Adhyaya 25
स्त्री-विलापः — गान्धार्याः रणभूमिदर्शनं शापवचनं च (Battlefield Lament and Gāndhārī’s Curse)
Upa-parva: Strī-vilāpa (Lamentation of the Kuru Women) — Battlefield Survey and Gāndhārī’s Accusation
This chapter presents a two-part discourse. First, Gāndhārī, addressing Kṛṣṇa (Mādhava/Janārdana/Hṛṣīkeśa), surveys the battlefield and points out prominent fallen warriors and kings (e.g., Kāmboja, Kāliṅga, Jayatsena of Magadha, Bṛhadbala of Kosala, Drupada of Pāñcāla, Dhṛṣṭaketu of Cedi, and the Avanti brothers Vinda and Anuvinda). The narration emphasizes corporeal detail—weapon wounds, scattered ornaments, and the women’s lamentations—functioning as evidentiary testimony to the cost of strategic engagement. Second, Gāndhārī’s grief intensifies into anger: she questions why Kṛṣṇa, portrayed as capable and influential, allowed mutual destruction between Pāṇḍavas and Dhārtarāṣṭras. She then pronounces a curse that Kṛṣṇa will, in a specified time frame, lose his kin and meet an ignoble end, and that Yādava women will later grieve similarly. Kṛṣṇa responds with controlled acknowledgment, indicating the inevitability of the Yādavas’ internal collapse (mutual destruction), shifting the frame to daiva and the limits of external agency. The Pāṇḍavas react with distress, recognizing the gravity of the pronouncement.
Chapter Arc: रणभूमि में बिखरे शवों के बीच गान्धारी अपने पुत्रों और अन्य वीरों के मरे हुए शरीर देखती है; शोक का ज्वार उसे वाणी देता है और वह करुण विलाप आरम्भ करती है। → वह एक-एक करके वीरों के पतन का चित्र खींचती है—पत्नी द्वारा रक्तस्नात चन्दनचर्चित भुजाओं पर विलाप, युद्ध-वैभव का अब शून्य में बदल जाना, और द्रोण द्वारा द्रुपद-वध जैसे प्रसंगों को स्मरण कर कृष्ण से प्रश्न करती है कि यह विनाश क्यों और कैसे हुआ। → शोक क्रोध में बदलता है; गान्धारी श्रीकृष्ण को लक्ष्य कर यदुवंश-विनाश का शाप देती है—यह कहते हुए कि वृष्णिचक्र का संहार करने वाला उसके सिवा कोई नहीं होगा, और यादव परस्पर-कलह से नष्ट होंगे। → कृष्ण शाप को स्वीकार करते हैं—उसका प्रतिकार नहीं करते; पाण्डव यह सुनकर भीतर से भयभीत और जीवन के प्रति निराश हो उठते, क्योंकि धर्म-रक्षक कृष्ण पर भी नियति का विधान उतर आता है। → यदुवंश के भविष्य-विनाश की घोषणा के साथ कथा आगे के अनिवार्य परिणामों की ओर मुड़ती है—शाप कब और कैसे फलित होगा, यह आसन्न प्रश्न बनकर रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
अपन बक। है २ >> पञ्चविशो< ध्याय: अन्यान्य वीरोंको मरा हुआ देखकर गान्धारीका शोकातुर होकर विलाप करना और क्रोधपूर्वक श्रीकृष्णको यदुवंशविनाशविषयक शाप देना गान्धायुवाच काम्बोजं पश्य दुर्धर्ष काम्बोजास्तरणोचितम् । शयानमृषभस्कन्ध॑ हत॑ पांसुषु माधव
ຄັນທາຣີ ກ່າວວ່າ: «ມາທະວະ, ຈົ່ງເບິ່ງກະສັດກຳໂບຊະຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດນີ້—ຜູ້ຄວນນອນເທິງຜ້າປູນຸ່ມທີ່ຊາວກຳໂບຊະທໍາ—ບັດນີ້ກັບຖືກສັງຫານ ແລະນອນຢູ່ໃນຝຸ່ນ, ບ່າກວ້າງດັ່ງງົວຜູ້. ດັ່ງນີ້ຄວາມພິນາດຂອງສົງຄາມປາກົດແຈ້ງ: ຜູ້ຄວນໄດ້ຮັບກຽດແລະຄວາມສະບາຍ ກັບຖືກຫຼຸດລົງເປັນສົບໃນສະໜາມຮົບ, ແລະຄວາມໂສກຂອງແມ່ກໍກາຍເປັນຄໍາກ່າວໂທດ ແລະຄວາມໂກດທາງທໍາ. »
Verse 2
यस्य क्षतजसंदिग्धौ बाहू चन्दनभूषितौ । अवेक्ष्य करुणं भार्या विलपत्यतिदु:खिता,उसकी चन्दनचर्चित भुजाओंको रक्तमें सनी हुई देख उसकी पत्नी अत्यन्त दुःखी हो करुणाजनक विलाप कर रही है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນແຂນທັງສອງຂອງເຂົາ—ທີ່ເຄີຍທາດ້ວຍຈັນທະນາ—ບັດນີ້ກັບເປື້ອນເລືອດ, ພັນລະຍາຂອງເຂົາຜູ້ຖືກຄວາມໂສກຖ້ວມທົ່ວ ກໍຮ້ອງໄຫ້ຄໍາຄວນຢ່າງສະເທືອນໃຈ. ບົດນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄ່າແລະຄວາມສູນເສຍຂອງມະນຸດໃນສົງຄາມ: ຄວາມງາມແລະກຽດສັກສີຂອງຮ່າງກາຍທີ່ມີຊີວິດ ຖືກປ່ຽນຢ່າງກະທັນຫັນເປັນຮ່ອງຮອຍແຫ່ງຄວາມຮຸນແຮງ, ແລະຜູ້ຢູ່ຂ້າງຫຼັງກໍເຫຼືອແຕ່ການໄວ້ທຸກ.
