Shloka 13
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
एतत् सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्तयेत् । निवृत्तं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्
etad sarvam aśeṣeṇa yathoktaṁ parivartayet | nivṛttaṁ mārgam āsādya vyaktāvyaktam anāśrayam || duṣprajñena nirayā bahavaḥ samudāhṛtāḥ | praśastaṁ jāpakatvaṁ ca doṣāśrayate tad-ātmakaḥ ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອໄດ້ປະພຶດວິໄນທັງປວງທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້າ ໂດຍບໍ່ຫວັງຜົນເພື່ອຕົນ, ຄວນປ່ຽນມັນໃຫ້ໝົດສິ້ນ—ຫັນອອກຈາກທາງແຫ່ງການກະທຳພາຍນອກ ແລະເຂົ້າສູ່ທາງນິວຣິຕຕິ (ການສະຫຼະ/ຖອນຄືນ). ໂດຍອາໄສທາງນັ້ນ—ທີ່ກ່າວວ່າກ່ຽວກັບ ສິ່ງປາກົດ (vyakta), ສິ່ງບໍ່ປາກົດ (avyakta), ແລະ ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ (anāśraya)—ຄວນເຮັດໃຈໃຫ້ໝັ້ນຄົງ. ແຕ່ເມື່ອປັນຍາບົກພ່ອງ ກໍມີການກ່າວເຖິງຊະຕາກຳນະຣະກະຫຼາຍປະການ; ແມ່ນແຕ່ການເປັນຜູ້ສວດມົນ—ທີ່ໂດຍປົກກະຕິນ່າສັນລະເສີນ—ກໍຖືກເປື້ອນເປັນມົນທິນ, ເພາະຜູ້ປະພຶດຖືກປັ້ນແຕ່ງໂດຍຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານັ້ນເອງ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Spiritual disciplines must be redirected from outward, desire-driven activity (pravṛtti) to inward renunciation (nivṛtti). Even good practices like japa can become harmful if guided by defective understanding; right insight and purity of intention are essential.
In the Shanti Parva dialogue, Bhishma instructs Yudhishthira on the renunciant path and warns that misguided intellect can corrupt even commendable religious practice, leading to downfall rather than liberation.