Shloka 25
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीर: सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिशो निमेषरोमा | ऋत्वास्थ: समबलशुक्क्लकृष्णनेत्रो मासाड्रे द्रवति वयोहयो नराणाम्,मनुष्योंका आयुरूप अश्व बड़े वेगसे दौड़ा जा रहा है। इसका स्वभाव अव्यक्त है। कला-काष्ठा आदि इसके शरीर हैं। इसका स्वरूप अत्यन्त सूक्ष्म है। क्षण, त्रुटि (चुटकी) और निमेष आदि इसके रोम हैं। ऋतुएँ मुख हैं। समान बलवाले शुक्ल और कृष्णपक्ष नेत्र हैं तथा महीने इसके विभिन्न अंग हैं। वह भयंकर वेगशाली अश्व यहाँकी किसी वस्तुकी अपेक्षा न रखकर निरन्तर अविराम गतिसे वेगपूर्वक भागा जा रहा है। उसे देखकर यदि तुम्हारी ज्ञानदृष्टि दूसरेके द्वारा चलानेपर चलनेवाली नहीं है; तो तुम्हारा मन धर्ममें ही लगना चाहिये। तुम दूसरे धर्मात्माओंपर भी दृष्टि डालो
avyaktaprakṛtir ayaṁ kalāśarīraḥ sūkṣmātmā kṣaṇa-truṭiśo nimeṣaromā | ṛtvāsthaḥ samabalaśukla-kṛṣṇa-netro māsāṅge dravati vayo-hayo narāṇām ||
ວະຍາສະກ່າວວ່າ: «ມ້ານີ້—ອັນເປັນອາຍຸຂອງມະນຸດ—ພຸ້ນໄປດ້ວຍຄວາມໄວອັນນ່າຢ້ານ. ທ່າທີຂອງມັນແມ່ນອະວະຍັກ (unmanifest); ກາຍຂອງມັນປະກອບດ້ວຍ kalā ແລະ kāṣṭhā (ມາດຕາວັດເວລາ). ສານະຂອງມັນລະອຽດຢ່າງຫຼວງ; ຂະນະ, ອະນຸຂະນະ, ແລະການກະພິບຕາແມ່ນຂົນຂອງມັນ. ລະດູການແມ່ນປາກ; ປັກຂາວແລະປັກດຳທີ່ມີກຳລັງເທົ່າກັນແມ່ນຕາສອງຂ້າງ; ແລະເດືອນທັງຫຼາຍແມ່ນອະວະຂອງມັນ. ບໍ່ລໍຖ້າສິ່ງໃດໃນນີ້ ມັນວິ່ງບໍ່ຢຸດ ບໍ່ຂາດຕອນ ໄປຂ້າງໜ້າເສມອ. ເຫັນດັ່ງນີ້ ຖ້າສາຍຕາແຫ່ງປັນຍາຂອງເຈົ້າບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະເຄື່ອນໄຫວກໍ່ຕໍ່ເມື່ອຜູ້ອື່ນຂັບດັນ ຈົ່ງໃຫ້ໃຈຂອງເຈົ້າຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ (dharma) ແລະຈົ່ງເບິ່ງຜູ້ທຳດີອື່ນໆເປັນແນວນຳ»។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time—experienced as one’s lifespan—moves irresistibly and does not pause for anyone. Recognizing this, one should not let one’s understanding be merely reactive or dependent on others’ impulses; instead, one should deliberately anchor the mind in dharma and learn from the conduct of the righteous.
Vyāsa delivers an instruction using an extended metaphor: human lifespan is a powerful horse whose body is made of time-units, whose hairs are tiny instants, whose mouth is the seasons, whose eyes are the waxing and waning fortnights, and whose limbs are the months. The image emphasizes relentless motion and urges ethical resolve.