Verse 3
इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू शुभतलाड्गुली । ययोर्विवरमापन्नां न रतिर्मा पुराजहात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແຂນທັງສອງນີ້ດັ່ງຄ້ອນເຫຼັກ, ມີຝາມືແລະນິ້ວມືອັນເປັນມົງຄຸນ. ເມື່ອຊ່ອງຫ່າງເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງມັນ, ຄວາມຊື່ນຊົມແລະຄວາມຮັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ເຄີຍຈາກໄປ ເຫມືອນທີ່ເຄີຍເປັນໃນກ່ອນ.»
Verse 4
हतबन्धुरनाथा च वेपन्ती मधुरस्वरा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກພາກພວກພີ່ນ້ອງຖືກຂ້າ ແລະບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ, ພຣະຣາຊິນີນັ້ນສັ່ນໄຫວ ແລະຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍສຽງຫວານທີ່ແຕກສະທ້ອນ. ໂອ ພຣະສີກຣິດສະນະ! ເມື່ອຄູ່ຊີວິດຂອງນາງຖືກສັງຫານ, ນາງກໍກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ. ແລະບັນດານາງຫຼວງ—ດັ່ງພວງມາລາດອກໄມ້ຫຼາກຊະນິດທີ່ຫ່ຽວພາຍໃຕ້ຄວາມຮ້ອນ—ຖືກແດດເຜົາຈົນເຫນື່ອຍລ້າ; ແຕ່ກໍຍັງບໍ່ແມ່ນວ່າສິຣີງາມ ແລະສະຫງ່າຣາຊະສົມບັດ ຈະລະທິ້ງຮ່າງກາຍຂອງນາງເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 5
आततपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स््रजाम् । क्लान्तानामपि नारीणां श्रीर्जहाति न वै तनू:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງພວງມາລາດອກໄມ້ຫຼາກຊະນິດທີ່ຫ່ຽວພາຍໃຕ້ຄວາມຮ້ອນ, ບັນດານາງທັງຫຼາຍຖືກແດດເຜົາ ແລະເຫນື່ອຍລ້າ; ແຕ່ເຖິງຈະເຫນື່ອຍ ຄວາມງາມແລະສິຣີຣາຊະສົມບັດກໍບໍ່ໄດ້ລະທິ້ງຮ່າງກາຍຂອງນາງເຫຼົ່ານັ້ນແທ້ໆ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມໂຫດຮ້າຍຫຼັງສົງຄາມ: ຄວາມເສຍໃຈແລະຄວາມທຸກທາງກາຍບໍ່ອາດລົບລ້າງກຽດສັກສີດັ່ງເດີມໄດ້, ແລະຜູ້ຢູ່ລອດ—ໂດຍສະເພາະນາງຫຼວງຜູ້ເປັນແມ່ໝ້າຍ—ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ ບໍ່ແມ່ນການເມີນເຉີຍ.
Verse 6
शयानमभित: शूरं कालिज्ुं मधुसूदन । पश्य दीप्ताड्भदयुगप्रतिनद्धमहाभुजम्,मधुसूदन! देखो, पास ही वह शूरवीर कलिंगराज सो रहा है, जिसकी दोनों विशाल भुजाओंमें चमकीले अंगद (बाजूबन्द) बँधे हुए हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະທຸສູດະນະ, ເບິ່ງເຖີດ—ໃກ້ໆນີ້ ກະສັດແຫ່ງກະລິງຄະ ຜູ້ກ້າຫານ ນອນພັກຢູ່; ແຂນໃຫຍ່ທັງສອງຂ້າງຂອງພຣະອົງ ປະດັບດ້ວຍກຳໄລແຂນສອງວົງທີ່ສ່ອງປະກາຍ»។
Verse 7
मागधानामधिपतिं जयत्सेनं जनार्दन | आवार्य सर्वतः पत्न्य: प्ररुदत्य: सुविह्दला:,जनार्दन! उधर मगधराज जयत्सेन पड़ा है, जिसे चारों ओरसे घेरकर उसकी पत्नियाँ अत्यन्त व्याकुल हो फूट-फ़ूटकर रो रही हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນາຣະດະນະ, ກະສັດ ຊະຍັດເສນະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະຄະທະ ນອນລົ້ມຢູ່. ບັນດາມະເຫສີຂອງພຣະອົງ ລ້ອມຮອບທຸກດ້ານ ດ້ວຍຄວາມທຸກລະທົມ ແລະຮ້ອງໄຫ້ດັງດ້ວຍຄວາມໂສກາ»។
Verse 8
आसामायतलनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दन । मन:श्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे,श्रीकृष्ण! मधुर स्वरवाली इन विशाललोचना रानियोंका मन और कानोंको मोह लेनेवाला आर्तनाद मेरे मनको मूर्च्छित-सा किये देता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນາຣະດະນະ, ສຽງຄ່ຳຄວນຂອງບັນດາມະເຫສີເຫຼົ່ານີ້—ຜູ້ມີດວງຕາກວ້າງ ແລະສຽງຫວານ—ຊ່າງຊັກພາທັງໃຈແລະຫູ; ມັນຄືຈະເຮັດໃຫ້ໃຈຂ້າພະເຈົ້າຫຼົງມົນ.»
