Shloka 40

Adhyaya 58 — The Kurma-Form of Narayana: Mapping Bharata through Nakshatras, Regions, and Planetary Afflictions

Sanskrit

धर्मबद्धास्तथालूका उरुकर्मस्थिताः जनाः ।

वामपादे जनाः पार्श्वे स्थिताः कूर्मस्य भागुरे ॥

Transliteration

dharmabaddhās tathālūkā urukarmasthitā janāḥ / vāmapāde janāḥ pārśve sthitāḥ kūrmasya bhāgure

Translation

ພວກ ທັມມະບັດທະ (Dharmabaddha), ອາລູກະ (Ālūka), ແລະຊາວທີ່ຕັ້ງຖິ່ນຖານໃນ ອຸຣຸກັມມະ (Urukarma)—ຊົນເຫຼົ່ານີ້ສະຖິດຢູ່ທີ່ຕີນຊ້າຍ ຂ້າງຝ່າຍ “ເຕົ່າ” ໃນສ່ວນ ພາກຸຣະ (Bhāgura).

Word by Word

• धर्मबद्धाः: bound by dharma
• धर्मबद्धाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + बद्ध (प्रातिपदिक; बद्ध = √बन्ध् (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चयार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अलूकाः: Alūkas (a group/people)
• अलूकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अलूक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• उरुकर्मस्थिताः: situated in great deeds/works
• उरुकर्मस्थिताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उरु + कर्म + स्थित (प्रातिपदिक; स्थित = √स्था (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• जनाः: people
• जनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• वामपादे: in the left foot
• वामपादे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• पार्श्वे: at/on the side
• पार्श्वे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative)

• स्थिताः: situated/placed
• स्थिताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (प्रातिपदिक; √स्था (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• कूर्मस्य: of the tortoise
• कूर्मस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• भागुरे: in Bhāgura (place/region)
• भागुरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भागुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative)

Speakers

• Frame not explicit in these verses (catalogue style within the Purāṇic narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmography
• Kūrma body-map
• Sacred geography

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Spatial orientation is moralized through naming (e.g., ‘Dharmabaddha’), suggesting that geography and reputation/character can be interlinked in Purāṇic imagination.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Sthāna (world arrangement using the Kūrma schema).

What is the esoteric significance?

Left/right body mapping can imply complementary cosmic currents; the ‘side/foot’ placement encodes relative proximity, liminality, and function within the sacred body of the land.