Shloka 24

Adhyaya 30 — Madālasā’s Instruction on Household Duties and Naimittika–Śrāddha Rites

Sanskrit

सर्वेषामेव वर्णानां बान्धवो नृपतिर्यतः ।

एतास्ते कथिता वत्स ! नित्यनैमित्तकास्तथा ॥

Transliteration

sarveṣām eva varṇānāṃ bāndhavo nṛpatir yataḥ | etās te kathitā vatsa! nityanaimittakās tathā ||

Translation

ເພາະພະມະຫາກະສັດແທ້ຈິງແລ້ວ ເປັນຍາດພີ່ນ້ອງຂອງວັນນະ (varṇa) ທັງປວງ. ດັ່ງນັ້ນ ລູກທີ່ຮັກ, ພິທີເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ເຈົ້າແລ້ວ ໃນຖານະໜ້າທີ່ນິດຕະ (nitya) ແລະ ໄນມິດຕິກ (naimittika) ຄື ໜ້າທີ່ປະຈຳ ແລະ ໜ້າທີ່ຕາມເຫດການ.

Word by Word

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: सम्बन्ध (Genitive/Relation)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन; वर्णानाम्-विशेषण

• एव: indeed
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• वर्णानाम्: of the social classes (varṇas)
• वर्णानाम्: सम्बन्ध (Genitive/Relation)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन

• बान्धवः: kinsman/guardian
• बान्धवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; बान्धवः इति विशेष्य-समनाधिकरण

• यतः: since/because
• यतः: हेतु (Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: हेतु-अव्यय (causal indeclinable: 'because/since')

• एताः: these (things)
• एताः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; (क्रियाः/विधयः) इति अनुक्त-विशेष्य

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (to you)

• कथिताः: have been told
• कथिताः: क्रिया (Predicative/Verbal)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; एताः इति सह समन्वय; कर्मणि-प्रयोगार्थः (said/told)

• वत्स: dear child
• वत्स: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• नित्य-नैमित्तकाः: regular and occasional (rites)
• नित्य-नैमित्तकाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक) + नैमित्तक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (नित्याश्च नैमित्तकाश्च) — qualifying एताः

• तथा: thus/also
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकार-अव्यय (adverb: 'thus/so/also')

Speakers

• Madālasā instructing (within Alarka-anuśāsana frame)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Rāja-dharma
• Social obligation
• Śrāddha classification

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Governance is framed as familial responsibility: the king’s role is protective and substitutive, ensuring dharmic continuity for all subjects, including ritual obligations that maintain social and ancestral order.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Not a direct pañcalakṣaṇa unit; it is prescriptive dharma instruction embedded in the Purāṇic narrative framework.

What is the esoteric significance?

The ‘king as kinsman’ points to an integral view of society: the individual’s ritual debt (ṛṇa) is upheld by the collective dharmic structure when private capacity is absent.