Verse 9
प्रकीर्णवस्त्राभरणा रुदत्य: शोककर्शिता: । स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्य: शेरते भुवि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຍິງຊາວມະຄະທະ ນຸ່ງຜ້າແລະເຄື່ອງປະດັບກະຈັດກະຈາຍ ຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານ ຖືກໂສກາກັດກິນ. ເຖິງຈະເຄີຍນອນໃນຕຽງທີ່ປູຢ່າງງາມ ແລະບ່ອນນອນອັນສົມຄວນ ບັດນີ້ກໍກັບນອນຢູ່ເທິງດິນໂລດ.»
Verse 10
कोसलानामधिपतिं राजपुत्रं बृहदूबलम् । भर्तरें परिवार्यता: पृथक् प्ररुदिता: स्त्रिय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາຍິງທັງຫຼາຍ ໄດ້ມາຊຸມຮອບຜົວຂອງຕົນ—ພຣະອົງ ບຣິຫັດດູບະລະ, ພຣະຣາຊະບຸດ ແລະເຈົ້າແຫ່ງໂກສະລະ—ແລ້ວຮ້ອງໄຫ້, ແຕ່ລະຄົນແຍກອອກໃນຄວາມໂສກຂອງຕົນ.»
Verse 11
अपने पति कोसलनरेश राजकुमार बृहदबलको भी चारों ओरसे घेरकर उनकी रानियाँ अलग-अलग रो रही हैं ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາພຣະມະເຫສີຜູ້ໂສກເສົ້າໄດ້ລ້ອມຮອບພຣະອົງ ແລະດຶງລູກສອນທີ່ຝັງຢູ່ໃນອະວະຍະວະອອກຊ້ຳໆ—ລູກສອນທີ່ຖືກຂັບດັນໂດຍກຳລັງແຂນຂອງ ກາຣສນິ—ແຕ່ພວກນາງກໍສະລົບຊ້ຳໆອີກເທື່ອແລ້ວເທື່ອເລົ່າ.
Verse 12
आसां सर्वानिवद्यानामातपेन परिश्रमात् | प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव,माधव! इन सर्वांगसुन्दरी राजमहिलाओंके सुन्दर मुख धूप और परिश्रमके कारण मुरझाये हुए कमलोंके समान प्रतीत होते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ມາທະວະ, ໃບໜ້າຂອງນາງຫຼວງທັງຫຼາຍ—ຜູ້ບໍ່ມີຕຳນິໃດໆ—ບັດນີ້ດູຄືດອກບົວທີ່ຫ່ຽວລົງ ເນື່ອງຈາກແດດແຜດແລະຄວາມເມື່ອຍລ້າ.”
Verse 13
द्रोणेन निहता: शूरा: शेरते रुचिराज्भदा: । धृष्टद्युम्नसुता: सर्वे शिशवो हेममालिन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາລູກຊາຍນ້ອຍໆຜູ້ກ້າຫານຂອງ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ທີ່ຖືກ ໂດຣນະ ສັງຫານ ນອນນິ່ງຢູ່ນັ້ນໃນຄວາມຕາຍ—ຍັງປະດັບດ້ວຍກຳໄລແຂນອັນງາມ ແລະສວມພວງຄຳທອງຢູ່ຄໍ.
Verse 14
रथाग्न्यगारं चापार्चि:शरशक्तिगदेन्धनम् | द्रोणमासाद्य निर्दग्धा: शलभा इव पावकम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົ້າໄປຫາ ໂດຣນະ—ຜູ້ເຫມືອນຫ້ອງໄຟອັນລຸກໂຊນຂອງລົດຮົບ, ທີ່ແປວໄຟແມ່ນລູກສອນ ແລະຫອກກັບຄ້ອນຮົບເປັນເຊື້ອໄຟ—ພວກເຂົາຖືກເຜົາຜານຈົນມອດ ເຫມືອນແມງມອດບິນເຂົ້າໄປໃນໄຟ.
Verse 15
द्रोणाचार्य प्रचलित अग्निके समान थे, उनका रथ ही अग्निशाला था, धनुष ही उस अग्निकी लपट था, बाण, शक्ति और गदाएँ समिधाका काम दे रही थीं, धृष्टद्युम्नके पुत्र पतंगोंके समान उस द्रोणरूपी अग्निमें चलकर भस्म हो गये ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເຊັ່ນດຽວກັນ ວິລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຜູ້ປະດັບດ້ວຍກຳໄລແຂນອັນງາມ ບັດນີ້ນອນລົງຢ່າງນິ່ງງັນ. ພຣະອົງເຈົ້າແຫ່ງ ເກກະຍະ ທັງຫ້າພີ່ນ້ອງ ໄດ້ປະຈັນໜ້າ ໂດຣນະ ໂດຍກົງໃນສະໜາມຮົບ; ຖືກສັງຫານໂດຍມືຂອງອາຈານ ແລະບັດນີ້ນອນຢູ່ບໍ່ໄຫວ.”
