Shloka 46
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
कुरुनन्दन! उसे इस रूपमें देखकर कुबेर अत्यन्त कुपित हो उठे और शाप देते हुए बोले--'गुह्मको! इस पापी स्थूणाकर्णका यह स्त्रीत्व अब ऐसा ही बना रहे' ।।
tato 'bravīd yakṣapatir mahātmā | yasmād adās tv avamanyeh yakṣān | śikhaṇḍine lakṣaṇa pāpabuddhe strīlakṣaṇaṃ cāgrahīḥ pāpakarman ||
ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນຊົມຂອງກຸຣຸ! ເມື່ອກຸເບຣາເຫັນເຂົາໃນຮູບນັ້ນ ກໍໂກດກ້າຫນັກ ແລະກ່າວພ້ອມຄຳສາບແຊ່ງວ່າ: «ໂອ ກຸຫູກາ! ຄວາມເປັນຍິງນີ້ຂອງສະຖູນາກັນຜູ້ມີບາບ ຈົ່ງຢູ່ຢ່າງນີ້ຕໍ່ໄປ!» ແລ້ວມະຫາອົງເຈົ້າແຫ່ງຍັກສະກ່າວກັບຍັກສະນັ້ນວ່າ: «ເພາະເຈົ້າໄດ້ດູໝິ່ນຍັກສະທັງຫຼາຍ ແລະໃນທີ່ນີ້ໄດ້ມອບຄວາມເປັນຊາຍຂອງເຈົ້າໃຫ້ແກ່ ສິຂັນດິນ (Śikhaṇḍin) ແລະຮັບເອົາເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຍິງ—ໂອ ຜູ້ຄິດຊົ່ວ ແລະຜູ້ກະທຳຊົ່ວ! ເນື່ອງຈາກການກະທຳອັນບໍ່ສົມຄວນນີ້ ຕັ້ງແຕ່ມື້ນີ້ເຈົ້າຈະເປັນຍິງຕະຫຼອດ ແລະສິຂັນດິນຈະເປັນຊາຍຕະຫຼອດ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes ethical causality: contempt toward a community and an improper, socially disruptive exchange of identity-markers invites consequences. Authority (Kubera as yakṣapati) enforces order through a curse, showing that actions done in disregard of norms and respect can bind one to lasting results.
Kubera, angered by the Yakṣa’s act of giving his manhood to Śikhaṇḍin and taking on womanhood, declares a curse: the Yakṣa must remain female from that day, while Śikhaṇḍin will remain male. Bhīṣma recounts this as part of the backstory explaining Śikhaṇḍin’s role and form.