Shloka 50
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
पृथ्वीनाथ! नृपश्रेष्ठ) काम
bhīṣma uvāca | pṛthvīnātha nṛpaśreṣṭha kāmaṁ krodhaṁ śītoṣṇe varṣāṁ bhayaṁ śokaṁ śvāsaṁ manuṣyāṇāṁ priyān viṣayān durjayam asantoṣaṁ ghorāṁ tṛṣṇāṁ sparśaṁ nidrāṁ tathā durjayam ālasyam jitvā vītarāgo mahān uttama-buddhi-yukto mahātmā yogī svādhyāyaṁ ca dhyānaṁ ca sampādya buddhyā sūkṣmam ātmānaṁ sākṣātkurvanti || durgas tv eṣa mataḥ panthā brāhmaṇānāṁ vipaścitām | yaḥ kaścid vrajati hy asmin kṣemeṇa bharatarṣabha ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມແຜ່ນດິນ, ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ເມື່ອຊະນະກາມແລະໂກຣດ; ຄວາມໜາວແລະຄວາມຮ້ອນ; ຝົນ; ຄວາມຢ້ານແລະຄວາມໂສກ; ລົມຫາຍໃຈອັນກະສັບກະສ່າຍ; ອາລົມວັດຖຸທີ່ມະນຸດເຫັນວ່ານ່າຮັກ; ຄວາມບໍ່ພໍໃຈອັນຍາກຈະຊະນະ; ຕັນຫາອັນດຸເດືອດ; ການລໍ້ລວງແຫ່ງການສຳຜັດ; ການນອນ; ແລະຄວາມເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານອັນດື້ດຶງ—ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງເປັນຜູ້ພົ້ນຈາກຄວາມຍຶດຕິດ. ໂຢຄີຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ມີປັນຍາສູງສົ່ງແລະລະອຽດ ບຳເນົາສະວາດຍາຍ (ການສຶກສາຕົນ) ແລະສະມາທິ ແລະໂດຍພະລັງແຫ່ງການແຍກແຍະ ຈຶ່ງຮູ້ແຈ້ງ “ອາດຕະມາອັນລະອຽດ” ໂດຍກົງ. ແຕ່ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງພວກພາຣະຕະ—ບຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໄດ້ຕັດສິນວ່າ ເສັ້ນທາງໂຢຄະນີ້ຍາກດັ່ງປ້ອມປາການ; ມີແຕ່ຄົນຫາຍາກເທົ່ານັ້ນທີ່ຂ້າມຜ່ານໄດ້ຢ່າງປອດໄພແລະສຳເລັດ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation-oriented yoga requires victory over inner enemies (desire, anger, discontent, craving) and bodily/mental pulls (sleep, laziness, attraction to sense-objects), along with endurance of opposites (cold/heat, rain, fear, grief). Through svādhyāya and dhyāna, guided by buddhi (discernment), the yogin gains direct realization of the subtle Self; however, the tradition acknowledges this path is exceptionally difficult and only rarely completed safely.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on the disciplines that lead to peace and the highest good. Here he describes the rigorous yogic path—its required conquests and practices—and adds a sober assessment: even learned Brahmanas call it hard to traverse, and only a few succeed.