Verse 16
तप्तकाञ्चनवर्माणस्तालध्वजरथव्रजा: । भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावका:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົານຸ່ງເກາະຄຳທີ່ຮ້ອນຜ່າວ ແລະສະຫວ່າງວາບ ເຄື່ອນໄປໃນຂະບວນລົດຮົບຫຼາຍຄັນ ທີ່ປັກທຸງຮູບຕົ້ນຕານ. ພວກເຂົາສ່ອງແສງປະດັບແຜ່ນດິນດ້ວຍລັດສະໝີຂອງຕົນ ດັ່ງໄຟທີ່ລຸກໂຊນເຕັມແຮງ»។
Verse 17
द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम् | महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເບິ່ງເຖີດ ໂອ ມາທະວະ—ດຣຸປະດະ ຖືກດໂຣນະ ຟັນລົງໃນກາງສົງຄາມ ດັ່ງຊ້າງໃຫຍ່ໃນປ່າ ຖືກສິງໂຕຜູ້ກ້າແຂງຂ້າລົງ»។
Verse 18
माधव! देखो, युद्धस्थलमें ट्रोणाचार्यने जिन्हें मार गिराया था, वे राजा द्रुपद सो रहे हैं, मानो किसी वनमें विशाल सिंहके द्वारा कोई महान् गजराज मारा गया हो ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມາທະວະ, ເບິ່ງເຖີດ—ໃນສະໜາມຮົບ ກະສັດດຣຸປະດະ ຜູ້ຖືກດໂຣນະຟັນລົງ ນອນນິ່ງດັ່ງຄົນຫຼັບ, ຄືຈອມຊ້າງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຖືກສິງໂຕໃຫຍ່ຂ້າໃນປ່າ. ແລະ ໂອ ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ, ຮົ່ມຂາວອັນບໍລິສຸດຂອງກະສັດແຫ່ງປານຈາລາ ສ່ອງສະຫວ່າງເທິງພຣະອົງ ດັ່ງດວງຈັນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ»។
Verse 19
एतास्तु द्रुपदं वृद्ध स्नुषा भार्याश्व दुःखिता: । दग्ध्वा गच्छन्ति पाउचाल्यं राजानमपसव्यतः,इन बूढ़े पांचालराज ट्रपदको इनकी दुःखी रानियाँ और पुत्रवधुएँ चितामें जलाकर इनकी प्रदक्षिणा करके जा रही हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາມະເຫສີ ແລະລູກສະໄພທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້ານີ້ ໄດ້ສົ່ງກະສັດດຣຸປະດະຜູ້ຊະລາເຂົ້າສູ່ໄຟປະພິທີສົບ; ແລ້ວພວກນາງຈຶ່ງເດີນວຽນຮອບກະສັດແຫ່ງປານຈາລາໃນທິດທາງກົງກັນຂ້າມ ແລະຈາກໄປ»។
Verse 20
धृष्टकेतुं महात्मानं चेदिपुड़वमड़ना: | द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतस:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາຍິງທັງຫຼາຍ ຈິດໃຈມືດມົນດ້ວຍຄວາມໂສກ ໄດ້ຫາບຫາມວິລະບຸລຸດ ທຣິດເກຕຸ—ຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ ແລະເປັນຜູ້ເດັ່ນໃນຫມູ່ຊາວເຈດີ—ຜູ້ຖືກດໂຣນະຂ້າ ເພື່ອເຮັດພິທີສຸດທ້າຍໃຫ້ແກ່ລາວ.
Verse 21
द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन । महेष्वासो हतः शेते नद्या हत इव द्रुम:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະທຸສູດະນະ, ໃນຄວາມປະທະອັນຮຸນແຮງ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ ໄດ້ທຳລາຍອາວຸດຂອງ ດໂຣນະ ແລ້ວບັດນີ້ນອນຕາຍ—ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືກກະແສນ້ຳແມ່ນ້ຳພັດລົ້ມ»។
Verse 22
एष चेदिपति: शूरो धृष्टकेतुर्महारथ: । शेते विनिहत:ः संख्ये हत्वा शत्रूनू सहस्रशः,यह चेदिराज शूरवीर महारथी धृष्टकेतु सहस्रों शत्रुओंको मारकर मारा गया और रणशय्यापर सदाके लिये सो गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນເຈົ້າແຫ່ງເຈດີ ຜູ້ກ້າຫານ ທຣິດເກຕຸ ມະຫາຣະຖະ; ຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ. ຫຼັງຈາກຟັນລົງສັດຕູເປັນພັນໆ ລາວກໍລົ້ມລົງ ແລະບັດນີ້ນອນຢູ່ເທິງຕຽງແຫ່ງສົງຄາມຕະຫຼອດໄປ»។
Verse 23
वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्या: पर्युपासिता: । चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम्,हृषीकेश! सेना और बन्धुओंसहित मारे गये इस चेदिराजको पक्षी चोंच मार रहे हैं और उसकी स्त्रियाँ उसे चारों ओरसे घेरकर बैठी हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອນົກທັງຫຼາຍຈິກກິນຮ່າງຂອງລາວ ເມຍຂອງລາວກໍນັ່ງລ້ອມຮອບ. ໂອ ຫຣິສີເກຊະ, ກະສັດແຫ່ງເຈດີນອນຕາຍ—ພ້ອມກອງທັບ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ—ໃນຂະນະທີ່ສະຕຣີຂອງລາວເຝົ້າຢູ່ດ້ວຍຄວາມໂສກ»។
Verse 24
दाशार्हपुत्र॒जं वीरं शयानं सत्यविक्रमम् | आरोप्याड्के रुदन्त्येताश्वेदिराजवराड़ना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດານາງຜູ້ສູງສົງຂອງກະສັດເຈດີ ຍົກວິລະຊົນ ບຸດແຫ່ງດາຊາຣຫະ ຜູ້ນອນລົ້ມ ແລະຜູ້ມີວິກຣະມະອັນແທ້ ຂຶ້ນວາງໄວ້ໃນຕັກ ແລ້ວຮ້ອງໄຫ້»។
Verse 25
दशाहईकुलकी कन्या (श्रुतश्रवा)-के पुत्र शिशुपालका यह सत्यपराक्रमी वीर पुत्र रणभूमिमें सो रहा है और इसे अंकमें लेकर ये चेदिराजकी सुन्दरी रानियाँ रो रही हैं ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຫຣິສີເກຊະ, ເບິ່ງເຖີດ—ບຸດຂອງນາງນີ້ ມີໃບໜ້າງາມ ແລະຕຸ້ມຫູອັນງາມ; ຖືກດໂຣນະສັງຫານໃນສົງຄາມ ຖືກລູກສອນທະລຸຫຼາຍແຫ່ງ»។
Verse 26
हृषीकेश! देखो तो सही, इस धृष्टकेतुके सुन्दर मुख और मनोहर कुण्डलोंवाले पुत्रको द्रोणाचार्यने समरांगणमें अपने बाणोंद्वारा मारकर उसके अनेक टुकड़े कर डाले हैं ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຫຣິສີເກສະ! ເບິ່ງເຖີດ—ໃນສະໜາມຮົບ ດໂຣນາຈາຣຍະ ໄດ້ຍິງດ້ວຍລູກສອນ ສັງຫານລູກຊາຍຂອງ ທຣິສຕະເກຕຸ ຜູ້ມີໃບໜ້າງາມ ແລະ ຕຸ້ມຫູອັນນ່າຊົມ ແລ້ວຜ່າຮ່າງເປັນຊິ້ນນ້ອຍຫຼາຍຊິ້ນ. ໂອ ມະທຸສູດະນະ! ແນ່ນອນ ແມ່ນຈົນບັດນີ້ ລາວກໍຍັງບໍ່ໄດ້ລະທິ້ງບິດາຜູ້ກ້າຫານ ຜູ້ຢືນຢູ່ກາງສົງຄາມ ຮ່ວມຮົບຕໍ່ຕ້ານສັດຕູ».
Verse 27
मधुसूदन! रणभूमिमें स्थित होकर शत्रुओंके साथ जूझनेवाले अपने पिताका साथ इसने कभी नहीं छोड़ा था, आज युद्धके बाद भी वह पिताको नहीं छोड़ सका है ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະທຸສູດະນະ! ໃນຂະນະທີ່ຢືນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ແລະ ຕໍ່ສູ້ກັບສັດຕູ ລາວບໍ່ເຄີຍແຍກຈາກບິດາເລີຍ; ແລະ ບັດນີ້ ຫຼັງສົງຄາມສິ້ນສຸດ ລາວກໍຍັງບໍ່ອາດລະຈາກບິດາໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ຫຼານຊາຍຂອງຂ້າ—ລັກສະມະນະ ຜູ້ສັງຫານວີຣະບຸລຸດຂອງສັດຕູ—ໄດ້ຕິດຕາມບິດາຂອງຕົນ ຄື ດຸຣະໂຢທະນະ».
Verse 28
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधव । हिमान्ते पुप्पितो शालौ मरुता गलिताविव
«ໂອ ມາທະວະ! ເບິ່ງເຖີດ—ວີຣະລາຊະບຸດທັງສອງແຫ່ງອະວັນຕີ ຄື ວິນດະ ແລະ ອະນຸວິນດະ ລົ້ມລົງນອນຢູ່ເທິງດິນ. ດັ່ງຕົ້ນສາລະທີ່ກຳລັງບານສອງຕົ້ນ ຖືກລົມແຮງໃນລະດູຮ້ອນພັດໃຫ້ລົ້ມລົງ»។
Verse 29
काज्चनाड्ुदवर्माणौ बाणखड््गधनुर्धरी । ऋषभप्रतिरूपाक्षौो शयानौ विमलखस्रजी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ວີຣະທັງສອງນັ້ນ ສວມເກາະຄຳ ຖືລູກສອນ ດາບ ແລະ ຄັນທະນູ; ມີດວງຕາໃຫຍ່ດັ່ງຕາງົວຜູ້ກ້າ; ແລະ ນອນຢູ່ດຸດດັ່ງຫຼັບ ພ້ອມພວງມາລາອັນບໍລິສຸດ»។
Verse 30
अवध्या: पाण्डवा: कृष्ण सर्व एव त्वया सह । ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद् वैकर्तनात् कृपात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຣິສນະ! ພານດະວະທັງໝົດ—ພ້ອມທັງເຈົ້າ—ເບິ່ງຄືຈະບໍ່ອາດຖືກຄວາມຕາຍເຂົ້າເຖິງ; ເພາະພວກເຂົາໄດ້ລອດຊີວິດຈາກ ດໂຣນາ ແລະ ພີສະມະ, ຈາກ ກັນນະ ບຸດແຫ່ງສາຣະທີ (ໄວກັຣຕະນະ), ແລະ ຈາກ ກຣິປະ.»
