Shloka 29
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् | जाति: स्मृतिरयस्कान्त: सूर्यकान्तो<म्बुभक्षणम्
reto vaṭakaṇīkāyāṃ ghṛtapākādhivāsanam | jātiḥ smṛtir ayaskāntaḥ sūryakānto ’mbubhakṣaṇam ||
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເຫມືອນຕົ້ນໄຮ່ໃຫຍ່ອັນມະຫາສານຖືກຊ່ອນຢູ່ໃນເມັດນ້ອຍໆ, ເຫມືອນນ້ຳມັນເນີຍ (ghee) ແລະສານອັນລ້ຳຄ່າອື່ນໆ ປາກົດອອກຈາກອາຫານທີ່ງົວກິນ, ແລະເຫມືອນສົມຸນໄພບາງຢ່າງເມື່ອຖືກຕົ້ມແລະແຊ່ ກໍເກີດພະລັງທີ່ເຮັດໃຫ້ເມົາ—ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ຈາກນ້ຳເຊື້ອ (semen) ຮ່າງກາຍ ແລະແມ່ນແຕ່ການປາກົດຂອງຄວາມຮູ້ສຶກຮູ້ຕົວ ກໍເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຊາດ/ປະເພດ (jāti), ຄວາມຈື່ຈຳ, ຫີນແມ່ເຫຼັກ, ຫີນຕາເວັນ, ຫຼືການທີ່ໄຟໃຕ້ທະເລ “ດື່ມ” ນ້ຳທະເລ—ບໍ່ອາດໃຊ້ເປັນຫຼັກຖານໂດຍລຳພັງ ເພື່ອພິສູດວ່າມີຈິດຮູ້ທີ່ດຳລົງຢູ່ນອກເໜືອຈາກຮ່າງກາຍ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues that the emergence of life and apparent consciousness can be explained as arising with the body from causal material factors (illustrated by seed-to-tree and extraction/infusion analogies). He cautions that certain popular examples (memory, magnets, sun-stones, etc.) do not by themselves prove an independent, body-separate consciousness.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a philosophical discussion using a chain of analogies to evaluate claims about the self and consciousness, distinguishing what analogies can legitimately establish and what they cannot.