Shloka 9
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
कालेन कृष्णाश्न सिताश्न रात्र्य: कालेन चन्द्र: परिपूर्णबिम्ब: । नाकालत: पुष्पफल द्रुमाणां नाकालवेगा: सरितो वहन्ति
kālena kṛṣṇāś ca sitāś ca rātryaḥ kālena candraḥ paripūrṇa-bimbaḥ | nākālataḥ puṣpa-phala-drūmāṇāṃ nākāla-vegāḥ sarito vahanti ||
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: ຕາມເວລາອັນຄວນ ຈຶ່ງມີຄືນມືດ ແລະ ຄືນສວ່າງ; ຕາມເວລາອັນຄວນ ດວງຈັນຈຶ່ງເຕັມດວງ. ນອກລະດູ ຕົ້ນໄມ້ບໍ່ອອກດອກ ແລະ ບໍ່ອອກໝາກ; ແມ່ນ້ຳກໍບໍ່ໄຫຼດ້ວຍແຮງອັນສົມຄວນ. ດັ່ງນັ້ນ ຜົນທັງປວງເກີດຈາກເວລາ ແລະ ໂອກາດທີ່ຖືກຕ້ອງ—ຄວນກະທຳດ້ວຍຄວາມອົດທົນ ແລະ ປັນຍາພິຈາລະນາ ບໍ່ຮີບຮ້ອນ ຫຼື ຝືນລຳດັບທຳມະຊາດ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
That outcomes depend on kāla (right time/season). One should align effort with proper occasion; forcing action prematurely is fruitless, just as trees do not bear out of season and rivers do not surge at the wrong time.
Vyāsa instructs through natural analogies—night phases, the moon’s fullness, seasonal fruiting, and river flow—to counsel restraint and timely action within the broader Shanti Parva discourse on dharma and wise conduct.