Verse 31
दुर्योधनाद् द्रोणसुतात् सैन्धवाच्च जयद्रथात् । सोमदत्ताद् विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मण:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: (ພວກປານດະວະໄດ້ຖືກປ່ອຍໃຫ້ລອດ) ຈາກ ດຸຣຍໂອທະນະ, ຈາກ ບຸດຂອງ ໂດຣນະ (ອັສວັດຖາມາ), ຈາກ ກະສັດແຫ່ງສິນທຸ ຈະຍະດຣະຖະ, ຈາກ ໂສມະດັດຕະ, ຈາກ ວິກັຣນະ, ແລະ ຈາກ ວີຣະບຸລຸດ ກຣິຕະວັຣມັນ. ຄວາມໝາຍຄື: ໂດຍການຄຸ້ມຄອງຂອງ ກຣິສນະ, ພວກປານດະວະປານດັ່ງ ‘ບໍ່ອາດຈະທຳລາຍໄດ້’—ຍັງລອດພົ້ນແມ່ນແຕ່ການຈົມຕີຂອງວີຣະບຸລຸດກອຣະວະຜູ້ເລືອກສັນເຫຼົ່ານັ້ນ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນທັງຄວາມດຸຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ແລະ ນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງການນຳພາອັນເທວະພາບທ່າມກາງຄວາມພິນາດ.
Verse 32
ये हन्यु: शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभा: । त इमे निहता: संख्ये पश्य कालस्य पर्ययम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ບຸລຸດດັ່ງງົວຜູ້ກ້າ ຜູ້ທີ່ດ້ວຍແຮງພຸ້ນຂອງອາວຸດ ອາດຈະສັງຫານໄດ້ແມ່ນແຕ່ເທວະ—ວີຣະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ບັດນີ້ຖືກຂ້າລົງໃນສະໜາມຮົບ. ຈົ່ງເບິ່ງການຜັນຜວນທີ່ເວລານຳມາ.”
Verse 33
नातिभारो<स्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्नन । यदिमे निहता: शूरा: क्षत्रियै: क्षत्रियर्षभा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ແນ່ນອນແລ້ວ ໂອ ມາທະວະ, ບໍ່ມີວຽກໃດໜັກເກີນໄປສຳລັບພຣະພິລິດ (ຊະຕາ). ເພາະວ່າ ວີຣະບຸລຸດດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນຫມູ່ກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ເຫຼົ່ານີ້ ຖືກສັງຫານໂດຍກະສັດນັກຮົບດ້ວຍກັນ.”
Verse 34
माधव! निश्चय ही दैवके लिये कोई भी कार्य अधिक कठिन नहीं है; क्योंकि उसने क्षत्रियोंद्वारा ही इन शूरवीर क्षत्रियशिरोमणियोंका संहार कर डाला है ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ກຣິສນະ, ບຸດຂອງຂ້າຜູ້ວ່ອງໄວ ແລະ ກ້າຫານ ຖືກສັງຫານໃນວັນນັ້ນເອງ—ໃນຄາວທີ່ເຈົ້າບໍ່ສຳເລັດຈຸດປະສົງ ແລະ ກັບໄປອຸປະປລັວຍະອີກຄັ້ງ. ການເຄື່ອນໄຫວຂອງເຫດການຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຊະຕາກຳນັ້ນຫຼີກບໍ່ພົ້ນ—ມັນນຳພາການພິນາດແມ່ນແຕ່ນັກຮົບຜູ້ເລືອກສັນ ໂດຍອາໄສມືຂອງກະສັດນັກຮົບເອງ.”
Verse 35
शान्तनोश्रैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च । तदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति,मुझे तो शान्तनुनन्दन भीष्म तथा ज्ञानी विदुरने उसी दिन कह दिया था “कि अब तुम अपने पुत्रोंपर स्नेह न करो”
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໃນວັນນັ້ນເອງ ພີສະມະ—ບຸດຂອງສານຕະນຸ—ແລະ ວິທຸຣະຜູ້ປັນຍາ ໄດ້ກ່າວກັບຂ້າຢ່າງຊັດເຈນວ່າ: ‘ຢ່າຍຶດຕິດດ້ວຍຄວາມຮັກຕໍ່ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າ.’”
Verse 36
कां गतिं तु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर । वह कहती है--'प्राणनाथ! सुन्दर हथेली और अंगुलियोंसे युक्त तथा परिघके समान मोटी ये वे ही दोनों भुजाएँ हैं
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຂາດທ່ານແລ້ວ ຈະໄປສູ່ທາງໃດ—ຈະພຶ່ງພາສິ່ງໃດ? ນິມິດທີ່ພວກເຂົາເຫັນນັ້ນ ບໍ່ອາດເປັນຄວາມເທັດໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ໃນໄມ່ຊ້າ ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າທັງໝົດ ຖືກໄຟແຫ່ງສົງຄາມເຜົາເປັນຂີ້ເຖົ່າ, ໂອ ຈະນາຣະດະນ!»
