Home›Markandeya Purana›Adhy. 9›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Adhyaya 9 — Vasiṣṭha and Viśvāmitra’s Mutual Curse: The Āḍi–Baka Battle and Brahmā’s Pacification

Sanskrit

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमोऽध्यायः ।

नवमोऽध्यायः

पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् ।

निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः ॥

Transliteration

iti śrī-mārkaṇḍeya-purāṇe hariścandropākhyānaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ | navamo 'dhyāyaḥ | pakṣiṇa ūcuḥ rājya-cyute hariścandre gate ca tridaśālayam | niścakrāma mahā-tejā jala-vāsāt purohitaḥ ||

Translation

ດັ່ງນີ້ ໃນສຣີ ມາຣກັນເດຍະ ປຸຣານະ ບົດທີ 8 ທີ່ເອີ້ນວ່າ «ນິທານຂອງຮະຣິສຈັນທຣະ» ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ ບົດທີ 9 ເລີ່ມຕົ້ນ. ນົກທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮະຣິສຈັນທຣະຕົກຈາກອານາຈັກ ແລະໄປຮອດທີ່ພໍ່ມະເທວະ, ປຸໂຣຫິດປະຈໍາຕະກູນຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງ ໄດ້ອອກມາຈາກທີ່ພັກອາໄສໃນນ້ໍາຂອງຕົນ.

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)
श्री-मार्कण्डेय-पुराणेin the venerable Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्री-मार्कण्डेय-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् मार्कण्डेयपुराणम्)
हरिश्चन्द्र-उपाख्यानम्the episode of Harishchandra
हरिश्चन्द्र-उपाख्यानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरिश्चन्द्र (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरिश्चन्द्रस्य उपाख्यानम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (as called/named)
अष्टमःeighth
अष्टमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नवमःninth
नवमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनवम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पक्षिणःthe birds
पक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
राज्य-च्युतेwhen (he) had fallen from the kingdom
राज्य-च्युते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootराज्य (प्रातिपदिक) + च्युत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्यात् च्युतः); विशेषणम् (qualifying हरिश्चन्द्रे)
हरिश्चन्द्रेin/when Harishchandra
हरिश्चन्द्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहरिश्चन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
गतेhaving gone
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
त्रिदश-आलयम्the abode of the gods (heaven)
त्रिदश-आलयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिदश (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् आलयम्)
निश्चक्रामwent out/departed
निश्चक्राम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-क्रम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
महातेजाःthe very radiant (one)
महातेजाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (महत्तेजो यस्य सः) विशेषणम् (qualifying पुरोहितः)
जल-वासात्from the water-dwelling (austerity in water)
जल-वासात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जले वासः); अपादान (source)
पुरोहितःthe priest
पुरोहितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speakers
Dharmapakṣīs (chapter-opening speech); colophon is editorial/traditional
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
Frame narrative continuityAftermath of Hariścandra episodeRole of the purohita (Vasiṣṭha context begins)

FAQs

The narrative shifts from the king’s ordeal to the priestly perspective, highlighting that dharma is sustained by multiple social pillars—kṣatra (royalty) and brāhma (priestly guidance).

Textual framing and carita continuation; the colophon is a structural marker rather than a pancalakṣaṇa component.

‘Water-dwelling’ suggests withdrawal and tapas-like containment; the priest emerging indicates re-entry of guiding wisdom after a period of dissolution or concealment.

←Previous Verse
Next Verse→