Shloka 30
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
प्रेतीभूते5त्ययश्वैव देवताद्युपपाचनम् । मृते कर्मनिवृत्तिश्न प्रमाणमिति निश्चय:
pretībhūte ’tyayaś caiva devatādy-upapācanam | mṛte karma-nivṛttiś ca pramāṇam iti niścayaḥ ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ການຜ່ານພົ້ນຫຼັງຄວາມຕາຍ, ການປະຕິບັດບູຊາບັນທອມເທວະດາ ແລະອື່ນໆ, ພ້ອມທັງການຢຸດລົງຂອງກຳເມື່ອຄົນຕາຍ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຫຼັກຖານອັນຕັດສິນ. ເພາະໃນຮ່າງກາຍທີ່ຕາຍແລ້ວບໍ່ພົບສະຕິຮູ້, ຈຶ່ງອະນຸມານໄດ້ວ່າມີອາຕະມາ/ວິນຍານຜູ້ຮູ້ທີ່ແຍກຈາກຮ່າງກາຍ; ຖ້າສະຕິຮູ້ເປັນພຽງຄຸນສົມບັດຂອງຮ່າງກາຍ, ເມື່ອຮ່າງກາຍຍັງຄົງຢູ່ຊົ່ວເວລາຫຼັງຕາຍ ມັນກໍຄວນຍັງມີຢູ່. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ປະຕິເສດສິ່ງທີ່ມອງບໍ່ເຫັນ ກໍຍັງໃຊ້ມົນຕຣາ, ຈະປະ, ແລະພິທີກຳເພື່ອປັດເປົ່າໂລກໄພ ໂດຍເຊີນອຳນາດເທວະ—ຈຶ່ງເປັນການຍອມຮັບໂດຍນັຍວ່າມີຄວາມຈິງເກີນກວ່າວັດຖຸຫຍາບ. ແລະຖ້າອ້າງວ່າອາຕະມາດັບສູນພ້ອມຮ່າງກາຍ, ກໍຕ້ອງອ້າງວ່າກຳທີ່ເຮັດໄວ້ກໍຖືກທຳລາຍ, ບໍ່ຫຼືອຜູ້ຮັບຜົນຂອງກຸສົນແລະອະກຸສົນ, ແລະນຳໄປສູ່ຂໍ້ສະຫຼຸບທີ່ຮັບບໍ່ໄດ້ວ່າສັດຕ້ອງຮັບຜົນຂອງການກະທຳທີ່ບໍ່ເຄີຍເຮັດ. ດັ່ງນັ້ນ ການມີຢູ່ຂອງອາຕະມາຜູ້ຮູ້ນອກເໜືອຮ່າງກາຍ ແມ່ນຖືກສ້າງຕັ້ງແລ້ວ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma argues that consciousness is not identical with the body: the absence of consciousness in a dead body, the widespread reliance on deity-propitiation even among skeptics, and the need for an experiencer of karmic results together support the existence of an embodied yet body-distinct conscious self (ātman).
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues his philosophical teaching, addressing and refuting materialist (nāstika) views by offering reasoning from experience (death and loss of consciousness), social practice (ritual propitiation), and moral causality (karma and its fruits).