Verse 37
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा न्यपतद् भूमौ गान्धारी शोकमूर्च्छिता । दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सूज्य भारत
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຄານທາຣີ ຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ ແລະສະຫຼົບດ້ວຍຄວາມເສົ້າ ກໍລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ. ໂອ ພາຣະຕະ, ປັນຍາແຫ່ງການພິຈາລະນາຂອງນາງຖືກທຸກຂ໌ທຳລາຍ ແລະນາງປ່ອຍວາງຄວາມໝັ້ນຄົງໃນໃຈທັງປວງ»។
Verse 38
ततः कोपपरीताज्जी पुत्रशोकपरिप्लुता । जगाम शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया
ຕໍ່ມາ ຄານທາຣີຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳ ແລະຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກເພາະລູກ. ອິນຊີທັງຫຼາຍຂອງນາງກໍວຸ້ນວາຍ. ໃນຂະນະນັ້ນ ນາງໂທດຄວາມຜິດທັງໝົດໃຫ້ແກ່ ຊໍຣິ—ພຣະກຣິດສະນະ—ແຕ່ຜູ້ດຽວ.
Verse 39
गान्धायुवाच पाण्डवा धार्रराष्ट्राश्न दग्धा: कृष्ण परस्परम् । उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन
ຄານທາຣີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຣິດສະນະ! ໂອ ຈະນາຣະດະນ! ພານດະວະ ແລະລູກຊາຍຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕະ ໄດ້ຕໍ່ສູ້ກັນເອງ ແລະຖືກເຜົາເປັນຂີ້ເຖົ່າ. ເຈົ້າເຫັນພວກເຂົາກຳລັງພິນາດ ແຕ່ເຈົ້າກັບລະເລີຍເຂົາໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 40
शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले । उभयत्र समर्थन श्रुतवाक्येन चैव ह
«ໂອ ມະຫາບາຫຸ ມະທຸສູດະນ! ເຈົ້າເປັນຜູ້ມີອຳນາດ; ມີຂ້າຮັບໃຊ້ ແລະທະຫານຫຼາຍ; ຕັ້ງຢູ່ໃນພະລັງອັນກວ້າງໃຫຍ່. ເຈົ້າມີຄວາມສາມາດໃຫ້ທັງສອງຝ່າຍຍອມຮັບຄຳຂອງເຈົ້າ. ເຈົ້າໄດ້ຟັງ ແລະເຂົ້າໃຈຄຳສອນແຫ່ງເວດ, ຊາສະຕຣະ, ແລະຄຳຂອງຜູ້ຮູ້. ແຕ່ທັງໝົດນີ້ ເຈົ້າກັບລະເລີຍບໍ່ຫ້າມການພິນາດຂອງວົງກຸຣຸ ດ້ວຍໃຈຕົນເອງ, ຮູ້ຢູ່ແລ້ວແຕ່ຍອມໃຫ້ລາຊະວົງນີ້ຖືກທຳລາຍ. ນີ້ແມ່ນຄວາມຜິດອັນໜັກໃນເຈົ້າ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຮັບຜົນຂອງມັນ»។
Verse 41
इच्छतोपेक्षितो नाश: कुरूणां मधुसूदन । यस्मात् त्वया महाबाहो फलं॑ तस्मादवाप्लुहि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະທຸສູດະນະ, ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ເນື່ອງຈາກການພິນາດຂອງວົງກຸຣຸ ຖືກເຈົ້າຮູ້ແລ້ວແຕ່ຍັງປ່ອຍປະລະເລີຍ ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຮັບຜົນແຫ່ງກຳນັ້ນ».
Verse 42
पतिशुश्रूषया यन्मे तप: किंचिदुपार्जितम् | तेन त्वां दुरवापेन शप्स्ये चक्रगदाधर
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຣິສນະ, ຜູ້ຖືຈັກຣະແລະຄະທາ! ບຸນຕະປະອັນນ້ອຍນິດທີ່ຂ້າໄດ້ສະສົມຈາກການປະນິບັດຮັບໃຊ້ຜົວດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ—ດ້ວຍອຳນາດທາງຈິດອັນຫາຍາກນັ້ນ ຂ້າຂໍປະກາດຄຳສາບແຊ່ງໃສ່ເຈົ້າ».
Verse 43
यस्मात् परस्परं घ्नन्तो ज्ञातय: कुरुपाण्डवा: | उपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन् वधिष्यसि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ໂກວິນດະ! ເນື່ອງຈາກຍາດພີ່ນ້ອງກຸຣຸແລະປານດະວະ ຂ້າກັນເອງຢ່າງໂຫດຮ້າຍ ແຕ່ເຈົ້າກັບປ່ອຍປະລະເລີຍ ບໍ່ເຂົ້າໄປຫ້າມ—ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າເອງຈະຕ້ອງທຳລາຍຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າ.»
Verse 44
त्वमप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदन । हतज्ञातिहतामात्यो हतपुत्रो वनेचर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະທຸສູດະນະ! ເມື່ອປີທີ່ສາມສິບຫົກມາຮອດ ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າຈະຖືກຂ້າ, ອຳມາດຂອງເຈົ້າຈະພິນາດ, ແລະລູກຊາຍຂອງເຈົ້າຈະຕາຍ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຈົ້າຈະເດີນພະເນຈອນໃນປ່າ ດັ່ງຜູ້ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ, ບໍ່ມີໃຜຮູ້ຈັກ ແລະຖືກປິດບັງຈາກສາຍຕາຜູ້ຄົນ; ແລ້ວຈະພົບຄວາມຕາຍດ້ວຍວິທີທີ່ຖືກຕຳນິ.»
