມທັງ ຫົວເຂົ່າ, ແຂ້ງຂາ, ແລະ ຄູ່ຕີນ—ເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ “ອະວະ” ຂອງກາລະ (ເວລາ) ພ້ອມດ້ວຍ ກິຣິຍາ (ການກະທໍາ) ແລະອື່ນໆ ອັນເປັນຫຼັກການປະຕິບັດຂອງມັນ.

Word by Word

• सनन्दनः: Sanandana
• सनन्दनः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — proper noun

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन — said

• मूर्धा: head
• मूर्धा: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• अस्य: mouth/face
• अस्य: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• बाहुः: arm
• बाहुः: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• हृत्: heart
• हृत्: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• क्रोडः: lap/bosom
• क्रोडः: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: क्रोड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• अन्तः: within
• अन्तः: देशाधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/preposition) — ‘inside/within’

• बस्तिः: bladder
• बस्तिः: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: बस्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• व्यञ्जनम्: mark/indicator
• व्यञ्जनम्: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• ओजः: vigor
• ओजः: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• नखः: nail
• नखः: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: नख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• जानु: knee
• जानु: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• जङ्घा: shin/leg
• जङ्घा: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• अङ्घ्नि: foot
• अङ्घ्नि: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: अङ्घ्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• युगलम्: pair
• युगलम्: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: युगल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• काल-अङ्गानि: limbs/parts of Time
• काल-अङ्गानि: कर्ता/उद्देश्य (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषसमास (कालस्य अङ्गानि) — Nominative plural

• क्रिया-आदयः: actions and the like
• क्रिया-आदयः: विधेय/समुच्चय (Predicate/Enumeration)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (आदयः-शब्दः पुंलिङ्गरूपेण गणवाचक), प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (क्रिया आदि यस्य/येषां) — ‘actions etc.’

Speaker

Sanandana

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Sanandana
• Kala (Time)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Time (Kāla) as an all-pervading cosmic principle whose “limbs” correspond to embodied features, prompting contemplation that the body and its functions are governed by Time and thus not the true Self—supporting detachment in Moksha-dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By highlighting that even the body’s structure and activity fall under Kāla, the verse encourages surrender beyond bodily identity; such humility and dispassion become a foundation for steady Vishnu-bhakti (devotion grounded in the eternal rather than the time-bound).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse is primarily philosophical rather than a direct Vedāṅga instruction; however, it aligns with Vedic time-concepts used in Jyotiṣa (Vedic astrology/chronology) by treating Kāla as a governing framework for embodied life and action (kriyā).