Shloka 47
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
परीक्षेत तथा शिष्यानीक्षेत् कुलगुणादिभि: । “जैसे आगमें तपाने, काटने और कसौटीपर कसनेसे शुद्ध सोनेकी परख की जाती है, उसी प्रकार कुल और गुण आदिके द्वारा शिष्योंकी परीक्षा करनी चाहिये ।।
parīkṣeta tathā śiṣyān īkṣet kula-guṇādibhiḥ | yathāgnau tāpanāc chedanāt kaṣāyāṃ ca suvarṇasya śuddhiḥ parīkṣyate tathā kula-guṇādibhiḥ śiṣyāḥ parīkṣaṇīyāḥ | na niyojyāś ca vaḥ śiṣyā aniyoge mahābhaye |
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຈົ່ງກວດສອບສິດຂອງເຈົ້າໃຫ້ລະອຽດ ໂດຍພິຈາລະນາຈາກຕະກູນ, ຄຸນນິສັຍ ແລະຄຸນຄ່າອື່ນໆ. ເຊັ່ນທີ່ຄໍາບໍລິສຸດຖືກທົດສອບດ້ວຍການເຜົາໃນໄຟ, ການຕັດ, ແລະການຖູກັບຫີນທົດສອບ, ສິດກໍຄວນຖືກທົດສອບດ້ວຍສາຍຕະກູນ, ຄວາມປະພຶດ ແລະຄຸນທຳ. ແລະຢ່າໃຫ້ພວກເຂົາໄປຮັບວຽກທີ່ບໍ່ຄວນ ຫຼືການກະທໍາທີ່ນໍາພາອັນຕະລາຍໃຫຍ່. ຄໍາສອນຈະໃຫ້ຜົນຕາມປັນຍາ ແລະຄວາມພາກພຽນຂອງສິດແຕ່ລະຄົນ; ດັ່ງນັ້ນຈົ່ງນໍາພາເຂົາໃຫ້ຂ້າມພົ້ນວິກິດທີ່ຍາກລໍາບາກ ແລະມຸ່ງໄປສູ່ຄວາມສຸກສະຫວັດດີ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A teacher must carefully assess a student’s character and suitability—like assaying gold—and must not involve students in improper or dangerously harmful undertakings; learning succeeds according to aptitude and effort, so guidance should aim at the student’s welfare.
In Bhishma’s instruction discourse in the Shanti Parva, he lays down ethical norms for pedagogy: how to evaluate disciples and what kinds of actions a teacher should never demand of them.