Verse 45
अनाथवददविज्ञातो लोकेष्वनभिलक्षित: । कुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ມີໃຜຈື່ຈຳ ບໍ່ມີໃຜເຫັນຄ່າໃນຫມູ່ຊົນ—ເຈົ້າຈະພະເນຈອນດັ່ງຜູ້ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ. ໂອ ມະທຸສູດະນະ! ເຈົ້າຈະພົບຈຸດຈົບດ້ວຍວິທີອັນນ່າອັບອາຍ. ເມື່ອປີທີ່ສາມສິບຫົກມາຮອດ ຍາດພີ່ນ້ອງ, ອຳມາດ, ແລະລູກຫຼານຂອງເຈົ້າ ຈະຫັນມາຂ້າກັນເອງ ແລະພິນາດໃນການຮົບພົວພັນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ບໍ່ມີໃຜຮູ້ຈັກ ແລະຖືກປິດບັງຈາກສາຍຕາໂລກ—ເຈົ້າຈະເດີນພະເນຈອນໃນປ່າດັ່ງເດັກກຳພ້າ ແລະສຸດທ້າຍຈະຮັບຄວາມຕາຍຕາມເສັ້ນທາງທີ່ຖືກຕຳນິ.»
Verse 46
तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवा: । स्त्रिय: परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रिय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວົງຕະກູນຂອງເຈົ້າເອງກໍຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ—ບັນດາຍິງທີ່ສູນເສຍລູກຊາຍ ແລະມີຍາດພີ່ນ້ອງຖືກສັງຫານ—ຈະລົ້ມລົງເຊັ່ນດຽວກັນ ເຫມືອນຍິງໃນວົງພະຣະຕະເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ລົ້ມທັບລົງເທິງຮ່າງຂອງຜູ້ຮັກຂອງພວກນາງ».
Verse 47
वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा वचन घोरं वासुदेवो महामना: । उवाच देवीं गान्धारीमीषदशभ्युत्स्मयन्निव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳອັນນ່າສະພຶງກົວນັ້ນ ວາສຸເທວະ (ກຣິດສະນາ) ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ກ່າວກັບພຣະນາງ ຄານທາຣີ ດັ່ງມີຮອຍຍິ້ມນ້ອຍໆທີ່ຖືກກັ້ນໄວ້».
Verse 48
जाने5हमेतदप्येवं चीर्ण चरसि क्षत्रिये | दैवादेव विनश्यन्ति वृष्णयो नात्र संशय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຮົາກໍຮູ້ເລື່ອງນີ້ເຊັ່ນກັນ—ມັນຈະເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນແນ່. ໂອ ນາງກະສັດຕຣິຍາ, ເຈົ້າພຽງແຕ່ກຳລັງປະຕິບັດສິ່ງທີ່ໄດ້ຖືກກໍ່ໄວ້ແລ້ວ. ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ: ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊະຕາກຳແຕ່ຢ່າງດຽວ ວົງວຣິສນິຈະພິນາດ».
Verse 49
संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद् विद्यते शुभे | अवध्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຜູ້ທີ່ຖືກຮູ້ວ່າຈະເປັນຜູ້ທຳລາຍກອງວຣິສນິ ບໍ່ມີໃຜອື່ນນອກຈາກເຮົາ. ພວກເຂົາບໍ່ອາດຖືກສັງຫານໂດຍມະນຸດອື່ນ—ແມ່ນແຕ່ເທວະ ຫຼື ດານະວະກໍບໍ່ອາດ».
Verse 50
इत्युक्तवति दाशार्हें पाण्डवास्त्रस्तचेतस: । बभूवुर्भुशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते,श्रीकृष्णके ऐसा कहनेपर पाण्डव मन-ही-मन भयभीत हो उठे। उन्हें बड़ा उद्वेग हुआ। वे सब-के-सब अपने जीवनसे निराश हो गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອດາຊາຣຫະ (ພຣະກຣິດສະນາ) ໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພວກປານດະວະກໍຫວາດກົວຢູ່ໃນໃຈ. ພວກເຂົາສັ່ນສະເທືອນຢ່າງໜັກ ແລະຖືກຄວາມທຸກໃຈກົດທັບ; ທຸກຄົນຕົກຢູ່ໃນຄວາມສິ້ນຫວັງ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ຊີວິດຂອງຕົນ».
Verse 493
परस्परकृतं नाशमतः: प्राप्स्यन्ति यादवा: । 'शुभे! वृष्णिकुलका संहार करनेवाला मेरे सिवा दूसरा कोई नहीं है। यादव दूसरे मनुष्यों तथा देवताओं और दानवोंके लिये भी अवध्य हैं; अत: आपसमें ही लड़कर नष्ट होंगे!
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ພວກຢາດະວະຈະພົບຄວາມພິນາດດ້ວຍການກະທຳທີ່ເຮັດຕໍ່ກັນເອງ—ພິນາດດ້ວຍການຂັດແຍ່ງກັນເອງ».
Frequently Asked Questions
Whether a capable mediator bears moral responsibility for non-intervention when foreseeing large-scale harm—especially when both sides are kin-linked and escalation is preventable through counsel or constraint.
The chapter juxtaposes human accountability with structural inevitability: ethical critique of preventable failure is voiced, while Kṛṣṇa’s reply frames certain outcomes as arising from internal causal chains that external force cannot indefinitely override.
Rather than a formal phalaśruti, the narrative uses Vaiśaṃpāyana’s framing and the Pāṇḍavas’ reaction to signal interpretive weight: the curse functions as a moral index, linking comprehension of grief and responsibility to the epic’s broader inquiry into order, consequence, and impermanence.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.