Shloka 89
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् । विविधा च तथा चेष्टा दैवं चैवात्र पजचमम्
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham | vividhā ca tathā ceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ||
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໃນເລື່ອງນີ້ ມີປັດໃຈຫ້າປະການ: ຖານຮອງ (ບ່ອນຕັ້ງໃນກາຍທີ່ການກະທຳເກີດຂຶ້ນ), ຜູ້ກະທຳ, ເຄື່ອງມື/ວິທີການອັນຫຼາກຫຼາຍ, ການເຄື່ອນໄຫວແລະຄວາມພະຍາຍາມຫຼາຍຮູບແບບ, ແລະ ເປັນປັດໃຈທີ່ຫ້າ ຄື ຊະຕາ/ພຣະພອນຟ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ການກະທຳຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເກີດຈາກການປະສານກັນຂອງເຫດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນຈາກແຫຼ່ງດຽວ.”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
Action should be understood as produced by multiple causes—locus, agent, instruments, effort, and destiny—so ethical judgment should avoid simplistic blame or pride that attributes everything to the self alone.
Vaiśaṃpāyana is explaining a doctrinal point in the Śānti Parva: a structured analysis of how actions arise, emphasizing both human responsibility (effort, instruments, agency) and the limiting role of daiva (providence).