Shloka 51
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
यथा कश्रिद् वन॑ घोरं बहुसर्पसरीसूपम् । श्वभ्रवत् तोयहीनं च दुर्गमें बहुकण्टकम्
yathā kaścid vanaṁ ghoraṁ bahu-sarpa-sarīsṛpam | śvabhravat toyahīnaṁ ca durgamaṁ bahu-kaṇṭakam ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ດັ່ງທີ່ມີແຕ່ຄົນຫາຍາກເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະຜ່ານປ່າອັນນ່າຢ້ານ—ຄືຫວ່າງເຂົາທີ່ບໍ່ມີນ້ຳ—ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍງູແລະສັດເລື້ອຍຄານ, ຍາກຈະຂ້າມຜ່ານ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍໜາມ, ທີ່ອາຫານຫາໄດ້ຍາກ ແລະອັນຕະລາຍມີທົ່ວທິດ—ສະນັ້ນເຊັ່ນດຽວກັນ, ມີແຕ່ດວິຈະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ທີ່ຫາຍາກເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອອາໄສເສັ້ນທາງໂຢຄະ, ຈຶ່ງຈະດຳເນີນໄປໄດ້ຢ່າງສຳເລັດ; ເພາະເສັ້ນທາງນັ້ນຖືກກ່າວວ່າເຕັມໄປດ້ວຍຂໍ້ບົກພ່ອງ ແລະຄວາມລຳບາກຫຼາຍປະການ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the yogic path is intrinsically difficult and perilous—like crossing a deadly, thorny, waterless forest—and therefore only a rare, well-prepared practitioner can proceed safely; it calls for vigilance, endurance, and freedom from common pitfalls.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on higher dharma and spiritual disciplines. Here he uses a vivid simile of a dangerous forest journey to explain why progress on the path of Yoga is uncommon and requires exceptional steadiness.